مرتضی اسماعیل‌دوست: کارخانه قهرمان‌سازی هالیوود باز هم محصولی تازه را وارد چرخه بازار جهانی کرد و این بار از تونل میدانی سخت و جانفرسا که هنوز تلفات و آثار دهشتناکی از تبعات آن به جا مانده است، فیلم «تک‌تیرانداز آمریکایی» را عرضه کرد. قصه‌ای برآمده از لشکرکشی‌های دور دنیای مردی تمامیت‌خواه چون جورج بوش که دامنه‌ای از کشورهای افغانستان تا عراق را به بهانه‌های واهی درنوردید و در پایان خود با سناریویی جهت تلطیف احساس درهم ریخته آمریکایی‌ها در برابر میلیون‌ها بیننده تلویزیون بیان داشت که استراتژی این کشور در عراق، موفق نبوده است! و حالا «تک‌تیرانداز آمریکایی» کلینت ایستوود پیر و کارکشته که شناسنامه‌ای مشخص از آثار وسترن «سرجیو لئونه» تا فیلم‌هایی فلسفی چون «آخرت» را در کارنامه دارد، به این افسانه خام مزدوران، رنگی تصویری می‌بخشد تا در ادامه ساخت آثاری جنگی و حماسی چون «پرچم‌های پدران ما» و «نامه‌هایی از ایوجیما» به پرداخت شخصیتی واقعی چون «کریس کایل» بپردازد و با طراحی جلادی واقعی(اسطوره‌ای آمریکایی– میلیتاری) در عالم تصویر، دیدگان آشنا به شمایل قهرمان مخاطب غربی را با اتکا به واقع‌گرایی و استناد به موردی استثنایی جلا داده و با همان ژست بی‌طرفانه به مثابه عکسی فتوحانه در فیلم «پرچم‌های پدران ما»، خاطره‌ای پرداخت شده از جنایتی هولناک را با تزئینی رویایی آراسته کند. پرواضح است که تاریخ آمریکا شمایلی از غارتگری، برده‌داری و تصور تسلط را نشان داده است و از این رو می‌توان این کشور را سرزمین سوداگران نامید. برای مثال در اواسط قرن بیستم، وودرو ویلسون، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، رسالت جهانی آمریکا را چنین روایت می‌کند: «به اعتقاد من خداوند، ناظر زاده شدن این ملت بوده و ما را برای به دوش کشیدن رسالت رهبری مردم دنیا برگزیده است.» این دایره تفکری غالب، سال‌ها دامنه‌وار تسری یافته و سردمداری چون بوش پسر نیز ملهم از همین دید به دنبال کشورگشایی با توهم توطئه، خیالی واهی از رهبری جهان و اجرای شویی از کمک به دنیای بدون تروریسم بوده است و در این میان آمریکا را به‌عنوان راس مدار جهانی متمدن دانسته است. از این رو خیال توسعه‌طلبی رهبران آمریکایی همواره ملغمه‌ای بوده از منافع اقتصادی و نظریه رسالت نجاتبخش جهان با سیمایی پدرسالارانه که عواقب آن بیش از پیش به رخسار نگونبخت آمریکایی‌ها، برگشتی معکوس یافته است و رسوایی‌های صورت‌یافته در لشکرکشی‌های منطقه‌ای از جمله به عراق، خود گواه بر این ادعاست. فیلم تک‌تیرانداز آمریکایی با محوریت شخصیتی چون «کریس کایل» که تک‌تیراندازی مطرح در این جهنم سودازده بوده است، بنا می‌شود و فیلم نیز به الهام از داستانی نوشته‌شده توسط وی قبل از مرگ ساخته شده است. کریس، مردی گاوچران و اهل منطقه تگزاس در جنوب آمریکا بوده که از کودکی طی تربیتی شکل‌یافته از اصالتی کابوی‌مآبانه، حس محافظت به خود داده است و در فلاش‌بک نمایش داده شده از سوی فیلمساز به سال‌های کودکی وی نیز با دیالوگ‌هایی از سوی پدرش مواجه می‌شویم که از کریس می‌خواهد نه گوسفند باشد و نه گرگ بلکه سگی باشد در خدمت محافظت از گله و این تعبیر از سوی سازنده به مانند وارونه‌سازی تاریخی است که طی عملیات نظامی از سوی سران اشغالگر به رهبری آمریکا در سال ۲۰۰۳ شکل گرفت و این لشکرکشی صورت‌یافته به عراق براساس همان الگوی ناراستایی است که خود را وامدار نگاهی سگ‌مآبانه می‌داند! فیلم تک‌تیرانداز آمریکایی از صحنه‌ای روی پشت‌بام منطقه‌ای در نزدیکی شهر ناصریه عراق آغاز می‌شود و اولین تردید از شلیک مرگ توسط تیراندازی رخ می‌دهد که در خیالی خواب‌زده از سوی آمریکایی‌ها، «افسانه» خطاب شده و بر دیدگان مردمانی اصابت می‌شود که از سویی با پدیده‌ای شوم چون القاعده دست به گریبان بوده و از طرفی با یورش‌های وحشیانه و دعوتی ناخواسته از سفر آمریکایی‌ها به خانه‌شان مواجهند و هراسی که هر لحظه با چشم‌هایی نامحرم از حدیث آرزومندی‌شان، سایه بر رخسار زندگی‌شان داده است، چنانکه اسلحه کمین‌یافته برای قتل‌عام پسربچه‌ای در حال انهدام تانک توسط سربازی شرور چون کریس، بی‌هیچ منطق مشخصی شلیک شده و در پس شعارهایی گمراه‌کننده چون مقابله با تروریسم، تأمین صلح و امنیت جهانی و گسترش دموکراسی، با نمایش پروپاگاندایی مسموم به ذهن بلندگوهای جهانی رسوا می‌شود. در صورتی که بررسی دامنه این حملات و زاویه دوربین مرگ‌سای آمریکایی‌ها نشان می‌دهد که فشنگ‌های رهاشده از سوی این به‌اصطلاح ناجیان غربی(!) بیش از آنکه نیروهای متجاوز را مورد هدف قرار دهد، مردمانی غیرنظامی را به کام مرگ فرستاده است. در این میان، حضور ستاره‌ای چون «بردلی کوپر» در نقش کریس کایل به این خواب سرخوشانه از سوی فیلمساز و گروه حمایتگر، رنگی عاریه‌ای از قهرمان داده است. فیلم تک‌تیرانداز آمریکایی بر مبنای 4 سفر پیاپی از سوی کریس شکل یافته و تعبیری مناسب از زایش فرزند در مراحل مختلف، حسی به ظاهر اخلاقی به مسیر پیش روی می‌دهد، به‌طوری که در سکانس‌های به نمایش درآمده در برابر کودکی معصوم، به این احوال ژست‌مآبانه از سوی تک‌تیرانداز می‌رسیم. تصوری واهی از حضوری قهرمانانه نزد کریس که در انتها بیان می‌دارد که با کشتن 160 نفر، همچنان دوست داشته تا مردمان بیشتری را نجات دهد و این تعبیر واژگون در انتها با تعلیم کریس به پسرش، نظریه‌ای از ثبات جهان ناامن آتی توسط فرزندان آمریکایی را می‌آفریند! تصاویر مستندگونه در پایان فیلم که طی مراسمی باشکوه در تقدیس از قهرمانی ملی به نمایش درمی‌آید نیز تکمیل‌کننده همان حس افسانه‌ساز از تثبیت عمل کشتار توسط کریس است و در این میان نطق محافظه‌کاران غربی در برابر دوربین حقیقت، چشمی کرشمه‌مآبانه از جنگ می‌یابد، چنانکه نظریه‌پردازی چون «دیوید فرنچ» در خیالی متوهم درباره فیلم تک‌تیرانداز آمریکایی می‌گوید: «فیلم تک‌تیرانداز آمریکایی به واقعیت‌هایی پرداخته که تاکنون هیچ فیلم دیگری به آن اشاره نکرده است و ما می‌بینیم که دشمنان آمریکا چگونه کودکان را می‌کشند یا دشمن خود را شکنجه می‌دهند» و این در صورتی است که شمایل جلادگونه کریس کایل از منظری روانشناختی در عرصه قدرت و در تصویری همچون تاختن اسبی در سودای وهمی پیشتازانه کاملا هویدا است و موثق‌ترین سند یادشده نیز مصاحبه‌ای است که کریس قبل از مرگ داشته است: «من عمیقا معتقدم هر فردی را که کشته‌ام آدم بدی بوده است. اگر زمانی قرار باشد به‌خاطر اعمال خود به خداوند پاسخ بدهم مسلما موارد زیادی هست که باید جوابگو باشم ولی کشتن این افراد هیچکدام جزو گناهان من نیست». این اظهارات بیخردانه از کشتار مردمانی بی‌دفاع در عراق توسط قهرمان پوشالی غرب، حکایت از همان تربیتی است که در کودکی نزد پدر و در جوانی از سوی مربیان هیولاپرور آمریکایی نسخه‌برداری شده است و پربیراه نیست که تصویرگر این دوگانگی در نمایش قهرمانی حقیقی یا عاملی درگیر با فضایی ناخواسته از احساس مسؤولیت توسط مردی عیان می‌شود که خود چه در عرصه نقش‌آفرینی سینما و چه در میدان سیاست‌زده آمریکا، حضوری موثر داشته است. کلینت ایستوودی که سابقه نام‌نویسی در حزب جمهوریخواه ایالات متحده آمریکا را داشته و و از افراد پشتیبان رئیس‌جمهور رسوایی چون نیکسون بوده است و البته در تناقضی آشکار به انتقاد از جنگ‌های آمریکا با کره، ویتنام، افغانستان و عراق نیز پرداخته است. از طرفی ایستوود، امروز شمایلی از قهرمانی آمریکایی در جهان به خود یافته و بارها نامزدی اسکار نشان از اقبال آکادمی سیاست‌زده اسکار به نگاه و آثار این پیرمرد کالیفرنیایی است و امسال نیز می‌تواند جزو فیلم‌های خوشرنگی باشد که بساط این سال‌های نشسته در جهانی خودخواسته از رویایی غریب را همچنان هموار نگاه می‌دارد.