خراسان‌جنوبی با 5/1 میلیارد تن ذخیره معدنی از قطب‌های معدنی کشور به شمار می‌رود اما نبود صنایع تبدیلی مواد معدنی سبب شده ۸۰ درصد ذخایر ارزشمند، خام به فروش برسد. به گزارش مهر، خراسان‌جنوبی با دارا بودن ۳۷۱ معدن فعال و تنوع بیش از ۳۹ ماده معدنی یکی از قطب‌های معدنی کشور به شمار می‌رود. در حال حاضر مس، کرومیت و بنتونیت مواد معدنی ارزشمندی در سطح جهان است که توجه شرکت‌های معدنی و بنگاه‌های اقتصادی جهان را به خود جلب کرده است و وجود ۷۴ معدن بنتونیت، ۶۹ معدن گرانیت، ۳۰ معدن منیزیت، ۲۰ معدن زغال‌سنگ، ۲۴ معدن سنگ لاشه و ۲۱ معدن خاک نسوز در خراسان‌جنوبی یکی از پتانسیل‌های خوب این استان محسوب شده که می‌تواند نقش بسزایی در رونق اقتصادی این منطقه داشته باشد اما به دلیل نبود صنایع تبدیلی مواد معدنی در استان بخش زیادی از این ذخایر ارزشمند به‌صورت خام به سایر استان‌ها و حتی کشورهای دیگر فرستاده شده و موجب شده این استان نتواند از 5/1 میلیارد تن ذخیره معدنی خود به درستی استفاده کند. این در حالی است که خشکسالی‌های چندین ساله در استانی مانند خراسان‌جنوبی که ۳۵ درصد فعالان آن مربوط به بخش کشاورزی بوده و شغل بیشتر مردم آن کشاورزی و دامپروری است، نبض اقتصادی و اشتغال استان را به شماره انداخته و رونق صنعت و بهره‌گیری درست از ظرفیت‌ها و ذخایر معدنی می‌تواند چرخ اقتصادی منطقه را به حرکت درآورده و یکی از راه‌های محرومیت‌زدایی در استان باشد. فاصله زیاد با مرکز کشور، نبود زیرساخت‌های مناسب سرمایه‌گذاری از جمله نبود راه‌های ترانزیتی مناسب و خطوط ریلی، وجود مشکلات فراوان برای تهیه مواد اولیه واحدهای تولیدی و وجود مشکلات عدیده بر سر راه سرمایه‌گذاران سبب شده تاکنون سرمایه‌گذاران از صنایع تبدیلی مواد معدنی استقبال چندانی نکنند و ترجیح دهند با خام‌فروشی مواد معدنی از راه‌های آسان‌تری سود مورد نظر را به دست آورند. این در حالی است که به اذعان بسیاری از کارشناسان امور اقتصادی، خام‌فروشی یک نوع خودکشی اقتصادی است و کم‌توجهی به ارزش فرآوری ذخایر و معادن غنی خراسان‌جنوبی سبب هدررفت منابع بی‌بازگشت ملی، کاهش اشتغال و وابستگی به واردات محصولات نهایی از سایر استان‌ها و کشورها می‌شود. یک کارشناس معدن با بیان اینکه خام‌فروشی هزینه‌های حمل‌ونقل زیادی به دنبال دارد، اظهار کرد: اگر صنایع پایین‌دست مواد معدنی در استان داشته باشیم، خیلی از هزینه‌هایی که برای فرآوری است کاهش پیدا می‌کند. رضا روکی با بیان اینکه خراسان‌جنوبی دارای ظرفیت‌ها و پتانسیل‌های خوبی در بخش معدن است، تصریح کرد: معادن فلزی مانند مس و منیزیت و معادن غیرفلزی از جمله بنتونیت از جمله ظرفیت‌های خوبی است که باید از آن استفاده بهینه شود. وی با اشاره به اینکه این استان دارای معادن ارزشمندی در بخش سنگ‌های ساختمانی است، عنوان کرد: بیشتر این سنگ‌ها برای برش به استان اصفهان منتقل می‌شود در حالی که اگر وسایل برش این سنگ‌ها در استان وجود داشته باشد، خراسان‌جنوبی می‌تواند به قطب تولید سنگ‌های ساختمانی تبدیل شود. عضو هیات علمی دانشگاه صنعتی بیرجند به خام‌فروشی ۸۰ درصد مواد معدنی استان اشاره کرد و افزود: عدم فرآوری این مواد سبب شده محصول نهایی این مواد در استان تولید نشده و در نتیجه صرفه اقتصادی پایینی برای استان داشته باشد. روکی با تأکید بر اینکه برای فرآوری مواد معدنی استان کارخانه خاصی نداریم، ادامه داد: راه‌اندازی این صنایع در ایجاد اشتغال و کاهش هزینه‌های مصرفی تأثیر بسزایی دارد. نماینده مردم سریشه و نهبندان در مجلس شورای اسلامی نیز با انتقاد از اینکه بیشتر سرمایه‌گذاران کشور به دنبال کارهای زودبازده هستند، گفت: یکی از مشکلات اساسی که امروز در کشور وجود دارد این است که مردم به جای استفاده بهینه از منابع به دنبال منفعت بیشتر و زودتر هستند. مراد هاشم‌زهی ادامه داد: در حال حاضر بسیاری از سرمایه‌گذاران مهم‌ترین راه منفعت بردن از معادن را کارها و اقدامات زودبازده می‌دانند و به همین دلیل بیشتر سراغ خام‌فروشی مواد معدنی می‌روند و ما کمتر می‌بینیم کارخانه‌های فرآوری مجاور معادن احداث شود. اگر دولت کمک کند تا مشکلات و موانع پیش‌روی سرمایه‌گذار حل شود معادن استان حتی در بودجه کشور نیز می‌تواند موثر باشد اما مسؤولان باید ابتدا به این باور برسند. وی بر لزوم ایجاد اشتغال در استان بویژه برای مناطق محروم از جمله شهرستان نهبندان و سربیشه تأکید کرد و گفت: این شهرستان‌ها دارای ذخایر معدنی بسیار خوبی است که بیشتر آنها به‌صورت خام فروخته می‌شود و در صورت راه‌اندازی صنایع تبدیلی در جوار این معادن می‌توان گام موثری در ایجاد اشتغال در این مناطق محروم و مرزی استان داشته باشد. وی با بیان اینکه خراسان‌جنوبی دارای منابع غنی بکر و دست‌نخورده‌ای است، بیان کرد: متأسفانه به علت نبود زیرساخت‌های مناسب، سرمایه‌گذاران بخش خصوصی رغبتی برای سرمایه‌گذاری در شهرستان نهبندان و سربیشه به منظور توسعه بخش صنعت ندارند. هاشم‌زهی گفت: سال‌هاست مقام معظم رهبری بر جلوگیری از خام‌فروشی مواد معدنی تأکید دارند، در این راستا باید مسؤولان اجرایی کشور اهمیت این رهنمودها را به جد درک کنند. وی اضافه کرد: ما نمایندگان هر چه فریاد می‌زنیم صدای‌مان به گوش کسی نمی‌رسد و حتی ما در این زمینه طرح سوالی از وزیر صنعت داشتیم اما ایشان پاسخ دادند هنوز منعی برای انجام این کار وجود ندارد و سرمایه‌گذاران از هر روزنه‌ای از قانون استفاده کرده و دست به خام‌فروشی مواد معدنی می‌زنند در حالی که می‌توانند کارخانه‌های مرتبط را راه‌اندازی کنند.
اجرای طرح آمایش منطقه‌ای در استان
رئیس سازمان صنعت، معدن و تجارت خراسان‌جنوبی، به برنامه‌های این اداره کل در راستای راه‌اندازی صنایع تبدیلی مواد معدنی در استان اشاره کرد و گفت: ما برای اجرای این مهم دو رویکرد اساسی را مد نظر قرار داده‌ایم. نعمت‌الله حقیقی توسعه صنایع کوچک معدنی را نخستین رویکرد در این زمینه عنوان کرد و افزود: ما به‌دنبال این هستیم این صنایع را در جوار معادن و در شهرک‌های صنعتی ایجاد کنیم. وی ادامه داد: ایجاد صنایع بزرگ معدنی که بیشتر در خارج از شهرک‌های صنعتی و مبتنی بر ظرفیت‌های استان ایجاد می‌شود نیز رویکرد دوم ما در این زمینه است. وی نداشتن امکانات زیرساختی مانند ریل، کمبود منابع آب، فاصله زیاد از مراکز تامین منابع اولیه و فروش را از جمله محدودیت‌های استان برشمرد و گفت: با وجود این محدودیت‌ها، مشوق اصلی سرمایه‌گذار ظرفیت‌های معدنی است و به همین دلیل، محور توسعه صنعتی استان معادن و توسعه صنعتی مبتنی بر صنایع پایین‌دستی معادن در نظر گرفته شده است.