۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۷:۰۴

طلوع آبی مواج رؤیاها

برای شروع لطفا بفرمایید چه انگیزه‌ و چه جنبشی در متن نمایشنامه «رویاهای خلیج فارس» باعث شد که شما این متن را انتخاب کرده و روی صحنه ببرید؟ همیشه این سوال مطرح می‌شود که «چرا این کار» و طبیعتا هنرمندان پاسخ‌های گوناگونی برای انتخاب آثارشان دارند. در واقع نخستین چیزی که در«رویاهای خلیج فارس» وجود داشت و مرا به خود جذب کرده به زمانی برمی‌گردد که سیروس کهوری‌نژاد یک شب در آمل هنگامی که مشغول اجرای نمایش «آسمان و زمین» در سطح کشور بودیم، از نمایشنامه حرف زد و دو پارامتر اصلی در حرف‌های او بود که بیشتر از هر چیز برای من اهمیت داشت، یکی از آنها تلاش بی‌وقفه و ناممکن کردن ممکن‌ها و دیگری صور خیال بود که در سرتاسر اثر موج می‌زد. این دو با هم جمع شدند و من را به سمت خود کشاندند. نکات بسیار زیادی در گوشه و کنار این قضیه وجود دارد از جمله قصه در قصه بودن متن. متن به صورت بسیار ظریفی به شکل قصه ‌در قصه بیان می‌شود و تقریبا ما در این نمایش سرگذشت آدم‌های مختلفی را به همراه آرزوها، آمال‌ و رویاهایشان دنبال می‌کنیم. در این اثر سرگذشت زندگی مختار را دنبال می‌کنیم؛ او کسی است که به کارگری و کشاورزی مشغول است، او کسی است که چاه می‌کند و در ضمن« بابازار» هم هست و آرزوی سرسبز و خرم شدن جزیره را در سر می‌پروراند. به دنبال او آرزوهای پدر و مادر کهور و آمال این دو مطرح می‌شود. آنها، پیرمرد و پیرزن فقیری هستند که سالیان سال به خاطر فقر و گرسنگی و بلایای بسیار زیاد، خداوند بچه‌هایشان را از آنها گرفته و هفتمین پسرشان- کهور- قرار است از بندر لنگه یا بندر مروارید – اسم قدیم آن – تا جزیره هرمز شنا کند و در واقع این کار را انجام می‌دهد تا به دختری که دوست دارد، برسد. قصه بعدی که در این نمایش ما با آن مواجه می‌شویم، قصه کشبرانی یعنی صاحب کشتیرانی و صاحب لنج است و اسم این فرد از شغلش گرفته شده که آرزو دارد صاحب معدن خاک سرخ بشود و تمام تلاشش را می‌کند تا این معدن را به دست بیاورد. در ادامه با قصه یوسف مواجه می‌شویم که مانند قصه یوسف پیامبر(ع) است؛ این فرد شاعری است که به او تهمت زده‌اند و به تنهایی در حال زندگی است. قصه بعدی، قصه سوگل است که تا به حال همه عاشق سوگل بوده‌اند اما این بار سوگل عاشق شده است و علاوه بر اینها با قصه یک کور رو به رو می‌شویم که مادرش را از دست داده و برای مادرش نذری کرده که نذر او هم نذر جالبی است و در این بین قصه یک شاهزاده هلندی را می‌بینیم که آمده در این جزیره تا بی‌بی‌گل را به همسری خود برگزیند. همه این قصه‌ها با هم جمع می‌شوند و در یکجا به هم می‌رسند و در اینجا من سعی کردم روساخت قصه‌ها را بیان کنم. تمام این قصه‌ها به ظرافت درهم تنیده شده‌اند و کار بسیار سختی است. بیش از 22 کاراکتر در اثر وجود دارد و همه اینها را نویسنده با دقت دنبال کرده است. در واقع این جذابیت‌ها، رویاها و این اندیشه‌هایی که در اثر موج می‌زند مرا به سمت این متن کشاند و نکته مهم دیگر این است که تمام اینها به شکل نمایش ایرانی قابل اجراست. از چه شگردها و شیوه‌های نمایش ایرانی در نمایش «رویاهای خلیج فارس» بهره برده‌اید؟ اساسا این اثر به شکل نمایش ایرانی نوشته شده و یک درام ایرانی است، برخاسته از حکمت‌های اصلی نمایش ایرانی و برخاسته از فرهنگ ایرانی همچنین شاخصه‌های تکنیکی نمایش ایرانی را نیز در خود دارد. درام به صورت غیرخطی رشد می‌کند و به صورت جزئی علت و معلول را می‌پذیرد. وقایع به صورت کلی و در ترتیب خود زاده یکدیگر نیستند بلکه وقایع فی‌نفسه هر کدام‌شان در پدید آمدن‌شان دارای استقلال هستند. همه مکان‌ها در این نمایش در یک صحنه است و در یک جا اتفاق می‌افتد و زمان‌ها تسلی واقعی و به دنبال یکدیگر قرار ندارند چرا که گاهی اوقات ما همزمانی داریم و در این نمایش از آینده به گذشته حرکت می‌کنیم. در پایان هم فقط به صورت نشانه‌شناسی این رمز گشوده می‌شود که آیا ما از گذشته به آینده رفته بودیم یا از آینده به گذشته و در واقع این عدم قطعیت هم از ویژگی‌های هنر معاصر است که در این اثر وجود دارد. این بیان به صورت یک نشانه اجرایی نیست و اگر یک منتقد ظریف و نکته‌سنج نشانه‌شناسی بداند متوجه خواهد شد که نشانه‌شناسی در این اثر وجود دارد و در واقع ژرف ساخت اثر را تفسیر می‌کند. در ادامه باید بگویم که شکل اجرایی این نمایش برگرفته از قوانین تعزیه است و از تخته حوضی به صورت گرته‌برداری در سرتاسر اثر استفاده می‌شود. در این‌باره کمی بیشتر توضیح می‌دهید؟ تمام لحظات کمیکی که شما می‌بینید زاده تکنیک‌های تخته حوضی هستند. در این نمایش از گوشه استفاده می‌شود؛ گوشه‌ای که در تخته حوضی وجود دارد و به زمان معاصر این گوشه‌ها زده شده . علاوه بر اینها از حکمت پرده‌خوانی در این نمایش استفاده کردم. در پرده‌خوانی وقتی به پرده نگاه می‌کنیم، تصاویری را می‌بینیم که در همه این تصاویر یا نوعی عمل درونی در آن تصاویر حس می‌شود یا نوعی عمل بیرونی و این تصاویر را اگر کادربندی بکنیم و به شات‌های سینمایی تقسیم کنیم، همه را خواهیم دید و دقیقا یک تدوین تصویری است همچنان که در شاهنامه این دکوپاژ را دقیق می‌توانید ببينید؛ به گرز گران دست برد اشکبوس(این یک اینسرت است) زمین‌ آهنین شد سپهر آبنوس(این دو تا شاتی است که با کرین باید گرفت) و... من از پرده‌خوانی الهام گرفتم و تصاویری که به صورت شمایل وجود دارد را سعی کردم با دقت لازم در دو لحظه از نمایشم در نمای کلوزآپ داشته باشم به صورت خط زنده‌ای که با تصویر استفاده می‌شود. در مجموع این نمایش چند بازیگر دارد؟ 44 نفر. در نمایش یک گروه پری هستند که به خاطر اعتقادات متافیزیکی که در باورهای این مردم وجود دارد این گروه از پریا در حال زندگی کردن هستند و یک گروه دیگر ارواح پسرانی که قبلا به دریا رفتند و کشته شدند، حضور دارند و گروه دیگری که در این نمایش می‌بینیم، جن‌هایی هستند که در تصورات این آدم‌ها هستند و حضور دارند اما تعداد نقش‌ها بسیار بیشتر از این است. این نمایش در چه مدتی تمرین شد؟ در حدود سه ماه و نیم قبل از جشنواره فجر پارسال تمرین کردیم و بعد در جشنواره اجرا داشتیم. در ادامه مجددا از 15 اسفند تا 28 اسفند تمرین این کار طول کشید و در سال جدید هم از 10 فروردین تا 17 فروردین تمرین کردیم. آیا در اجرای عمومی نسبت به اجرای جشنواره تغییراتی صورت گرفته است یا خیر؟ چون اجرای جشنواره ما یک پروسه بسیار سخت و طاقت‌فرسا بود بویژه دیزاین کردن نمایش روی سن، ما مواجه بودیم با چهار تن دکور نمایش قبلی روی سن و خارج کردن آن دکور تا چهار صبح طول کشید و ما بعد از آن تازه شروع کردیم به مونتاژ دکور نمایش خودمان. از 9 صبح تا 11 صبح، نور را کار کردیم و از ساعت 11 تا یک بعداز ظهر فقط توانستیم ورود و خروج را روی صحنه به بازیگران بگوییم و بعد بچه‌ها برای گریم رفتند و نمایش اجرا شد. در این حال طبیعتا من از دیزاین و از قرار گرفتن نمایش روی صحنه راضی نبودم و سعی کردم جایگیری لازم و درست در اجرای عمومی بیفتد و بر این اساس کناره‌های صحنه را باز کردم. یالان‌ها را کنار دادم. دکور این نمایش متشکل از نبردبان‌هاست و بالا رفتن و پایین آمدن از اینها و قرار گرفتن گاهی اوقات 23 الی 24 بازیگر روی این حجم کوچک که کار طاقت فرسایی است و چیدمان بسیار پیچیده است. همه اینها کار را به اینجا رساند که چیدمان حال این نمایش هم در کف و هم در بلندی‌ها دقیق‌تر و درست‌تر شده است. در اجرای عمومی تناسب ریتم در نمایش ایجاد شد و نمایش اصلا کوتاه نشد و همان زمان 2 ساعته خود را با ریتمی خوب و بجا، حفظ کرده است. علاوه بر اینها سیروس کهوری‌نژاد، نویسنده این اثر حدود 15 – 10 دیالوگ پراکنده نوشت و در اثرهنگام اجرای عمومی جای گرفت. آیا برای حرکات بازیگران و طراحی صحنه این نمایش کسانی در کنار شما حضور داشتند؟ بله، بهزاد جاودان‌فر حرکات گروه‌ها و بچه‌هایی که در این بخش فعالیت می‌کنند را هدایت می‌کرد و رضاشاپورزاده طراحی صحنه این نمایش را برعهده داشتند. با چه تدبیری این تعداد از بازیگران را در این نمایش روی صحنه حرکت دادید؟ برای یک کارگردان، کار کردن با 44 بازیگر و هدایت آنها اصلا کار سختی نیست بلکه سختی‌ها در جای دیگری است. سختی‌ها زمانی است که شما بودجه ندارید و در واقع نتوانستید برای چهار ماه تمرین و یک ماه اجرا با یک بازیگر قرارداد ببندید و به او بگویید که این قرارداد و به این ترتیب هم پرداخت می‌شود. در شروع کار من به همه گفتم که در حال حاضر هیچ چیز مشخص نیست. البته زمانی که نمایش دیده شد مسؤولان مرکز هنرهای نمایشی هم اجرای عمومی این نمایش و هم عقد قرارداد با این نمایش را پذیرفتند اما اینها در واقع همه در مرحله یک قرار است. ما قرار است که دستمزد بگیریم و معمولا قراری است که انجام می‌شود و چقدر خوب است که این اتفاقات در شروع تمرین بیفتد و این ریتم زمانی که اکثرا با فاصله انجام می‌گیرد و از زمان خود عقب هست با تدبیری در زمان مناسب خود صورت گیرد. همه بچه‌های تئاتر 8 ساعت تمرین را به راحتی در روز انجام می‌دهند اما مشروط بر اینکه از آسایش فکری برخوردار بوده و تامین باشند و امور رایج زندگی‌شان هم حل شده باشد. به نظر شما در حال حاضر وضعیت معاش بازیگران تئاتر چگونه است؟ بسیار عالی است! (با خنده) حداقل از کارگردانان تئاتر وضعیت‌شان بهتر است! گذشته از مزاح مثل روز روشن است که بازیگران تئاتر در حال حاضر به لحاظ مالی بهترین جایگاه را نسبت به بقیه عوامل تئاتر دارند چرا که در سال می‌توانند در چند اثر بازی کنند ولی در دریافت دستمزدهایشان همان مشکلاتی را دارند که بقیه دارند آن هم به این خاطر که رقم پایه، رقم مناسبی نیست و دستمزدشان را هم با فاصله زیادی از انجام کار دریافت می‌کنند. در این بین کارگردان‌ها مشکلات‌شان بیشتر است چرا که در حال حاضر کارگردان باید تهیه‌کننده یک اثر هم باشد که من با این موافق نیستم، در ضمن یک کارگردان تئاتر باید مساله مالی را هم پیگیری و دریافتی را او باید بین افراد تقسیم کند. اینها باعث می‌شود که کارگردان از وظیفه اصلی خود دور بماند. کارگردان یک آرتیست است و باید کار هنرمندانه خودش را انجام بدهد و پیگیری‌های اداری و پیگیری‌های تهیه‌کنندگی کار قطعا باید به عهده اشخاص دیگری باشد تا کارگردان به راحتی بتواند کار اصلی خود را به انجام برساند. و حرف آخر... حرف‌های یک اثر نمایشی معمولا تاویل‌پذیر است و برآیند‌های مختلفی دارد. چطور این برآیند‌های مختلف شکل می‌گیرد؟ بر اساس حوزه اجتماعی که مخاطب در آن قرار گرفته، روح زمان و در واقع تعبیرهایی که از قبل نزد مخاطبان وجود دارد. در حقیقت ما همزمان با تفسیر یک اثر در حال تفسیر خودمان هستیم و این فن تاویل و تفسیر است. همیشه داده‌هایی در درون ما وجود دارد که وقتی رو به روی یک اثر قرار می‌گیریم به تفسیر تازه‌ای از آن اثر کمک می‌کند. یک اثر نمایشی، یک حوزه و یک دایره‌ای دارد که به هر حال تفسیر در آن دایره قرار می‌گیرد. آن دایره می‌تواند مواقعی بزرگ‌تر و مواقعی کوچک‌تر باشد. در واقع چقدر انسان می‌تواند به رویاهای دست نیافتنی دست پیدا کند که به نظر من تمام رویاهای خیر و شرافتمندانه و انسانی او قابل دست پیدا کردن هستند. ذهنی که رویا می‌سازد و در جهت آن رویا شروع به کار می‌کند و استقامت و تلاش را پیشه خود می‌کند، قطعا به خواسته انسانی خود دست پیدا می‌کند.
ارسال نظر
captcha
پربیننده