سینمای ما بدلی است

المیرا حصارکی: «سینما اقتباس» برنامه‌ای است از شبکه چهار که علاوه بر فرهنگ‌سازی در زمینه سینمای اقتباسی بهترین و موفق‌ترین فیلم‌های این بخش از سینما را نیز مرور می‌کند. اما به نمایش درآوردن فیلم تنها هدف این برنامه نیست، بلکه آسیب‌های سینمای ایران را در بخش اقتباسی به نمایش می‌گذارد و مخاطبان را با آن آشنا می‌کند.اگر مخاطبان هم میانه خوبی با فیلم و سینما نداشته باشند، با کتاب‌ها و داستان‌هایی آشنا می‌شوند که به دست بزرگان ادبیات نوشته شده که از وجود آن بی‌خبر بودیم. با علی‌سلیمانی، کارگردان این برنامه گفت‌وگویی داشتیم که می‌خوانید. چطور در این بخش شروع به کار کردید؟ ابتدا در گروه، یک فیلمنامه‌ مطرح شد که در همین حال و هوا بود، من هم یک طرح آوردم تحت همین عنوان برای پخش از شبکه چهار که مناسب دیدند، اما اول از همه آسیب‌شناسی در بخش اقتباس سینمای ایران مد نظر من بود البته با نگاه به آثار ساخته شده در خارج از ایران. یعنی به این مفهوم که چرا اقتباس در ایران وجود ندارد یا اگر موجود است خیلی چشمگیر و موفق نیست و تعداد آثار اقتباسی در ایران بسیار کم است یا خیلی موفق نبوده‌اند. خیلی از منتقدان، اعتقاد دارند که اقتباس‌های سینمایی خیلی خوب از آب در نمی‌آیند، نظر شما چیست؟ این قضیه بحث مفصلی دارد، فیلم موفق است یا نه، بیشتر بحث شخصی است اما اگر اقتباس به معنای صرفا برگرداندن آثار ادبی به فیلم باشد خیلی از این نقدها وارد است، منتها ما در این برنامه نمی‌خواهیم اقتباس الزاما روایت طابق النعل‌بالنعل کتاب باشد، بلکه در برنامه دنبال این هستیم که فیلم‌هایی را نشان بدهیم که عین‌به‌عین اثر ادبی هم نباشد، کما اینکه نمونه‌هایی هم در این زمینه پخش کردیم مثل «دن کیشوت»، «شرافت سلحشوران» یا «آلبرت سرا». اما از طرفی ناگزیر هستیم که اقتباس‌های کاملا وفادار به متن ادبی را هم به نمایش درآوریم، مثل «هملت» و «فرلین». اما این هم نمی‌تواند اقتباس وفادارانه‌ای باشد، چون تنها بخش‌های حماسی‌اش را مد نظر داشته است. یا همین اواخر فیلمی نشان دادیم براساس «جنایت و مکافات» به کارگردانی کروس ماکی. این فیلم را هم نمی‌توانیم یک اقتباس کامل و وفادارانه به حساب بیاوریم. چون کروس‌ماکی فیلم خودش را ساخته است. آن هم برای شهر و مردمان خودش. انتخاب این فیلم‌ها به چه شکل است؟ صرفا به خاطر اینکه فیلم‌های خوبی بوده‌اند یا اینکه قصه خوبی داشته‌اند؟ اول متن ادبی برای ما مهم است. یعنی نویسنده داستان و بعد فیلمی که از روی اثر ساخته شده است. ما همیشه دنبال فیلم‌هایی هستیم که ایده اقتباس در آن مشهود باشد. وقتی داریم صحبت از اقتباس می‌کنیم فیلمی نباشد که هیچ ربطی به اقتباس نداشته باشد. به‌هرحال فکر می‌کنم فیلم‌هایی که تا به‌حال پخش کرده‌ایم فیلم‌های بدی نبوده‌اند. بازخوردهای برنامه چطور بوده است؟ تا الان که خیلی خوب بوده و بازخوردهایی خیلی خوبی دریافت کرده‌ایم. مخاطبان از نوع برنامه‌ و هم فیلم‌های پخش شده، راضی هستند. حداقل به ما که این‌طور منتقل می‌کنند. هدف از ساخت و پخش این برنامه چیست؟ هدف ما آسیب‌شناسی اقتباس در سینمای ایران است. اگر این برنامه بتواند یک قدم در بخش اقتباس سینمای ایران بردارد عالی است. به هر حال اقتباس یک حرکت فرهنگی محسوب می‌شود، منبع موجود برای اقتباس کم نداریم و امیدواریم کسانی که برنامه را دنبال می‌کنند، اساسا به این نکته برسند که سینمای ما سینمای ارجینال نیست. بحث اصلی همین است که ما بتوانیم خودمان را از این چنبره ارجینال بودن خارج کنیم. اساسا ارجینال بودن دیگر وجود ندارد، چون ما هرکاری که کنیم، نمی‌توانیم قصه‌ای را تعریف کنیم که اقتباسی نباشد، مگر اینکه بخواهیم خودمان را گول بزنیم که کار ارجینال می‌کنیم، اما واقعیت تلخ این است که متاسفانه جماعتی که دارند در این فضا کار می‌کنند، فکر می‌کنند که دارند کار ارجینال انجام می‌دهند با اینکه می‌دانند قصه‌هایشان تماما اقتباس است اما بی‌میل به اقتباس هستند. امیدواریم که آخر این برنامه کسانی که دست‌اندرکار این برنامه هستند به این نتیجه برسند که ادامه حیات سینما و بخشی از آن مربوط به سینمای اقتباسی است. به نظر شما بهترین اقتباسي که تا به حال انجام شده است کدام فیلم بوده؟ به نظرم تمام فیلم‌هایی که از این برنامه پخش شده است همه جزو بهترین‌ها بوده است اما اگر مجبور به انتخاب شوم جنایت و مکافات «کروس ماکی» و «شرافت سلحشوران» را انتخاب می‌کنم.