حتی اظهارنظر انتقادی مدیر اداره کتاب دولت یازدهم درباره آن تحمل نشد و آقای مدیر برکنار شد! صحبت از اوراق بی‌ارزشی است که این روزها به سوژه حوزه کتاب تبدیل شده است. «من این نسل» چیست؟! سوژه‌ای که این روزها باعث کشمکش‌های بسیاری شده است. کشمکش‌هایی که حتی به مجموعه داخل وزارت ارشاد نیز کشیده و باعث برکناری یکی از مدیرکلهای حاکمیتی‌ترین نهاد فرهنگی در جمهوری اسلامی شد. باورش سخت است اما وزارت فرهنگ و ارشاد دولت جمهوری اسلامی ایران، مدیرکل اداره کتاب خود را به دلیل برخی انتقادات در این موضوع از کار برکنار کرد.
عدم التزام به ضوابط ممیزی و انتشار کتاب در خارج از کشور
کتاب «من این نسل» به قلم محمدرضا اسدزاده دی‌ماه 1391 در کشور جمهوری آذربایجان منتشر شد. وی که اکنون مدیریت و سردبیری خبرگزاری کتاب ایران وابسته به وزارت ارشاد را بر عهده دارد در مصاحبه‌ای که بهمن ماه سال گذشته و یک ماه قبل از انتصاب به این سمت داشته است، علت انتشار این کتاب را در خارج از کشور (آذربایجان) فضای بسته و ممیزی‌های کلافه‌کننده وزارت ارشاد عنوان می‌کند: «فضای بسته و ممیزی‌های کلافه‌کننده وزارت ارشاد در یک دهه گذشته باعث شد با توجه به اینکه قبلاً چند سالی در باکو کار فرهنگی کرده بودم با مشورت و آشنایی‌هایی که داشتم، کتاب را توسط یکی از دوستان در باکو چاپ کنم». بنا به گفته نویسنده، این کتاب حاصل تجربه زیستی او است. کسی که در محله شهرک غرب تهران و در فضایی که نسل جوان‌های متفاوت داشته، بزرگ شده است. فضایی که تجربه‌ای خاص از زندگی در پایتخت را در بر می‌گیرد. وی در همان گفت‌وگو می‌گوید: «نسل جوان پس از انقلاب ما پر از تضادهاست. پر از سوالاتی از نسل قبل که همچنان بی‌پاسخ مانده است. پر از انزجار و انتقاد از رفتارهایی که با فطرت و با وجدان انسانی سازگاری ندارد. تلاش کردم این انتقادها و انزجارهای درونی و نهادینه شده در اذهان نسل جدید را روایت کنم. یک نوع گفت‌وگوی صمیمانه و دوستانه با آدم‌های رادیکال و معتقد جامعه ما است که با منطق تندروی، هیچ مرزی را برای تعامل و تفاهم باقی نگذاشتند». حدود یک ماه بعد از این اظهارات بود که نویسنده در یکی از جایگاه‌های وابسته به وزارت ارشاد منصوب شد.
انتقاد رسانه‌های داخلی؛ من کدام نسل؟!
اوایل بهمن‌ماه جاری تعدادی از رسانه‌های داخلی انتقاداتی را درباره این کتاب و قرار گرفتن نویسنده آن در یکی از جایگاه‌های وزارت ارشاد مطرح کردند. عمده انتقاد این رسانه‌ها حول آن بود کسی که خودش التزامی به ضوابط ممیزی در داخل کشور ندارد و اقدام به انتشار کتاب به زبان فارسی در کشور دیگر می‌کند، چگونه ممکن است در مسند مدیریت و اداره تنها رسانه تخصصی کتاب وابسته به وزارت ارشاد قرار گیرد؟! در پی این انتقادات، اسدزاده با انتشار جوابیه‌ای در پی پاسخگویی به انتقادات مطرح شده بر آمد. هرچند بخش‌های زیادی از جوابیه مربوط به برخی حواشی سیاسی ماجرا بود که ارتباطی با مساله اصلی نداشت اما در بخش‌هایی از آن اشاراتی هم به کتاب شده بود.
در یکی از بندهای جوابیه آمده است: «کتاب اینجانب سرتاسر دردمندی و دوستی و دغدغه‌مندی درباره مسائل فرهنگی و دینی نسل جدید است و در آغاز آن تصریح کرده‌ام به عنوان فردی معتقد به آرمان‌های انقلاب اسلامی این کتاب را نوشته‌ام. ضمن اینکه این کتاب 2 سال پیش با تیراژ اندکی در باکو منتشر شده و حتی یک نسخه از آن در ایران توزیع نشده است». پاسخ برخی رسانه‌ها به این مطالب نیز خود جالب توجه است: «او می‌گوید کتاب در تیراژی اندک در باکو چاپ شده و حتی یک نسخه از آن هم در ایران توزیع نشده است. اگر ادعای ایشان درست باشد چرا در این مدت چندین مصاحبه پیرامون کتابش انجام داده و همه آنها را با افتخار در سایت نزدیک به خود بازنشر داده است.
وی همچنین در این مدت نظرات افراد مشهوری را پیرامون کتابش جمع کرده و به صورت یادداشت منتشر کرده است. واقعاً کار عاقلانه‌ای است وقتی از یک کتاب حتی یک نسخه هم در ایران توزیع نشده، پیرامون آن کار رسانه‌ای انجام شود؟!»
ارشاد: شجاعی‌صائین برکنار شد
با بالا گرفتن انتقادات، علی شجاعی‌صائین که تا همین چند روز قبل مدیریت اداره کتاب وزارت ارشاد را به عهده داشت به بیان دیدگاه‌های خود در این باره پرداخت. حرف‌هایی که او زد علاوه بر اینکه موضع اداره کل کتاب ارشاد را به عنوان یگانه مرجع رسمی قضاوت درباره «من این نسل» روشن می‌کرد، پرده از برخی اختلافات جاری میان مسؤولان ارشاد نیز برداشت. شجاعی‌صائین، من این نسل را از نظر اداره متبوع خود، غیرقابل انتشار توصیف کرد. وی همچنین اعلام کرد بارها درباره این کتاب و نویسنده‌اش به معاون فرهنگی وزیر ارشاد هشدار داده است. شجاعی همچنین تاکید کرده بود در صورت مشاهده نسخه‌های این کتاب قطعاً اقدام به جمع‌آوری آن خواهد کرد.
مصاحبه فوق نقطه پایان دوران مدیریتی علی شجاعی‌صائین در اداره کتاب وزارت ارشاد را رقم زد و چند روز بعد از این اظهار نظرها از کار برکنار شد. هرچند محمدحسین نوش‌آبادی، سخنگوی وزارت ارشاد این کار را امری طبیعی در وزارتخانه توصیف و ارتباط انتقادات اخیر شجاعی‌صائین با برکناری او را گمانه‌زنی رسانه‌ها اعلام کرد ولی قرائن حاکی از آن است بعد از این اظهارات، معاون فرهنگی ارشاد از مدیر اداره کتاب خود درخواست می‌کند مطالب فوق را تکذیب کند که در نهایت با گذشت چند روز و استنکاف شجاعی‌صائین از این درخواست، رای برکناری او صادر می‌شود.
«زوال کلنل»؛ برگی دیگر از ماجرا
اختلافات میان علی شجاعی‌صائین با مجموعه وزارت ارشاد ظاهرا محدود به این مورد نیست. او پیش از این از مخالفان اعطای مجوز به رمان «زوال کلنل» اثر محمود دولت‌آبادی بوده است. اثری که ترجمه آلمانی و انگلیسی و حتی عبری آن منتشر و روانه ویترین کتاب‌فروشی‌های آلمان، سوییس، آمریکا و اسرائیل شده است اما هنوز موفق به کسب اجازه نشر از سوی اداره کتاب ارشاد نشده است. برخی اخبار حکایت از آن دارد که مدیر سابق اداره کتاب درباره اعطای مجوز به این اثر نیز با مسؤولان بالادستی خود اختلاف نظر داشته و قائل به عدم صدور مجوز برای این رمان بوده است. اثری که زمزمه‌های اعطای مجوز به آن در سال گذشته واکنش‌ها و حساسیت‌های زیادی را برانگیخت. حساسیت‌هایی که نشان می‌داد در صورت این اقدام، وزارت ارشاد باید خود را برای هزینه‌های تصمیم اتخاذ شده آماده کند. اینکه آیا ارشاد پای هزینه‌های احتمالی چنین تصمیماتی خواهد ماند یا نه، سوالی است که باید برای پاسخ آن به انتظار زمان نشست.