حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر سیدمحمود نبویان: در این ماده تصریح شده است که هریک از اعضای ان‌پی‌تی بدون هیچ‌گونه تبعیضی حق انکار‌ناپذیر در تحقیق، تولید و استفاده از انرژی هسته‌ای جهت اهداف صلح‌جویانه دارند. براساس این ماده، ایران ـ که عضو معاهده ان‌پی‌تی است ـ حق دارد انرژی هسته‌ای برای اهداف صلح‌جویانه خود تولید و استفاده کند. یعنی اگر نیاز به هر مقدار غنی‌سازی برای تولید برق، رآکتور تهران جهت تولید دارو، زیردریایی‌ها، استفاده در فضاپیماها، پزشکی، کشاورزی و... داشته باشد، حق دارد آن را تولید کند. به عبارت دیگر، در مقاصد صلح‌آمیز، ایران حق تولید سانتریفیوژهای نسل دو و بالاتر از آن، حق نصب و استفاده از سانتریفیوژهای جدید، حق غنی‌سازی در هر سطحی، حق ایجاد مراکز جدید غنی‌سازی، حق بازفرآوری و... را بدون هیچ‌گونه محدودیتی خواهد داشت؛ در این صورت است که می‌توان گفت یک کشور دارای حقوق هسته‌ای و از حقوق هسته‌ای خود برخوردار است.
اما آیا در توافقنامه ژنو امور فوق به رسمیت شناخته شده است؟ چنان‌که بیان شد مذاکره‌کنندگان ایرانی در توافقنامه ژنو پذیرفتند ایران حق تولید سانتریفیوژ جدید (جز برای جایگزینی سانتریفیوژهای خراب شده) ندارد، حق بهره‌برداری از سانتریفیوژهای نسل جدید ندارد، حق ایجاد مراکز جدید غنی‌سازی ندارد، حق غنی‌سازی ندارد، برنامه غنی‌سازی ایران نیز محدود به محدودیت‌های هشتگانه است، یعنی با نظر و رضایت و موافقت طرف غربی باید این برنامه تعریف شود، محل غنی‌سازی با رضایت آنها تعیین شود، سطح غنی‌سازی و این امر که آیا ایران نیاز به مواد غنی شده دارد یا نه، با رضایت و موافقت آنها تعیین خواهد شد، بالاتر از 5 درصد هم نباید باشد، نصف سایت نطنز باید تعطیل شود، سه‌چهارم فردو تعطیل شود، آب سنگین و نیز رآکتور اراک باید تعطیل شود، بازفرآوری ممنوع است و.... در چنین حالتی آیا می‌توان گفت در این توافقنامه به حقوق هسته‌ای ایران اذعان شده و آن را به رسمیت شناخته‌اند؟
2- آقای روحانی ادعا کرده است در توافقنامه ژنو حق غنی‌سازی ایران که سال‌ها مورد انکار قرار می‌گرفته است، به رسمیت شناخته شده است.
چنان‌که بیان شد در هیچ نقطه‌ای از توافقنامه به حق غنی‌سازی ایران اذعان نشده است، بلکه برعکس، جان کری و سایر مسؤولان آمریکایی و نیز کشورهای غربی دیگر، بعد از توافق بارها ادعا کرده‌اند که در این توافقنامه حق غنی‌سازی ایران را به رسمیت نشناخته‌ایم. آنچه در توافقنامه آمده است، قبول یک برنامه غنی‌سازی با 8 محدودیت است (در حالی که حق غنی‌سازی در ماده چهارم ان‌پی‌تی هیچ‌گونه محدودیتی جز صلح‌آمیز بودن آن ندارد). به عبارت دیگر، این یک برنامه غنی‌سازی باید اولا: از سوی دو طرف معین و تعریف شده باشد، ثانیا: مطابق با نیازهای عملی باشد، نیازهایی که طرفین بر آن توافق کرده باشند، ثالثا: گستره آن مورد توافق دو طرف داشته باشد، رابعا: سطح فعالیت‌های غنی‌سازی مورد توافق طرفین قرار گیرد، خامسا: ظرفیت آن مورد توافق طرفین قرار گیرد، سادسا: محل انجام آن با توافق دو طرف باشد، سابعا: ذخایر اورانیوم غنی شده نیز براساس توافق دو طرف صورت گیرد و ثامنا: این برنامه در یک زمان معین مورد توافق دو طرف انجام خواهد شد.
قیود و محدودیت‌های فوق بسیار مشکل‌ساز است، برای نمونه، قید «نیاز عملی» به معنای چیست؟ در این قید تصریح شده است برنامه غنی‌سازی ایران در صورتی مجاز است که ایران به موادی که می‌خواهد غنی کند، نیاز داشته باشد (consistent with practical needs).
مطابق آنچه که آقای عراقچی در طول مذاکرات ژنو ـ از جمله بعد از مذاکرات ژنو1 در جلسه با نمایندگان مجلس در کمیسیون امنیت ملی در تاریخ 28/7/1392- بیان کرده است، طرف مذاکره‌کننده غربی، مدعی است ایران هیچ نیازی به غنی‌سازی ندارد، زیرا ایران سوخت 20 درصد برای رآکتور تهران را به مقدار 5 سال تولید کرده است، از سوی دیگر، برای سوخت رآکتور 1000 مگاواتی برق بوشهر نیز روسیه تعهد کرده است تا 10 سال دیگر سوخت آن را تامین کند. از این رو، چرا ایران 7 تن 5/3 درصد تولید کرده است؟
براین اساس، چون تشخیص نیاز عملی به مواد غنی شده باید با توافق ایران و طرف غربی باشد، روشن است طبق ادعای فوق، ایران نیاز به هیچ ماده غنی شده‌ای ندارد و در نتیجه، نمی‌تواند هیچ‌گونه برنامه غنی‌سازی داشته باشد. به عبارت دیگر، با قبول و پذیرش چنین توافقنامه‌ای، مذاکره‌کنندگان ایرانی پذیرفته‌اند، علاوه بر اینکه ایران حق غنی‌سازی ندارد، هیچ برنامه‌ای برای غنی‌سازی نیز نباید داشته باشد. جای تعجب است که چگونه آقای روحانی ادعا کرده است در این توافقنامه حق غنی‌سازی ایران به رسمت شناخته شده است.
3- آقای روحانی ادعا کرده است که در این توافقنامه خطوط قرمز نظام رعایت شده است.
با عنایت به اینکه یکی از خطوط قرمز نظام رآکتور اراک بوده است، آیا در این توافقنامه حفظ شده است؟ روشن است که در این توافقنامه کاملا آن را از دست داده‌ایم، زیرا در موارد گوناگون آن تصریح شده است که ایران هیچ پیشرفتی را درباره رآکتور اراک ایجاد نکند.