سیاوش رسولی: «دولت به دنبال راه‌حلی برای کاهش فیلترینگ»؛ این جمله‌ای بود که بسیاری از رسانه‌های دولتی از یک سال پیش هر چند روز یک بار آن را به تیتر اول خود تبدیل می‌کردند. ماجرایی که وزیر ارتباطات هم دائم از آن به‌عنوان نوع جدیدی از فیلترینگ نام می‌برد؛ فیلترینگی که واعظی آن را هوشمند عنوان می‌کند و تاکید دارد که در این روش
به صورت گزینشی بخشی از یک سایت را به جای تمام آن فیلتر خواهد کرد. موافقان این طرح همچنین از این می‌گویند که فیلترینگ هوشمند بشدت آمار سایت‌های فیلتر شده را کاهش می‌دهد.همه اینها باعث شده به‌تدریج وزارت ارتباطات دولت یازدهم فیلترینگ هوشمند را آغاز کند. در این روش برای مثال اگر صفحه ابتدایی سایتی بدون محتوای مجرمانه و صفحات داخلی آن محتوای مجرمانه داشته باشد، صفحه اصلی این سایت باز خواهد ماند اما صفحات داخلی فیلتر می‌شوند. این نوع از فیلترینگ در شبکه‌های اجتماعی هم به تدریج راه پیدا خواهد کرد.
نگرانی جامعه از یک طرح شکست خورده
در این بین آنچه باعث نگرانی بسیاری از مدیران و حتی خانواده‌ها شده، کارآمد نبودن این سیستم است. موضوعی که برخلاف نظر کارشناسان وزارت ارتباطات، متخصصان این حوزه نظر مخالفی با آن دارند. منتقدان این طرح از این می‌گویند که این طرح در بسیاری از کشورهای جهان به هیچ‌وجه جواب نداده است. همچنانکه این طرح منجر به باز شدن و دسترسی به محتوای بسیاری از سایت‌هایی می‌شود که به طور کلی محتوای بسیار نامناسبی دارند. این در حالی است که علیرضا مظفری، کارشناس حوزه فناوری درباره اینکه این موضوع چقدر عملی است به «وطن امروز» می‌گوید: در بسیاری از کشورهایی که به مباحث اخلاقی اهمیت زیادی می‌دهند، این طرح شکست خورده است. نمونه بارز آن در ژاپن است که این کشور با اجرا کردن طرحی مشابه سعی داشت برخی صفحات سایت‌ها را فیلتر کند اما خیلی سریع به سیستم قبلی یعنی مسدود کردن کل سایت‌های نامناسب روی آوردند. همچنین این موضوع درباره کشورهای دیگری هم که معیارهای سنتی و بومی در جامعه خود دارند پاسخ نداده است.
فیلترینگ هوشمند زمینه‌ساز سوءاستفاده!
در این بین مظفری، با تاکید براینکه بیشتر سایت‌های فیلتر شده تا امروز به طور کلی محتوای مجرمانه داشته‌اند، می‌افزاید: سایت‌های بسیار کمی وجود دارند که تنها به دلیل برخی مسائل جزئی توسط کارگروه اجرایی شورایعالی فضای مجازی فیلتر شده باشند. اغلب سایت‌های فیلتر شده مشکلات جدی از لحاظ محتوایی داشته‌اند. پس در نتیجه نیازی به اجرای فیلترینگ هوشمند نیست.مگر اینکه تصمیمی برای باز شدن برخی سایت‌ها با این ابزار وجود داشته باشد. همچنین باید توجه داشت سایت‌هایی که در شرایط امروز فیلتر هستند در گروه سایت‌های غیراخلاقی قرار می‌گیرند که بیشتر آنها از خارج کشور اداره می‌شوند و حتی سرورهای آنها در داخل نیست. با این وضعیت این سوال مطرح می‌شود که قرار است چه بخش‌هایی از این سایت‌ها در چارچوب این طرح فیلتر شود، چرا که سایت‌های غیراخلاقی به‌طور کلی محتوایی نامناسب و در تضاد با فرهنگ ایرانی دارند. این وضعیت به این معنی است که امکان فیلترینگ جزئی یا بخشی هیچ کدام از این سایت‌ها وجود ندارد.
فیلترینگ هوشمند حفره‌های بزرگ دارد
علاوه بر این، کارشناس حوزه فناوری اطلاعات درباره فیلترینگ هوشمند سایت‌ها با اشاره به اینکه این موضوع باعث بازشدن برخی سایت‌های غیراخلاقی می‌شود، خاطرنشان می‌کند: فیلترینگ هوشمند ممکن است منجر به دسترسی نوجوانان بی‌تجربه به محتواهای بسیار مضر شود، چرا که با اعمال این نوع فیلترینگ بخشی از سایت‌ها از کنترل و نظارت خارج می‌شوند و در بسیاری از موارد در اختیار کاربر قرار می‌گیرند. به این صورت کاربری که تازه‌کار است به یکباره با محتوای عجیب و غریب غیراخلاقی روبه‌رو خواهد شد.
ریسکی با هزینه اجتماعی بالا و بهره وری اندک
در آن سوی ماجرا مرتضی عسگری، جامعه‌شناس و پژوهشگر اجتماعی با اشاره به اینکه رهاسازی بخشی از سایت‌های اینترنتی با عنوان فیلترینگ هوشمند کار عاقلانه‌ای نخواهد بود به «وطن امروز» می‌گوید: موج گسترش مسائل غیراخلاقی در شبکه‌های مجازی آنقدر خطرناک است که در حال حاضر بخش قابل توجهی از فضای مجازی از نظارت خانواده خارج شده و در صورت افزایش و گسترده‌تر شدن فیلترینگ هوشمند این موج بیشتر می‌شود و پیامدهای آن دوچندان خواهد شد. عسگری می‌افزاید: محتوای بسیاری از این سایت‌ها به‌گونه‌ای است که حتی در صورت دسترسی محدود به آنها می‌تواند برای ذهن نوجوانان و جوانان جامعه خطرناک باشد، چرا که محتواهای اینچنینی در نهایت باعث درگیر شدن ذهن یک فرد نابالغ با مسائل غریزی و ظهور بحران غریزی زودرس می‌شود؛ درگیری‌ای که در نهایت وی را از همه پیشرفت‌ها در زندگی باز می‌دارد.همه این مسائل به این معنی است که فیلترینگ هوشمند یک ریسک است که می‌تواند پای موضوعات نامطلوب در فضای مجازی را بیش از پیش به زندگی یک نوجوان یا جوان ایرانی باز کند.