
زهرا حیدرزاده: فائزه عزیزخانی برای اولین تجربه بلند سینماییاش قالب سختی را انتخاب کرده است و هرچند اولین فیلمسازی نیست که این سیاق را تجربه میکند اما در هر حال آن را در گروه «هنر و تجربه» قرار داده است. درباره این فیلم دو نکته اساسی حائز اهمیت است؛ 1- در هر کلاس یا دوره آموزشی مرتبط با سینما، جزو اولین پندهای هر استاد با هر نوع سبک و سلیقهای این است که هرچند خلاقیت جوهر اصلی هنر است اما تنها آن برای هنرمند شدن کافی نیست. سینما که حالا بیش از صد سال دارد، تجربههایش را از سر گذرانده است. نه به این معنا که هرتجربه جدید بیمعنا و بیحاصل است، بلکه به این معنا که بهعلت بهوجود آمدن اصول و قواعد اولیهای که پیشگامان سینما پس از آزمون و خطاهای بسیار به آن رسیدهاند، امروزه حتی ذهن یک نوجوان فیلمبین نیز به آنها خو گرفته است و شاید نتواند تفسیر زیباشناسانهای از آن ارائه دهد اما در مجموع باعث میشوند یک اثر جذابیت اولیه و حس رضایت نهایی را برایش به دنبال داشته باشد. تصاویر فلو و نیز قابهای بیمعنا و اضافی به علت جابهجاییهای مدام و بیقاعده دوربین، تکانهای زیاد دوربین روی دست، نور نامناسب برخی صحنهها، تکرار بیش از حد بسته چهره یا مدیومشات نقش اول، زاویه بلاتکلیف دوربین، قابهای بسته داخل آپارتمان و حتی محدود بودن زاویه دید در معدود نماهای خارجی، از عواملی است که در این فیلم باعث خستگی چشم بیننده میشود. 2- هرچند اولین تصاویر گرفتهشده توسط دوربین فیلمبرداری کاملاً واقعی بود اما چندی طول نکشید که آثار داستانی پرده سینماها را تسخیر کرد. با اینکه بعدها واقعگرایی یا رئالیسم جایگاه محکمی در سینما پیدا کرد اما منظور از این واقعگرایی هیچگاه به تصویر کشیدن عین واقعیت نبوده که در آن صورت همان سینمای مستند میشود. اتفاقاً گونهای از این سینما بسیار موفق است، چراکه انسانها علاقهمند به دیدن زندگی خود روی پرده سینما هستند بنابراین هرچه جزئیات فیلم به زندگی آنها نزدیکتر باشد احساس نزدیکی بیشتری با آن میکنند. امروزه هستند فیلمسازانی که به سیاق پیشگامان ادبیات رئالیسم معتقدند داستان باید یک برش از زندگی واقعی باشد و به کم کردن فاصله سینمای داستانی و مستند معتقدند. با استفاده از تکنیکهای گوناگون همانند پرداختن بسیار به جزئیات، استفاده از نابازیگران، شبیهسازی حرکات فیلمبرداری آماتوری و بسیاری ترفندهای دیگر، سعی در باوراندن داستان خود بهعنوان بازنمایی حادثه یا روالی طبیعی و واقعی دارند. خانم عزیزخانی نیز به همین راه رفته است و نکتهای که باعث میشود با وجود اشکالات فنی و حرفهای بیشمار کارش، برخلاف ادعای فیلمهای هنر و تجربه اتفاقا پای در سینمای تجاری بگذارد، همین امر است. برای تحقق آن حتی آنقدر سعی میکند لباسها طبیعی باشند که برای روسری سر مادر توجیه میآورد. دیالوگها از ادبیات برنیامدهاند و از گفتوگوهای روزانه مردم هم بیشتر آنهایی انتخاب شدهاند که معمولاً در نوشتار بهکار نمیروند و در بهکارگیریشان حرمت نگاه داشته میشود. همچنین از شوخیهای نازل کلامی برای جذب مخاطب بهره میبرد. نقش اول فیلم، مادری است که ادعا میشود مشابه مادران طبقه متوسط ایران است. البته شباهتهایی دارد مانند دلنگران اعضای خانواده بودن حتی برای بعد مرگش و حتی برای شوهرش که مدام از او بد میگوید اما برخی وجوه شخصیتیاش در عین شباهت ظاهری، تفاوت بنیادین با مادران ایرانی دارد. او از مادر خود کینه به دل دارد، چراکه سهم ارث او را مانند پسران نداده و طبق شرع عمل کرده است. سر دخل شوهرش میرود و از دروغگویی ابایی ندارد. از او هم کینه دارد که چرا با وجود خرج کردن پولهایش در زندگی، چیزی به نام او نکرده است و به همین دلیل تهدید به آتش زدن خودش و سندها میکند. آیا مادران ایرانی تا این حد به مال دنیا علاقه دارند؟ برای مادر ظاهری مذهبی و سنتی مهیا کرده است، چرا که میداند فرهنگ طبقه متوسط ما این است و دراینصورت باورش خواهند کرد اما این اعتقادات ریشه عمیقی ندارند و بیشتر خرافهاند، در جایی برای حساب کردن نماز و روزههای قضایش با حاج خانمی که بسیار بیمنطق و خشک به تصویر کشیده شده است، چانه میزند. دینداری مادر باعث زحمت و مزاحمت نشان داده میشود و البته این بیاعتقادی قلبی در خانوادهاش مشهود است. مثلاً برای برداشتن پولهای شوهر استخاره میکند و با قرآن به دزدی میرود! اما بدترین توهین به مادران این سرزمین؛ مادر داستان با داشتن نوه و درحالی که چادر و مقنعه نماز به سر دارد، هنوز در فکر عشق نوجوانیاش است، سرقبر او گل میگذارد و نامههایش را بهعنوان ارثیه به دختر جوانش میسپارد.