مجید فلاح: پس از اعتراضات گسترده سیاسی– اجتماعی و خشم توده‌های آمریکایی در دهه‌های 60 و 70 و شکل‌گیری جنبش‌های مدنی ضد جنگ، ساخت فیلم‌هایی با تم جنگ، درباره جنگ دوم جهانی، جنگ کره یا جنگ ویتنام با شکل کلیشه‌ای و پروپاگاندایی، با محوریت ایالات متحده، به‌تدریج متوقف شد. فیلم «خشم» از سناریست و کارگردان، دیوید ایر رجعتی به فیلم‌های جنگی دهه‌های 60 و 70 است که می‌توان به شاخص‌ترین نمونه‌های هم‌شکل آن همچون توباراک (آرتور هیلر- 1967)، قطار ون رایان (مارک رابسون– 1965)، سقوط کماندوها (جان فارو– 1942)، قطار (آرتور پن– جان فرانک هایمر 1964)، 12 مرد خبیث (رابرت آلدریچ) و صد‌ها نمونه دیگر اشاره کرد. Fury (خشم) نام واحد مهاجمان تانکی است که تحت نظر افسری حرفه‌ای، گروهبان دان کالیر (براد پیت)، در حال تاختن به شهر‌های آلمانی است و آخرین بازمانده‌های نازی (نیروهای اس‌اس نازی) را نابود می‌کند. خشم با جزئیات مفصلی درباره سیر از حالت انسانی خارج شدن گروه آمریکایی مهاجم است و به تفصیل ضمن پرداختن به جنگ، از دریچه‌ای متفاوت، سیر قطع واحد نظامی خشم را با انگاره‌های ارزشمند انسانی تصویر می‌کند. خشم نشان می‌دهد گروه مهاجم چگونه رابطه‌شان را با جهان خارج از دست می‌دهند، زمانی که مردان معمولی، خویشتن خود را در خشونت گم می‌کنند. سیر تدریجی گم شدن خویشتن انسانی در خشونت را می‌توان در آثار سینمایی دیوید ایر در فیلم‌های روز تمرین (2001)، سریع و خشن (2002)، پایان گشت (2012) و خرابکاری (2014) جست‌وجو کرد. در این فیلم قطعا همچون سایرآثار ایر، خشم موضوع اصلی مفهوم مردانگی و ابهام اخلاقی است که نام فیلم را دربرمی‌گیرد. مقطعی که در فیلم نمایش داده می‌شود یکی از دوره‌های فراموش‌شده جنگ دوم جهانی است که امپراتوری نازی آخرین روزهایش را سپری می‌کند.
فیلم درباره سربازان زیر فشار شگفت‌انگیز جنگ است، در این مقطع و در این مکانی که رویدادهای فیلم در آن می‌گذرد، چه نازی‌های در جنگ، چه مردم آلمان و چه ارتش متفقین تلاش می‌کنند برای یک ساعت یا یک روز زنده بمانند. در آغاز فیلم واحد تانک‌ها آسان پیش می‌روند چون برای ارتش آلمان نوجوانان و سالمندان باقی مانده‌اند و واحد خشم صرفا پیرمردان، زنان و نوجوانان معصوم را قتل‌عام می‌کند. وقتی شهر کوچکی تسخیر می‌شود همه غنایم آن به دست سربازان آمریکایی می‌افتد از جمله زنان آلمانی! روشی منحصر به فرد که همچنان در ارتش آمریکا رایج است و به محض تسخیر هر شهری، در هر کشوری، سربازان خسته در جنگ، خستگی خود را با تجاوز به زنان آن شهر از تن به در می‌کنند. در فیلم خشم با نمایش خرده‌روایت نورمن، داستان پسربچه‌ای را می‌بینیم که در آستانه مرد شدن قرار داد. او به عنوان تایپیست در ارتش استخدام شده است و با کشتن و تجاوز کردن مردانگی را از سایر سربازان می‌آموزد. ویژگی شاخص فیلم خشم این است که برای واقعی‌سازی، از جمله لهجه‌دار بودن دیالوگ‌ها و برای بازسازی صحنه‌های جنگ به سبک قدیم از گرافیک رایانه‌ای استفاده نمی‌کند. اما مشکل عمده فیلم خشم این است که دیالوگ‌های فیلم بشدت ساختگی هستند و اصلا متعلق به این شخصیت‌ها نیستند، شاید تیپ‌سازی مرسوم به سبک و سیاق هالیوودی برای قهرمان نشان دادن مشتی کابوی آدمکش، منجر به چنین اتفاقی می‌شود. در سکانس آخر، خواندن بخش‌هایی از کتاب مقدس، توسط حیواناتی که پیش‌فرضی قهرمان به آنان الصاق شده، تصویری کاریکاتورگونه از شخصیت‌ها ارائه می‌کند. بنابراین شخصیت‌سازی با دیالوگ‌هایی به سبک قدیم، گاهی با خواندن بخش‌هایی از کتاب مقدس، حیوانات درنده‌خوی باسمه‌ای و متزلزل است. یکی از ویژگی‌های شاخص فیلم این است که فصل‌های طولانی بدون دیالوگ و فضای کسالت‌بار انتظار با حمله‌های ناگهانی دشمن شکسته می‌شود و تبدیل می‌شود به لحظاتی هیجان‌انگیز. هیجان و مقاومت جاری در طول روایت زمانی به اوج می‌رسد که تنها یک تانک بدون حرکت و آسیب‌دیده از واحد رزمی خشم باقی مانده است و در مسیر باریکی در مقابل صف ضربات دشمن قرار می‌گیرد. در مقابل نیروی برتر دشمن با سرعت تانک‌هایی که در اختیار دارد بر دشمن غلبه می‌کند. فیلم خشم خالی از اغراق‌های هالیوودی نیست. مقاومت در مقابل یک پلاتون 300 نفری آلمانی با یک تانک نیمه‌خراب تخیل محض است. انتقادی که گریبان فیلم را می‌گیرد این است از یک طرف مدعی واقعیت‌گرایی در بازسازی خشونت و وحشت و جنگ است و از طرف دیگر به قهرمان‌پردازی و تیپ‌سازی‌های مصنوعی متوسل می‌شود. فیلم خشم ظاهرا دیدگاه تیره‌ای نسبت به جنگ دارد و برای بروز این دیدگاه زبان بصری و رنگ‌های خاصی را برگزیده است. رنگ‌های آبی، سبز تیره و خاکستری، فضای زمستانی و آسمان گرفته اروپا را تداعی می‌کند ضمن اینکه خشم فیلمی است که هدفش نشان دادن تیرگی موقعیت آدم‌هایی است که در یک موقعیت خطیر گرفتار شده‌اند؛ حتی در فضای بسته داخل تانک. خشم با همه این ترفندهای ناقص، ژانر فیلم‌های سبک قدیم را زنده می‌کند. این متد و روش فیلمسازی جنگی با این نگره ژنریک، به خاطر واکنش به جنگ‌های ویتنام، فعالیت‌های ضدجنگ و جنبش‌های فکری دهه‌های 60 و 70 و خودآگاهی پسامدرن، انتقاد و تردید، در همان سال‌ها متوقف شد. هر چند خشم سعی می‌کند نقش فاسدکننده جنگ و مسری بودن این فساد را نشان دهد. با این حال نمی‌بینیم این سربازها در حقانیت خشونت تردید یا وجدانی ناراحت درباره بهای انسانی جنگ داشته باشند.