فرش دستباف روزگاری در یزد اهمیت و جایگاه ویژه‌ای داشت و هر بانوی یزدی افتخارش به داشتن یک دار قالی در خانه بود اما اکنون سال‌هاست که دیگر صدای نقشه خوانی با لهجه شیرین یزدی کمتر به گوش می‌رسد. به گزارش مهر، فرش دستباف یزد را هنوز خیلی از علاقه‌مندان به فرش دستباف می‌شناسند و تاریخچه این هنر اصیل در استان یزد را به دست فراموشی نسپرده‌اند. قالی دستباف دختران، همیشه گل جهیزیه آنها بود و از سنین کودکی، مادران بافت قالی برای جهیزیه دختران را آغاز می‌کردند و اغلب دختران خود در بافت فرش خانه بخت، سهیم بودند و اصلا فرش ماشینی زمانی در جهیزیه دختران یزدی به قول قدیمی‌ترها، عیب بود. سال‌هاست که دیگر دست‌های بسیاری به جای شتاب در گره زدن به دار قالی به امور دیگری مشغولند و جای خالی دار قالی در اغلب خانه‌های یزدی پیداست و دیگر صدای نقشهخوانی زنان و دختران در هشتی خانه‌ها نمی‌پیچید. با ورود فرش ماشینی دارها یکی یکی برچیده شد و حتی دیگر نه در جهیزیه دختران و نه حتی در خانه‌های بسیاری از یزدی‌هایی که از هنر قالیبافی بهره‌ای دارند، نشانی از فرش دستباف نیست و این روزها فرش دستباف استان یزد در غربت به‌سر می‌برد. اگرچه هنوز در بسیاری از روستاها قالیبافی رونق خود را دارد اما دیگر در کمتر خانه‌ای از شهر می‌توان نشانی از دار قالی یافت و این هنر اصیل امروز در پس ذهن‌های خلاق زنان و مردان یزدی خاک می‌خورد. بسیاری از دست‌اندرکاران عرصه فرش دستباف، به حاشیه رفتن این هنر اصیل در یزد را به دلیل حضور فرش ماشینی و جولان آن در سایه بی‌انگیزگی تولیدکنندگان فرش می‌دانند که البته نمی‌توان از قیمت بالای فرش دستباف و کم‌توانی بسیاری از خانواده‌ها از خرید آن نیز غافل بود. حتی مسؤولان یزد نیز از دلتنگی خود برای دارهای قالی می‌گویند و آنها نیز معتقدند فرش یزد در غربت به‌سر می‌برد و هنر سرپنجه‌های زنان یزد بلااستفاده مانده است. معاون برنامه‌ریزی استاندار یزد در این زمینه اظهار داشت: فرش دستباف یزد اکنون در یک غربت تام و تمام به‌سر می‌برد و محصولی که به واقع نقش و نگارش، طراوت و شادابی به روح انسان می‌بخشد، امروز جای خود را به فرش ماشینی داده است. محمدرضا بابایی عنوان کرد: قیمت تمام‌شده فرش دستباف سبب گرانی این محصول ارزشمند شده و قدرت خرید خانواده‌ها کاهش پیدا کرده و نبود بازار مناسب، در مقطعی از زمان انگیزه بسیاری از بافندگان را از بین برد. وی با بیان اینکه زمانی در یزد همه خانه‌ها مفروش به تولیدات اهالی خانه بود، عنوان کرد: آمدن فرش ماشینی به بازار باعث شد بسیاری از دارهای قالی برچیده شود اما هنوز این هنر در دنیا طرفداران خود را دارد و عده زیادی در سراسر دنیا اهمیت این هنر اصیل را درک می‌کنند. بابایی با بیان اینکه بازار صادرات فرش به تدریج رونق می‌گیرد، افزود: اگرچه جایگاه صادرات فرش دستباف نیز افول کرده اما اگر بافندگان با قدرت و خلاقیت وارد شوند، می‌توان جبران بازار کساد داخل در زمینه فرش دستباف را با صادرات انجام داد. وی تصریح کرد: با ظرفیتی که در هنرمندان یزدی وجود دارد، به‌طور قطع ظرفیت تولید فرش دستباف تا ده‌ها برابر میزان کنونی در این استان وجود دارد اما باید ابتدا انگیزه در بافندگان ایجاد شود سپس به بازاریابی در این حوزه بپردازیم. رئیس گروه فرش اداره کل صنعت، معدن و تجارت استان یزد نیز درباره وضعیت فرش دستباف در استان یزد اظهار داشت: در حال حاضر در استان یزد بیش از
۴۰ هزار بافنده داریم که تعدادی از این افراد در خانه‌ها و تعدادی نیز در کارگاه‌های ثبت‌شده و شرکت‌های تعاونی مشغول به فعالیت هستند. محمدمهدی نبی‌زاده خاطرنشان کرد: معتقدیم تعداد افرادی که در بافت قالی در استان یزد مهارت دارند، حداقل دو تا سه برابر این آمار است و متاسفانه تاکنون از ظرفیت آنها استفاده نشده است. وی عنوان کرد: در حال حاضر سالانه بیش از ۲۰۰ هزار مترمربع فرش دستباف در استان یزد تولید می‌شود که این میزان با حضور افراد هنرمند و ظرفیت‌های موجود در استان تا چند برابر قابل افزایش است. نبی‌زاده با بیان اینکه قیمت تمام‌شده فرش در ایران نسبت به سایر کشورها نظیر پاکستان و هند بالا است، افزود: باید تلاش کنیم محصول ارزان‌تر و با کیفیت بالاتر به بازار عرضه کنیم تا بتوانیم هم بازارهای داخلی و هم بازارهای خارجی فرش دستباف استان یزد را از حالت رکود خارج کنیم. افزایش عرضه فرش ماشینی و موکت، رکود اقتصادی در جهان غرب، کاهش قدرت خرید مشتریان، نبود تنوع در طرح و رنگ، افت کیفیت برخی از فرش‌های ارائه شده به بازار خارجی و... در بی‌رونقی بازار فرش دستباف یزد اثرگذار بوده است. وی افزود: با همه این شرایط با بهبود کیفیت کار و خلاقیت بیشتر در طرح و رنگ و بازاریابی اصولی در کشورهای جدید، می‌توان به توسعه صادرات فرش دستباف استان یزد و در نتیجه رونق قالیبافی در این استان کمک کرد.
بیمه بافندگان فرش مورد سوءاستفاده قرار گرفت
اقداماتی نظیر بیمه بافندگان فرش ایده بسیار خوبی بود که البته مورد سوءاستفاده بسیاری از قالیبافان غیرواقعی قرار گرفت. مسؤولان یزد هنوز به بازگرداندن دار قالی به خانه‌های مردم امیدوارند و هر سال تلاش می‌کنند با برپایی نمایشگاه‌های فرش دستباف، یاد و خاطره دارهای قالی و قالیبافی خانواده‌ها را زنده کنند و این هنر اصیل را دوباره به خانواده‌های یزدی بازگردانند.