آداب غذا خوردن
وقتی گرسنه هستیم
در منابع طب سنتی، علامت میل به غذا آن است که«ناحیه شکم از زیر سینه تا ناف سبک شود و تنها قسمت زیر ناف، اندکی سنگین به نظر آید. خاصه وقتی که غذای نوبت قبل، زیاد بوده باشد. رنگ ادرار، به رنگ زرد و نارنجی درآید و اگر آروغ بزند، ترش نبوده و بوی نامطبوع نداشته باشد و مقدار آن کم باشد. نبض شخص، کوچک شود و حس شامه، بینایی و شنوایی تیزتری یابد و حرکات بدنی سبک‌تری داشته باشد، طوری که شخص میل به خواب نکند و آب دهان کم شده و کمی عطش عارض شود». اگر همه این علامت‌ها یا بیشتر آنها ظاهر شود، دلیل بر وجود میل و اشتهای واقعی (و نه کاذب!) به غذاست و نشانگر آن است که«هضم‌های سه‌گانه» در بدن انجام شده و بدن دوباره به غذا نیازمند شده است. در واقع زمان غذا خوردن موقعی است که میل به غذا وجود داشته باشد، اشتها احساس شود و نیم ساعت تا یک ساعت از بروز اشتها گذشته باشد و باید مواظب بود از دو ساعت تجاوز نکند. اگر قبل از زمانی که گفته شد غذا خورده شود، هاضمه مختل می‌شود، تمایل به ایجاد «بلغم» چاقی، کسلی، بی‌حالی و... در بدن افزایش می‌یابد و در صورتی که در خوردن غذا تاخیر صورت بگیرد، باعث اختلال هاضمه شده و محتویات معده، به شکل تولید «صفرا» درمی‌آیند و باعث ضعف مزاج و بروز بیماری‌های صفراوی می‌شود.
میل به غذا
در طب سنتی اعتقاد بر این است که شخص باید غذایی را (از بین غذاهای سالم) انتخاب کرده و بخورد که از آن لذت ببرد! هم نوع غذا و هم روش طبخ آن، مثلا نوع غذا آش، آبگوشت، کباب، خورش و… باشد و روش طبخ مانند اینکه، ماهی یا گوشت کبابی یا بخارپز باشد. غذایی را که شخص با میل و اشتها می‌خورد و از آن لذت می‌برد، معده هم محکم‌تر آن را در خود جای می‌دهد و هضم آن را بهتر انجام می‌دهد و بالعکس غذایی را که شخص از روی بی‌میلی خورده و از آن لذتی نمی‌برد، طبعا هضم آن نیز به خوبی انجام نمی‌شود! در صورتی که جنس دو نوع غذا، از نظر خوبی و بدی و کیفیت یکسان بوده یا فرق کمی با هم داشته باشند، شخص باید غذایی را میل کند که از نظر طبعی و سلیقه‌ای به آن مایل‌تر است و از آن لذت بیشتری می‌برد.
انتخاب نوع غذا بر حسب شغل و فعالیت
افرادی که کار سخت بدنی انجام می‌دهند، باید از غذاهای پرکالری قوی‌تری نسبت به دیگران استفاده کنند و اگر به خوردن غذاهای کم‌کالری و سبک بپردازند، پس از مدتی بدنشان ضعیف شده و دچار بیماری‌های صفراوی و «پیری زودرس» می‌شوند. همین‌طور اگر شخص، بی‌حرکت و کم‌کار است باید از غذاهایی که کیفیت کالری‌شان کمتر است استفاده کند، در غیر این صورت و در درازمدت، دچار سٌدّه (موانع مختلف در بدن) خواهد شد. بنابراین هر شخص باید متناسب با حال و شغل خود، نوع و مقدار غذاهایش را انتخاب کند. نکته مهم دیگر درباره مقدار و حجم غذاست. اگر مقدار غذا کم یا زیادتر از نیاز بدن باشد، باعث ایجاد خلط «ردی و پست» در بدن می‌شود یعنی خلط اضافه. غذاهایی که دارای خاصیت غذایی زیاد و خوب برای بدن ما باشند، تولید خلط دم (خون) یا خلط معتدل می‌کنند و اما اگر همین غذا را بیشتر از حد معمول مصرف کنیم موجب تولید بلغم در بدن و اگر کمتر از حد معمول باشد، موجب تولید صفرای اضافی در بدن خواهد شد.
زمان غذا خوردن در طب سنتی
در طب سنتی، توصیه به 2 وعده غذا خوردن در شبانه روز شده است؛ یکی صبح و دیگری غروب یعنی ابتدای شب. در طب اسلامی به سحری و افطار و ایران قدیم به چاشت و شام تعبیر شده است. وعده غذای ظهر، مضر و سودازا شناخته شده است و موجب غلظت خون می‌شود. ریزه‌خواری و تعداد دفعات غذایی زیاد در طب سنتی، برای دستگاه گوارش مضر محسوب می‌شود. وعده‌های متعدد اما کم غذا، بویژه اگر اقلام (junk food) مانند پفک، چیپس و... باشد باعث استهلاک بیشتر دستگاه گوارش و کاهش طول عمر می‌شود. (در صورتی که تنوع‌خواری و ریزه‌خواری در طب جدید، مفید شناخته شده است!) برای اثبات فرضیه خود، مثال ساده‌ای می‌زنیم: شما اگر در یک روز، اتومبیل خود را یک بار روشن کنید و صدکیلومتر رانندگی کنید، به مراتب استهلاک کمتری خواهد داشت تا آن را چندین بار روشن کرده اما هر بار صدمتر یا 50 متر رانندگی کنید.
رابطه خواب با غذا
پس از صرف غذا، خواب توصیه نشده مگر بعد از ناهار، آن هم 20 دقیقه بیشتر نباشد و در صورتی که شخص ناچار به خوابیدن است (مثلا شدت خستگی) به هیچ‌وجه نباید به پشت بخوابد و در صورتی که این مساله عادت شخصی وی است، باید سر و گردن را بالا و بدن را پایین قرار دهد. زیانبارترین کار برای شخص سردمزاج، زیاد خوابیدن است (در ساعات نامناسب روز) اما بی‌خوابی و شب بیداری نیز موجب کاهش قدرت تفکر می‌شود. خواب پس از اذان صبح نیز مضر است و باعث ازدیاد بلغم و نزله در بدن می‌شود. خواب با معده خالی به هنگام شب (افطار یا سر شب) نیز بسیار مضر است و موجب کاهش حرارت غریزی بدن و ضعف بدن خواهد شد. و بالاخره خواب روز، باعث افزایش رطوبت بدن (بلغم) می‌شود بویژه در زمستان که موجب تباهی رنگ صورت، کسالت و کاهش شهوت خواهد شد.
* پژوهشگر طب سنتی آداب غذا خوردن
آداب غذا خوردن
وقتی گرسنه هستیم
در منابع طب سنتی، علامت میل به غذا آن است که«ناحیه شکم از زیر سینه تا ناف سبک شود و تنها قسمت زیر ناف، اندکی سنگین به نظر آید. خاصه وقتی که غذای نوبت قبل، زیاد بوده باشد. رنگ ادرار، به رنگ زرد و نارنجی درآید و اگر آروغ بزند، ترش نبوده و بوی نامطبوع نداشته باشد و مقدار آن کم باشد. نبض شخص، کوچک شود و حس شامه، بینایی و شنوایی تیزتری یابد و حرکات بدنی سبک‌تری داشته باشد، طوری که شخص میل به خواب نکند و آب دهان کم شده و کمی عطش عارض شود». اگر همه این علامت‌ها یا بیشتر آنها ظاهر شود، دلیل بر وجود میل و اشتهای واقعی (و نه کاذب!) به غذاست و نشانگر آن است که«هضم‌های سه‌گانه» در بدن انجام شده و بدن دوباره به غذا نیازمند شده است. در واقع زمان غذا خوردن موقعی است که میل به غذا وجود داشته باشد، اشتها احساس شود و نیم ساعت تا یک ساعت از بروز اشتها گذشته باشد و باید مواظب بود از دو ساعت تجاوز نکند. اگر قبل از زمانی که گفته شد غذا خورده شود، هاضمه مختل می‌شود، تمایل به ایجاد «بلغم» چاقی، کسلی، بی‌حالی و... در بدن افزایش می‌یابد و در صورتی که در خوردن غذا تاخیر صورت بگیرد، باعث اختلال هاضمه شده و محتویات معده، به شکل تولید «صفرا» درمی‌آیند و باعث ضعف مزاج و بروز بیماری‌های صفراوی می‌شود.
میل به غذا
در طب سنتی اعتقاد بر این است که شخص باید غذایی را (از بین غذاهای سالم) انتخاب کرده و بخورد که از آن لذت ببرد! هم نوع غذا و هم روش طبخ آن، مثلا نوع غذا آش، آبگوشت، کباب، خورش و… باشد و روش طبخ مانند اینکه، ماهی یا گوشت کبابی یا بخارپز باشد. غذایی را که شخص با میل و اشتها می‌خورد و از آن لذت می‌برد، معده هم محکم‌تر آن را در خود جای می‌دهد و هضم آن را بهتر انجام می‌دهد و بالعکس غذایی را که شخص از روی بی‌میلی خورده و از آن لذتی نمی‌برد، طبعا هضم آن نیز به خوبی انجام نمی‌شود! در صورتی که جنس دو نوع غذا، از نظر خوبی و بدی و کیفیت یکسان بوده یا فرق کمی با هم داشته باشند، شخص باید غذایی را میل کند که از نظر طبعی و سلیقه‌ای به آن مایل‌تر است و از آن لذت بیشتری می‌برد.
انتخاب نوع غذا بر حسب شغل و فعالیت
افرادی که کار سخت بدنی انجام می‌دهند، باید از غذاهای پرکالری قوی‌تری نسبت به دیگران استفاده کنند و اگر به خوردن غذاهای کم‌کالری و سبک بپردازند، پس از مدتی بدنشان ضعیف شده و دچار بیماری‌های صفراوی و «پیری زودرس» می‌شوند. همین‌طور اگر شخص، بی‌حرکت و کم‌کار است باید از غذاهایی که کیفیت کالری‌شان کمتر است استفاده کند، در غیر این صورت و در درازمدت، دچار سٌدّه (موانع مختلف در بدن) خواهد شد. بنابراین هر شخص باید متناسب با حال و شغل خود، نوع و مقدار غذاهایش را انتخاب کند. نکته مهم دیگر درباره مقدار و حجم غذاست. اگر مقدار غذا کم یا زیادتر از نیاز بدن باشد، باعث ایجاد خلط «ردی و پست» در بدن می‌شود یعنی خلط اضافه. غذاهایی که دارای خاصیت غذایی زیاد و خوب برای بدن ما باشند، تولید خلط دم (خون) یا خلط معتدل می‌کنند و اما اگر همین غذا را بیشتر از حد معمول مصرف کنیم موجب تولید بلغم در بدن و اگر کمتر از حد معمول باشد، موجب تولید صفرای اضافی در بدن خواهد شد.
زمان غذا خوردن در طب سنتی
در طب سنتی، توصیه به 2 وعده غذا خوردن در شبانه روز شده است؛ یکی صبح و دیگری غروب یعنی ابتدای شب. در طب اسلامی به سحری و افطار و ایران قدیم به چاشت و شام تعبیر شده است. وعده غذای ظهر، مضر و سودازا شناخته شده است و موجب غلظت خون می‌شود. ریزه‌خواری و تعداد دفعات غذایی زیاد در طب سنتی، برای دستگاه گوارش مضر محسوب می‌شود. وعده‌های متعدد اما کم غذا، بویژه اگر اقلام (junk food) مانند پفک، چیپس و... باشد باعث استهلاک بیشتر دستگاه گوارش و کاهش طول عمر می‌شود. (در صورتی که تنوع‌خواری و ریزه‌خواری در طب جدید، مفید شناخته شده است!) برای اثبات فرضیه خود، مثال ساده‌ای می‌زنیم: شما اگر در یک روز، اتومبیل خود را یک بار روشن کنید و صدکیلومتر رانندگی کنید، به مراتب استهلاک کمتری خواهد داشت تا آن را چندین بار روشن کرده اما هر بار صدمتر یا 50 متر رانندگی کنید.
رابطه خواب با غذا
پس از صرف غذا، خواب توصیه نشده مگر بعد از ناهار، آن هم 20 دقیقه بیشتر نباشد و در صورتی که شخص ناچار به خوابیدن است (مثلا شدت خستگی) به هیچ‌وجه نباید به پشت بخوابد و در صورتی که این مساله عادت شخصی وی است، باید سر و گردن را بالا و بدن را پایین قرار دهد. زیانبارترین کار برای شخص سردمزاج، زیاد خوابیدن است (در ساعات نامناسب روز) اما بی‌خوابی و شب بیداری نیز موجب کاهش قدرت تفکر می‌شود. خواب پس از اذان صبح نیز مضر است و باعث ازدیاد بلغم و نزله در بدن می‌شود. خواب با معده خالی به هنگام شب (افطار یا سر شب) نیز بسیار مضر است و موجب کاهش حرارت غریزی بدن و ضعف بدن خواهد شد. و بالاخره خواب روز، باعث افزایش رطوبت بدن (بلغم) می‌شود بویژه در زمستان که موجب تباهی رنگ صورت، کسالت و کاهش شهوت خواهد شد.
* پژوهشگر طب سنتی ارسال نظر
پربیننده