درباره حاشیه‌های نامه منسوب به چاپلین
دروغی، همسایه با حقیقت
گروه فرهنگ و هنر: همه چیز از روزی شروع شد که هوشنگ گلمکانی در یادداشتی کوتاه در مجله فیلم، زمینه پرده‌برداری مجدد از حقیقتی چند ساله اما مغفول را کلید زد. حقیقتی درباره نامه چارلی چاپلین بزرگ، خطاب به دختر جوان و هنرپیشه‌اش. رازی که هر چند کسی قصد در پوشاندن آن نداشت که حتی بسیاری سعی در افشای آن داشته‌اند اما گویی سال‌های سال، نتوانسته بودند اذهان عمومی را متقاعد کنند؛ هنوز هم نتوانسته‌اند! نامه نزدیک به 30 سال بود که در میان دوستداران ایرانی چاپلین، دست به دست و زبان به زبان نقل می‌شد و آنقدر به آنچه از این اسطوره سینمای جهان در ذهن سراغ داشتند، نزدیک بود که هیچکدام اجازه تردید در صحت و سقم آن را به خود راه نمی‌داد. اما بالاخره پروژه پرده‌برداری باید چهره‌ای رسمی‌تر به خود می‌گرفت تا بزودی خبر فضای رسانه‌ها را فراگیرد؛ اما گویی این نیز موثر واقع نشد! نزدیک به چهار سال پیش بود، تیتر برخی رسانه‌ها به نقل از فرج‌الله صبا اینگونه بود:«این دروغ 30 سال است وبال گردنم شده است!»
اعتراف مستمر اما ناکام
ماجرای نامه چارلی چاپلین به دخترش، به تعبیر «فرج الله صبا» 30 سال وبال گردنش شده و هیچ کس به اعتراف او وقعی ننهاده بود، تا پروژه تردید در صحت نامه بار دیگر به دست هوشنگ گلمکانی کلید بخورد و رسانه‌ها به صورت رسمی‌تر پیگیر آن شوند. نامه چارلی به دخترش پس از نزدیک به 30 سال از نگارش، دیگر به یکی از محکم‌ترین اسناد شناخت این چهره جهانی در ایران بدل شده بود و نه فقط در ایران که در قالب یک کتاب به سه زبان ترکی استانبولی، آلمانی و انگلیسی ترجمه و حتی بارها از روی آن نوار، دکلمه و گزارش‌های تلویزیونی تهیه شده بود. خلاصه دیگر کمتر کسی بود که نامه تاریخی چاپلین به دخترش را نخوانده باشد؛ نامه‌ای که مطلع‌اش اینگونه بود: «ژرالدین، دخترم: اینجا شب است یک شب نوئل. در قلعه کوچک من، همه سپاهیان بی‌سلاح خفته‌اند....» اما در تمام این سال‌ها صدایی بود که خطاب به جماعت، به ظاهر حقیقتی را متذکر می‌شد اما شنیده نمی‌شد؛ «نامه را من نوشته‌ام، نه چاپلین!»
اصل ماجرا به‌روایت صبا
«فرج‌الله صبا»، نویسنده و روزنامه‌نگار کهنه‌کاری است. او سال‌ها در عرصه مطبوعات فعالیت داشته و امروز دیگر از پیشکسوتان این عرصه به شمار می‌رود. داستان این سوءتفاهم که به قول خودش یک نوع خرافه روزنامه‌نگاری است، برای نخستین بار نبود که از زبان او روایت می‌شد اما امیدوار بود که آخرین بار باشد. آخر نزدیک به 30 سالی می‌شد که چاپلین وبال گردن او شده بود؛ چهارسال پیش و زمانی که خبرنگاری پیگیر ماجرای نامه با صبا تماس می‌گیرد، او با شلوغی و حرارت همیشگی‌اش حرف را قطع می‌کند تا بگوید: «ول کن دختر! این نامه چارلی چاپلین 30 سال است بیخ گریبان ما را گرفته و ول نمی‌کند. آن نامه را من نوشتم نه چاپلین خدا بیامرز. چارلی بیچاره روحش هم خبر نداشت. آن نامه فقط زاده تخیل من است!» و ماجرا آغاز می‌شود؛ ماجرایی که به یک روز غروب در تحریریه مجله روشنفکر باز می‌گردد: « سی و چند سال پیش در مجله روشنفکر تصمیم گرفتیم به تقلید از فرنگی‌ها ما هم ستونی راه بیندازیم که در آن نوشته‌های فانتزی به چاپ برسد. به هرحال می‌خواستیم طبع‌آزمایی کنیم. این شد که در ستونی هر هفته نامه‌هایی فانتزی به چاپ می‌رسید. آن بالا هم سرکلیشه «فانتزی» تکلیف همه چیز را روشن می‌کرد. بعد از گذشت یک‌سال دیدم مطالب ستون تکراری شده. یک روز غروب به بچه‌ها گفتم مطالب چرا اینقدر تکراری‌اند. گفتند: اگر زرنگی خودت بنویس! خب، ما هم سردبیر بودیم. به رگ غیرت‌مان برخورد و قبول کردیم. رفتم توی اتاق سردبیری و حیران و معطل مانده بودم چه بنویسم که ناگهان چشمم افتاد به گراوری که روی میزم بود و در آن عکس چارلی چاپلین و دخترش چاپ شده بود. همان جا در دم در اتاق را بستم و نامه‌ای از قول چاپلین به دخترش نوشتم. از آن طرف صفحه‌بند هم مدام فشار می‌آورد زود باش باید صفحه‌ها را ببندیم. آخر سر هم این عجله کار دستش داد و کلمه فانتزی از بالای ستون افتاد. همین شد باعث گرفتاری من طی این همه سال!».
آغاز مصائب سی ساله
بعد از چاپ این نامه است که مصیبت شروع می‌شود، صبا خود می‌گوید: «بعدها آن را نوار کردند، در مراسم مختلف دکلمه‌اش می‌کردند، در رادیو و تلویزیون صد بار آن را خواندند، جلوی دانشگاه آن را می‌فروختند. هر چقدر که ما فریاد کشیدیم آقا جان این نامه را چاپلین ننوشته کسی گوش نکرد. بدتر آنکه به زبان ترکی استانبولی و آلمانی و انگلیسی هم منتشر شد. حتی در چند جلسه که خودم نیز حضور داشتم باز این نامه را خواندند و وقتی گفتم این نامه جعلی است و زاییده تخیل من، ریشخندم کردند که چه می‌گویی ما نسخه انگلیسی‌اش را هم دیده‌ایم!» حال حقیقت هرچه باشد، فرج الله صبا چوب خلاقیتش را می‌خورد؛ چرا که این نامه آنقدر صمیمی و واقعی نوشته شده که حتی یک لحظه هم به فکر کسی نرسیده که ممکن است دروغین باشد.
امروز بیش از 30 سال از روزی که صبا نوشت: «دخترم، به دنبال نام تو نام من است؛ چاپلین! با همین نام 40 سال، بیشتر مردم روی زمین را خنداندم و بیشتر از آنچه آنان خندیدند، خودم گریستم...» و بیش از چهار سال از این روایت مجدد صبا از نگارش نامه می‌گذرد، اما هنوز هم صدای او نارساست، نامه حتی در سال‌های اخیر صورتی زیبا‌تر در انتشارات مختلف یافته و به تبع مشتریان بیشتر، مشتریانی که شاید بسیاری نام صبا را هم نشنیده باشند. چراکه به قول صبا؛ «وای از آن روزی که این مردم بخواهند چیزی را باور کنند». حاشیه
درباره حاشیه‌های نامه منسوب به چاپلین
دروغی، همسایه با حقیقت
گروه فرهنگ و هنر: همه چیز از روزی شروع شد که هوشنگ گلمکانی در یادداشتی کوتاه در مجله فیلم، زمینه پرده‌برداری مجدد از حقیقتی چند ساله اما مغفول را کلید زد. حقیقتی درباره نامه چارلی چاپلین بزرگ، خطاب به دختر جوان و هنرپیشه‌اش. رازی که هر چند کسی قصد در پوشاندن آن نداشت که حتی بسیاری سعی در افشای آن داشته‌اند اما گویی سال‌های سال، نتوانسته بودند اذهان عمومی را متقاعد کنند؛ هنوز هم نتوانسته‌اند! نامه نزدیک به 30 سال بود که در میان دوستداران ایرانی چاپلین، دست به دست و زبان به زبان نقل می‌شد و آنقدر به آنچه از این اسطوره سینمای جهان در ذهن سراغ داشتند، نزدیک بود که هیچکدام اجازه تردید در صحت و سقم آن را به خود راه نمی‌داد. اما بالاخره پروژه پرده‌برداری باید چهره‌ای رسمی‌تر به خود می‌گرفت تا بزودی خبر فضای رسانه‌ها را فراگیرد؛ اما گویی این نیز موثر واقع نشد! نزدیک به چهار سال پیش بود، تیتر برخی رسانه‌ها به نقل از فرج‌الله صبا اینگونه بود:«این دروغ 30 سال است وبال گردنم شده است!»
اعتراف مستمر اما ناکام
ماجرای نامه چارلی چاپلین به دخترش، به تعبیر «فرج الله صبا» 30 سال وبال گردنش شده و هیچ کس به اعتراف او وقعی ننهاده بود، تا پروژه تردید در صحت نامه بار دیگر به دست هوشنگ گلمکانی کلید بخورد و رسانه‌ها به صورت رسمی‌تر پیگیر آن شوند. نامه چارلی به دخترش پس از نزدیک به 30 سال از نگارش، دیگر به یکی از محکم‌ترین اسناد شناخت این چهره جهانی در ایران بدل شده بود و نه فقط در ایران که در قالب یک کتاب به سه زبان ترکی استانبولی، آلمانی و انگلیسی ترجمه و حتی بارها از روی آن نوار، دکلمه و گزارش‌های تلویزیونی تهیه شده بود. خلاصه دیگر کمتر کسی بود که نامه تاریخی چاپلین به دخترش را نخوانده باشد؛ نامه‌ای که مطلع‌اش اینگونه بود: «ژرالدین، دخترم: اینجا شب است یک شب نوئل. در قلعه کوچک من، همه سپاهیان بی‌سلاح خفته‌اند....» اما در تمام این سال‌ها صدایی بود که خطاب به جماعت، به ظاهر حقیقتی را متذکر می‌شد اما شنیده نمی‌شد؛ «نامه را من نوشته‌ام، نه چاپلین!»
اصل ماجرا به‌روایت صبا
«فرج‌الله صبا»، نویسنده و روزنامه‌نگار کهنه‌کاری است. او سال‌ها در عرصه مطبوعات فعالیت داشته و امروز دیگر از پیشکسوتان این عرصه به شمار می‌رود. داستان این سوءتفاهم که به قول خودش یک نوع خرافه روزنامه‌نگاری است، برای نخستین بار نبود که از زبان او روایت می‌شد اما امیدوار بود که آخرین بار باشد. آخر نزدیک به 30 سالی می‌شد که چاپلین وبال گردن او شده بود؛ چهارسال پیش و زمانی که خبرنگاری پیگیر ماجرای نامه با صبا تماس می‌گیرد، او با شلوغی و حرارت همیشگی‌اش حرف را قطع می‌کند تا بگوید: «ول کن دختر! این نامه چارلی چاپلین 30 سال است بیخ گریبان ما را گرفته و ول نمی‌کند. آن نامه را من نوشتم نه چاپلین خدا بیامرز. چارلی بیچاره روحش هم خبر نداشت. آن نامه فقط زاده تخیل من است!» و ماجرا آغاز می‌شود؛ ماجرایی که به یک روز غروب در تحریریه مجله روشنفکر باز می‌گردد: « سی و چند سال پیش در مجله روشنفکر تصمیم گرفتیم به تقلید از فرنگی‌ها ما هم ستونی راه بیندازیم که در آن نوشته‌های فانتزی به چاپ برسد. به هرحال می‌خواستیم طبع‌آزمایی کنیم. این شد که در ستونی هر هفته نامه‌هایی فانتزی به چاپ می‌رسید. آن بالا هم سرکلیشه «فانتزی» تکلیف همه چیز را روشن می‌کرد. بعد از گذشت یک‌سال دیدم مطالب ستون تکراری شده. یک روز غروب به بچه‌ها گفتم مطالب چرا اینقدر تکراری‌اند. گفتند: اگر زرنگی خودت بنویس! خب، ما هم سردبیر بودیم. به رگ غیرت‌مان برخورد و قبول کردیم. رفتم توی اتاق سردبیری و حیران و معطل مانده بودم چه بنویسم که ناگهان چشمم افتاد به گراوری که روی میزم بود و در آن عکس چارلی چاپلین و دخترش چاپ شده بود. همان جا در دم در اتاق را بستم و نامه‌ای از قول چاپلین به دخترش نوشتم. از آن طرف صفحه‌بند هم مدام فشار می‌آورد زود باش باید صفحه‌ها را ببندیم. آخر سر هم این عجله کار دستش داد و کلمه فانتزی از بالای ستون افتاد. همین شد باعث گرفتاری من طی این همه سال!».
آغاز مصائب سی ساله
بعد از چاپ این نامه است که مصیبت شروع می‌شود، صبا خود می‌گوید: «بعدها آن را نوار کردند، در مراسم مختلف دکلمه‌اش می‌کردند، در رادیو و تلویزیون صد بار آن را خواندند، جلوی دانشگاه آن را می‌فروختند. هر چقدر که ما فریاد کشیدیم آقا جان این نامه را چاپلین ننوشته کسی گوش نکرد. بدتر آنکه به زبان ترکی استانبولی و آلمانی و انگلیسی هم منتشر شد. حتی در چند جلسه که خودم نیز حضور داشتم باز این نامه را خواندند و وقتی گفتم این نامه جعلی است و زاییده تخیل من، ریشخندم کردند که چه می‌گویی ما نسخه انگلیسی‌اش را هم دیده‌ایم!» حال حقیقت هرچه باشد، فرج الله صبا چوب خلاقیتش را می‌خورد؛ چرا که این نامه آنقدر صمیمی و واقعی نوشته شده که حتی یک لحظه هم به فکر کسی نرسیده که ممکن است دروغین باشد.
امروز بیش از 30 سال از روزی که صبا نوشت: «دخترم، به دنبال نام تو نام من است؛ چاپلین! با همین نام 40 سال، بیشتر مردم روی زمین را خنداندم و بیشتر از آنچه آنان خندیدند، خودم گریستم...» و بیش از چهار سال از این روایت مجدد صبا از نگارش نامه می‌گذرد، اما هنوز هم صدای او نارساست، نامه حتی در سال‌های اخیر صورتی زیبا‌تر در انتشارات مختلف یافته و به تبع مشتریان بیشتر، مشتریانی که شاید بسیاری نام صبا را هم نشنیده باشند. چراکه به قول صبا؛ «وای از آن روزی که این مردم بخواهند چیزی را باور کنند». ارسال نظر
پربیننده