۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۰:۳۸

یادداشت

کاشف‌الاسرار «جمع آفات از عداوت است و تفریق است. تا عناصر دست در آغوش هم نکردند، موالید متولد نگردید و جاودانگی ابقا نشد. و تا ابرها به هم درنیامیختند، باران رحمت نبارید. و تا قطعات یکدیگر را در کنار نکشیدند، ظروف و آلات به وجود نیامد. و تا تاروپود در بغل هم نرفتند، فرش و لباس فراهم نیامد. و تا لشکری موافقت نکردند، فتحی صورت نگرفت. و تا چیزها به هم در نیامیختند، غذاهای رنگارنگ درست نشد. و تا سر انگشتان جمع نشدند، قلم به دست نیامد. و تا قلم دو لب پیدا نکرد، به زبان نیامد. و تا حروف دست به گردن هم نکردند، کلمه نشدند. و تا رابطه میان کلمات نیامد، مفید نشد. و تا دو کلام با هم طرح دوستی نیفکندند، نتیجه نداد. و ...» و زین‌سان همی شمار... آری، اشتباهی حدس زدید. سطور بالا از هیچ یک از کتاب‌های ادبی یا فلسفی و عرفانی یا کتاب‌هایی که مثلا تاریخی‌اند اما اعتبارشان به نثر ادبی‌شان است، برداشته نشده و نیز از هیچ یک از کتاب‌هایی که ممکن است از عربی یا زبانی دیگر به صورت ادیبانه ترجمه شده باشد. شاید باور نکنید، اما نوشته بالا برگرفته از کتابی است قدیمی که 99درصد صرفا مورد استفاده روحانیون و وعاظ قرار می‌گیرد؛ کتابی دینی مشتمل بر اصول عقاید و اخلاق که به قول خود مولف، البته [تاحدی] آمیخته به فلسفه و عرفان. کتابی که شناخته شده نیست الا در میان بسیاری از معممین. کتابی که نوشتن آن در سال 1282 به پایان رسیده اما از زمان چاپش خبری نیست. کتابی با جلدی چرمی و کاغذی بشدت کاهی (که تا دست به ورق‌هایش می‌خورد مثل برگ پاییزی ریزریز می‌شود) که روی جلدش نوشته شده: کاشف‌الاسرار (با تفسیر معروف کشف‌الاسرار و عده‌الابرار میبدی اشتباه نشود)، تالیف عالم ربانی مرحوم ملانظرعلی طالقانی، انتشارات کتابفروشی علمیه اسلامی، طهران خیابان ناصرخسرو. برخورد با متن‌هایی از این دست برایم تازگی نداشت (اگرچه خواندنشان برایم همیشه تازگی دارد)، چون اینگونه کتاب‌ها که توأمانی است از دیدگاه‌های دینی و عرفانی که یا دین را از پنجره عرفان یا عرفان را از پنجره دین می‌نگرد، بسیار نگاشته شده و بسیاری نیز شناخته شده و معروفند اما آنچه در این کتاب (بویژه آن قسمت‌هایی که بخشی از آن در ابتدا آمد) برایم تازگی داشت و مرا مجذوب خود کرد، آن بود که این متن هرچه به سمت استدلال و فلسفه‌پردازی پیش می‌رفت، نیروی دیگری مرا از پنهانی‌های متن به سمت تعریف عرفان، خاصه تعریف هنر و شعر می‌کشاند، تا آنجا که درمی‌یافتم که این متن حتی می‌تواند بخشی از مانیفیست جهان شعر باشد: «جمع آفات از عداوت است و تفریق است». این سطر دارد از هارمونی حرف می‌زند، آن هم بر مبنای یک جهان‌بینی؛ به این معنی که هر چیز در جهان بر دو نوع است و از دو چیز برمی‌خیزد؛ یکی از دوستی و اتحاد و دیگری از دشمنی و افتراق. بنابراین می‌توان گفت: هر چیز مشخصی که دارای ساختار و فرم بوده و از نظم و هارمونی برخوردار باشد، از دوستی و اتحاد به وجود آمده و هر چیز متضاد آن از دشمنی و فراق. البته اگر در جهان بی‌نظمی و آشفتگی و تکثر وجود نداشت، هیچ هنرمندی از ترکیب کردن آنها به نظم و آرامش و وحدت نمی‌رسید. بعد از این، دو نظر دیگر می‌تواند زاده شود و اینگونه مطرح شود که: یا در واقع جهان دچار بی‌نظمی و آشفتگی و تکثر است و این انسان (بویژه انسان هنرمند) است که با دست‌های خود (یا دست‌های خدایی خود)، آنها را به نظم می‌کشد و به آرامش و وحدت می‌رساند یا اینکه جهان اینگونه نیست بلکه اینگونه به نظر می‌آید و انسان (بویژه انسان هنرمند) در این تکثر، باید این تکه‌های پازل را با تفکر و تخیل درست سر جایش بگذارد تا شکلی به وجود آید و از آن شکل، معنایی. مثال‌هایی که در نخستین سطرهای این نوشته آمده نیز مبین و معرف همین امر و همین موضوع است: از دست در آغوش هم کردن عناصر و بهم آمیختن ابرها و درهم رفتن تاروپود و موافقت لشکر ... تا جمع شدن انگشتان برای به دست گرفتن قلم و دو لب شدن قلم برای نوشتن و دست در گردن هم کردن حروف برای کلمه شدن و رابطه میان کلمات برای جمله شدن و رابطه و طرح دوستی جمله‌ها برای رسیدن به ... به هر جا... بویژه به آنجا که انسان با آن همواره در نو کردن و تازه‌کردن جهان می‌کوشد. نمایش «درباره الی» در جشنواره «تربیکا» فیلم «درباره الی» با حضور اصغر فرهادی، اردیبهشت ماه در بخش رقابتی جشنواره‌ تربیکای نیویورک بیش از چهار نوبت به نمایش درمی‌آید. به گزارش ایسنا، در بخش رقابتی «تربیکا» 12 فیلم حضور دارند. همچنین برگزارکنندگان جشنواره‌ «تربیکا» مصاحبه‌ کوتاهی با اصغر فرهادی کارگردان برگزیده‌ جشنواره برلین داشته‌اند. دستغيب و ترجمه كتابي درباره «باختين» عبدالعلي دستغيب ترجمه كتابي تحت عنوان «خوانش انتقادي» را كه به نقد و بررسي آرای ميخاييل باختين مي‌پردازد، به ناشر سپرد. این مترجم، منتقد و پژوهشگر ادبي به فارس گفت: اين كتاب را خانمي با نام «آنه پيرسه» نوشته و در آن به نقد آرای مختلف باختين در حوزه‌هاي زبان‌شناسي و ادبيات پرداخته است. اين كتاب 500 صفحه‌اي توسط انتشارات نويد شيراز منتشر مي‌شود. در بخشي از اين كتاب، نويسنده سه رمان ادبيات زنانه را به سبك باختين مورد نقد و بررسي قرار داده است. اين سه رمان «موج‌ها» نوشته ويرجينيا وولف، «دلبند» اثر توني موريسون و «معاشقه گيلاس» اثر ژانت وينترسون است. قرار است مشروح گفت‌وگويي با عبدالعلي دستغيب در مجموعه زندگينامه شفاهي معاصران از سوی نشر ثالث منتشر شود.
ارسال نظر
captcha
پربیننده