
بهدنبال نمایش فیلم تکتیرانداز آمریکایی در سالنهای ایالات متحده، کمیته ضدتبعیض عرب- آمریکایی (ADC) به افزایش چشمگیر شعارهای نفرتانگیز و خشونتآمیزی که در جوامع عرب و مسلمان آمریکا را هدف قرار داده است، هشدار داد. کمیته ADC بر این باور است که این تهدیدها «مستقیما به پوشش رسانهای منفی و تبلیغات تنفرآفرینی که به دنبال حمله به دفتر شارلی ابدو در فرانسه علیه اعراب و جوامع مسلمان به جریان افتاده است، مربوط میشود». همچنین یک سازمان حقوق شهروندی در آمریکا عنوان داشته است که تهدیدهای نژادپرستانه در سایه فیلم تکتیرانداز آمریکایی شدت یافته است. بدین ترتیب که علاقهمندان به سینما پس از خروج از سالنهای سینما، علاقهمندی خود به کشتن اعراب و مسلمانان را در رسانههای اجتماعی بیان میکنند. به تعبیر «رانیا خالک»، ژورنالیست عربزبان، «تکتیرانداز آمریکایی یک پروپاگاندای هوشمندانه است که به حملات نظامی آمریکا دامن زده است.» او این فیلم را یکی از نژادپرستانهترین تصویرسازیهای اخیر هالیوود از اعراب میداند که به حملات مکرر آمریکا به خاورمیانه جلوهای کاملا قانونی داده است».
قاتل بیشرم
تکتیرانداز آمریکایی به کارگردانی کلینت ایستوود براساس زندگینامه فرمانده نیروی دریایی کریس کایل- که این روزها بهعنوان مرگبارترین تکتیرانداز تاریخ آمریکا لقب گرفته است- ساخته شده است. کتاب کایل که مملو از نفرت و تعصب و عشق به کشتار است، به کشتن 160 فرد عراقی طی 4 قشونکشی خود به عراق- پس از حملات غیرقانونی ایالات متحده به عراق و اشغال عراق در سال 2003- میبالد. کایل در کتابش توصیفات عجیب و متعصبانهای مینویسد: «شرور، نفرتانگیز و وحشی» این چیزی بود که ما در عراق با آن میجنگیدیم.... تنها آرزویم این است که انسانهای وحشی بیشتری را میکشتم. من از آنچه انجام دادهام، راضیام.... بسیار لذتبخش بود. بهترین دوره زندگی خود را سپری کردم. کایل در ادامه روایتهای خود از سالهای حضور نیروهای آمریکایی در خاک عراق و اعترافات خود میافزاید: «آنها از ما متنفر بودند، تنها به این دلیل که ما مسلمان نبودیم. آنها قصد کشتن ما را داشتند، چرا که به مذهبی جز مذهب آنها بودیم. من به مردمی که قرآن به همراه داشتند شلیک نمیکردم، اگرچه تمایل به کشتن آنها داشتم، ولی شلیک نمیکردم.» از نظر کایل، همه عراقیهایی که در مقابل سربازان مهاجم ایالات متحده مقاومت میکردند، اعم از مردم عادی، کودکان، زنان و... متعصبان مذهبی و مستحق کشته شدن بودند. حالا هالیوود کایل و تفکر خشونتطلبانه او را مقدس شمرده و او را بهعنوان قهرمانی پیچیده، دوستداشتنی و نگران معرفی میکند.
«راینا خالک»، ژورنالیست عربزبان: از این قاتل بیشرم شگفتزدهام
«راینا خالک»، ژورنالیست عربزبان مینویسد: «من که با تکریمهای به عمل آمده از این قاتل بیشرم شگفتزده شده بودم، متنهایی از کتاب کایل را در صفحه توئیترم منتشر کردم و توجهات را به بیانات نفرتانگیز وی و نیز تهدیدات ضدعرب و اسلامی که این فیلم برانگیخته بود، جلب کردم و همه آنها به سرعت همه جا را فراگرفت. از آن پس و با پیوستن مشاهیر به حمایت از آن، واکنشها به این فیلم به مجادله و مقابلهای حزبی تبدیل شد.
جو بایدن، معاون رئیسجمهور آمریکا با این فیلم گریست
تکتیرانداز آمریکایی با فروشی بالغ بر 15 میلیون دلار در اکران داخلی، رکوردشکنی کرده و تعریف و تمجیدهای طیفهای رادیکال سیاسی را نیز به خود اختصاص داده است. جو بایدن، معاون رئیسجمهور گفته که وی در اولین نمایش تکتیرانداز در واشنگتن گریسته است. بهعلاوه این فیلم کاندیدای شش جایزه اسکار بوده است.
برخی اعضای آکادمی اسکار: این فیلم یک «فاسد اجتماعی» را مورد تکریم قرار میدهد
«مایکل مور»، مستندساز، با توئیت این مطلب که تکتیراندازها «قهرمان نیستند»، موجب تحریک این مجادلات شد. اگرچه وی بعدها عنوان داشت که مقصود وی تکتیرانداز آمریکایی نبوده است و وی این فیلم را بسیار دوست دارد. با این وجود، مشاهیر، کارشناسان و سیاستمداران راستگرا و حامیان حملات هوایی ایالات متحده به کشورهایی همچون افغانستان و پاکستان، موجب آشفتگی فراملی شده و باری دیگر منتقدان این فیلم را مورد هجوم قرار دادند. بهعلاوه، به نظر میرسد که انتقادهای رو به رشد، شانس برنده شدن تکتیرانداز در اسکار را کاهش میدهد؛ چرا که برخی اعضای این جایزه بینالمللی اظهار نگرانی کردهاند که این فیلم یک «فاسد اجتماعی» را مورد تکریم قرار میدهد.
سبوعیت نژادپرستانه
در صحنه آغازین فیلم، کریس کایل (با بازی بردلی کوپر) روی پشت بامی نشسته و مادر و کودکی را در تیررس خود قرار داده است. او به مادری مینگرد که به فرزندش نارنجکی میدهد تا به سوی نیروی دریایی ایالات متحده پرتاب کند. وی با بیمیلی و اکراه به سوی کودک شلیک میکند. ناگهان صفحه نمایش کایل را نمایش میدهد که در حال هدف قرار دادن کودکی به همراه پدرش در تگزاس است. صحنه دیگری وی را در یک کلیسا به تصویر میکشد و پس از آن بر سر یک میز غذا ظاهر میشود. پدر کایل اظهار میدارد: «سه نوع انسان در جهان وجود دارد، بره، گرگ و سگ گله. هماکنون برخی از مردم ترجیحا بر این باورند که شرارت در جهان وجود ندارد... آنهایی که برهاند و شکارچیانی که با کمک خشونت، ضعیفان را شکار میکنند؛ آنها گرگ هستند. افرادی نیز وجود دارند که محافظت از گله را ضروری میدانند و از موهبت جنگطلبی برخوردار هستند و این مردان، نژاد نادری هستند که جهت مواجهه با گرگها زندگی میکنند. آنها سگهای نگهبان هستند.» کایل در ادامه فیلم، سگ نگهبان، محافظ و قهرمان است. و عراقیها گرگهای شرور هستند. وی باید از زندگی دیگر سگهای نگهبان محافظت کند. سپس کایل را بهعنوان یک فرد بالغ مشاهده میکنیم. ما شاهد عاشق شدن و ازدواج و ملحق شدن وی به نیروی دریایی ایالات متحده آمریکا هستیم. سپس برجهای دوقلو فروریخته و وی به عراق اعزام میشود. این داستان با این گمان که عراق با حملات 11 سپتامبر مرتبط بوده و صدام سلاح کشتارجمعی در اختیار داشته است- دروغی که به منظور شروع جنگ عراق طراحی شده بود- همانند آنچه در واقعیت دیده شد، همچنان هیچگونه مستنداتی بر جای نمیگذارد. این داستان جعلی به دنبال ظهور القاعده در عراق و در اولین حضور کایل در عراق در سال 2003 مجددا به تایید میرسد- تاریخ اصلاح شدهای که مقاومت مسلحانه بومیان در مقابل یک اشغالگر خارجی را با مقاومت مسلحانه یک گروه تروریستی که به ایالات متحده آمریکا یورش میبرند، یکسان میداند- در کشوری که 43 درصد آمریکاییها هنوز بر این باورند که عراق با حملات 11 سپتامبر 2001 مرتبط بوده است، جاودانی نمودن این دروغ- اگرچه ناخواسته- بیپروایانه به انجام میرسد. سرانجام به صحنه آغازین بازمیگردیم. کایل به سوی کودکی شلیک میکند تا سربازان نیروهای دریایی را نجات دهد. مادر به سوی کودک بیجان خود میدود و نارنجک را برداشته و آماده میشود که آن را به سوی سربازان پرتاب کند. کایل در همین حال، مادر را مورد هدف خود قرار داده و نارنجک پیش از آنکه به سربازان برسد، منفجر میشود. کایل اظهار میدارد: «مادر نارنجکی به دستان کودک خردسالش داد تا با آن، سربازان نیروهای دریایی را به قتل برساند. شرارتی که پیش از این با آن مواجه نشده بودم.» این مساله چقدر واقعیت دارد؟ اما با تکیه بر سالها تصویرسازی عجیب رسانههای غربی از عراق، این مساله واقعیت جلوه میکند. موضوع «سیاه در برابر سفید»، «خوب در برابر شرور» در تمام فیلمها وجود داشته است. به سربازان ایالات متحده جلوهای انسانی داده میشود. آنها نام و فامیل و همسر و فرزند دارند و با زخمهای عمیق فیزیکی و روحی بازمیگردند، در حالی که جمعیت بومی عرب- زن و مرد و کودک- بهعنوان تروریست به تصویر کشیده میشوند و هیچ خانواده و احساسی ندارند و همگی تروریستند. تنها زمانی که زنان و کودکان عرب، قربانیانی بیگناه محسوب میشوند زمانی است که آنها مورد تعرض وحشیانه باز هم مردان ترسناک عرب قرار میگیرند، ولی حتی آنها نیز شخصیتهایی بینام و نشان هستند. مارلو استرن از دیلی بیست، چکیده متقاعدکنندهای از تصویرسازی این فیلم از شخصیتهای عرب فراهم کرده است: «مصطفی»، تیرانداز ماهر المپیک سوری که از قتلهای خود فیلمبرداری کرده و چکمههای آنها را در خیابانها به فروش میگذارد. مصطفی همچون سایر شرورهای کلاسیک لباسی مشکی بر تن دارد و سخنی نمیگوید و تنها تعقیب کایل را در اندیشه دارد. وی پوستری از جایزه 180 هزار دلاری دستگیری کایل را در دیوار اتاقش نصب کرده و تمام زمانش را صرف چرخاندن فرفرهگونه یک گلوله ضدزره روی میز میکند. در پایان، این «وحشیان» عراقی نیستند که کایل را میکشند. سربازی که از بیماری روانی رنج میبرد در سال 2003 در میدان تیر تگزاس به سوی کایل شلیک میکند، حقیقتی که این فیلم با به نمایش درآوردن صحنههای واقعیای از تدفین کایل، پنهانش میکند و بدین ترتیب تماشاگران سینما با این ذهنیت که کایل در عراق کشته شده است، سالنها را ترک میکنند.
میانهروها کجایند؟
ممکن است بهواسطه تشدید خشونتهای وحشیگرایانهای که علیه مسلمانان و اعراب آمریکایی و نیز منتقدان فیلم تکتیرانداز آمریکایی شیوع یافته است، به این بیندیشید که پس میانهروهای آمریکایی کجا هستند؟ چرا کارگردان و تهیهکننده و بازیگران این فیلم، افراطیگریهای خشونتآمیزی را که به موجب این فیلم به وجود آمده است محکوم نکردهاند؟ پاسخ روشن است، حتی برخی نویسندگان این کتاب نیز بعدها متوجه نتیجه کتابی که نوشتهاند، شدند. جیم دفلیس، یکی از نویسندگان کتاب تکتیرانداز آمریکایی، پس از دعوت شدن به مباحثهای در رادیو آپرایزینگ، تهدیدهای خشونتباری را که به موجب این روایت به وجود آمده است، محکوم کرد. کمیته ضدتبعیض آمریکایی- عرب، به موجب جو تهدیدکننده موجود به جوامع عرب و مسلمان و آسیای جنوبی هشدار داده است که هوشیار باشند و هرگونه اظهار تنفر را به مقامات گزارش کنند. کدام مقامات؟ همان مقاماتی که از فیلم تکتیرانداز آمریکایی حمایت میکنند؟