باربد بهراد: چند سال پیش خبری در رسانه‌ها منتشر شد که هم عجیب بود و هم ناراحت‌کننده؛ خبر از مردی به غایت خسیس حکایت داشت که از گرسنگی مرده بود و چون کسی را نداشت چندین هفته جسدش روی زمین مانده بود تا اینکه بوی تعفن همسایه‌ها را خبر کرده بود. آن مرد از گرسنگی مرده بود در حالی که در بسترش میلیاردها تومان پول و طلا جاسازی کرده بود! این حکایت با اندکی تغییر وصف حال فوتبال ایران است؛ فوتبال رشته ورزشی پردرآمدی است و در همه جای دنیا از این ورزش به‌عنوان نوعی تجارت یاد می‌شود اما در ایران فوتبال فقط هزینه دارد و پولی از آن درنمی‌آید و این در حالی است که در همین ایران خودمان هم امکان زیادی برای درآمدزایی از فوتبال وجود دارد. یکی از در دسترس‌ترین روش‌های پول درآوردن در فوتبال، استفاده از امکان تبلیغات است. فوتبال پرطرفدارترین رشته ورزشی در ایران است و گواه این امر هم حضور صدها هزار هوادار در ورزشگاه‌ها در هر هفته و سیل مخاطب اخبار و رویدادهای فوتبالی است. وقتی صنعت تبلیغات با صنعت فوتبال در هم می‌آمیزد، سیل پول و سرمایه است که به جیب صاحبان فوتبال واریز می‌شود. تا مدت‌ها لیگ فوتبال ایران به صورت آماتوری برگزار می‌شد و پولی در فوتبال خرج نمی‌شد. بیشتر ستارگان قدیمی فوتبال ایران از روزگاری صحبت می‌کنند که بدون دریافت حتی یک ریال یا با مبلغی بسیار ناچیز فوتبال بازی می‌کردند و خبری از پرداخت پول‌های کلان نبود. امروز اما فوتبال ایران – دست‌کم در حوزه پرداخت‌های مالی – حرفه‌ای شده و مالکان باشگاه‌های لیگ برتری در سال میلیاردها تومان هزینه تیمداری می‌کنند.
از وقتی لیگ ایران نام حرفه‌ای به خود گرفت بحث درآمدزایی از این رشته ورزشی مطرح شد. تا سال‌ها کسی برای حرف مسؤولان فوتبال ایران که می‌گفتند صداوسیما باید حق پخش تلویزیونی بازی‌ها را به تیم‌ها پرداخت کند تره هم خرد نمی‌کرد و هیچ شرکت تجاری یا صنعتی هم حاضر نمی‌شد از لیگ برتر حمایت مالی کند تا اینکه بالاخره سازمان لیگ موفق شد این مساله را به‌عنوان یک حق در فوتبال ایران ثابت کند. هرچند در همان سال‌های اول تصویب قانون حق پخش تلویزیونی مبلغ اندکی به فوتبال پرداخت می‌شد اما کم‌کم اسپانسرها راه‌شان را به سمت فوتبال کج کردند و تصمیم گرفتند با هزینه کردن در فوتبال، متاع خود را تبلیغ کنند.
سال گذشته از این نظر سال خوبی برای فوتبال ایران به نظر می‌رسید چون سازمان لیگ برتر فوتبال با اسپانسری قرارداد بست که متعهد شده بود برای 2 سال مبلغ 160 میلیارد تومان به لیگ برتر پول بدهد. با این حساب مبلغ چشمگیری نصیب 16 تیم لیگ برتری می‌شد و آنها می‌توانستند در این وانفسای پول‌خوره فوتبال، بخشی از هزینه‌های جاری خود را از این طریق تامین کنند.
بر این اساس برخی باشگاه‌ها که بودجه آنچنانی نداشتند و خرج‌شان کم و دخل‌شان کمتر از سایر تیم‌ها بود به آینده خود امیدوار شدند و برای تامین بخشی از هزینه‌های جاری‌شان روی این پول حساب باز کردند. تیم‌هایی مثل نفت تهران، ذوب‌آهن، نفت مسجدسلیمان، ملوان، پیکان، صبا، استقلال خوزستان، گسترش فولاد و حتی استقلال و پرسپولیس به این پول چشم داشتند.
سازمان لیگ با عقد این قرارداد نان و آب‌دار خود را در دل مالکان باشگاه‌های لیگ برتری و اهالی فوتبال جا کرد و تبلیغات زیاد و سخنرانی‌ها و مصاحبه‌های متعدد مسؤولان این سازمان هم نشان می‌داد که کبک‌شان خروس می‌خواند اما حالا که 4 هفته بیشتر به پایان لیگ چهاردهم باقی نمانده معلوم شده کبک سازمان لیگی‌ها سر در برف کرده و اصلا نمی‌خواند.
تیم جوان و سختکوشی مثل نفت تهران امسال هفته‌های زیادی صدرنشین لیگ برتر بود و در لیگ قهرمانان آسیا هم بر صدر گروهش تکیه زده است اما همین تیم برای رفتن به ازبکستان برای انجام دومین بازی آسیایی‌اش با مشکل مالی مواجه بود و چیزی نمانده بود سفرش به تاشکند به دلیل بی‌پولی لغو شود!
منصور قنبرزاده، مدیرعامل باشگاه نفت تهران در مصاحبه‌ای عنوان کرد باشگاهش روی پولی که قرار بود سازمان لیگ از طریق قرارداد با اسپانسر به آنها پرداخت کند حساب کرده و براساس آن پول برنامه‌ریزی کرده است اما هیچ پولی از سازمان لیگ پرداخت نشده و تیمش دچار بی‌پولی شدید شده است.
همین وضعیت برای تیم‌های دیگر – چه کوچک و چه بزرگ – رخ داده و همه را درگیر کرده است.
اسپانسر سازمان لیگ متعهد شده بود که نیمی از مبلغ قرارداد یعنی 80 میلیارد تومان را در سال نخست و نیمی دیگر را در سال دوم پرداخت کند. پس از گذشت مدتی اعلام شد اسپانسر 60 میلیارد تومان از قرارداد را در سال نخست و 100 میلیارد باقی‌مانده را در سال دوم می‌پردازد و حالا که لیگ برتر هفته بیست و ششم را هم پشت‌سرگذاشته معلوم شده که سازمان لیگ تنها 24 میلیارد تومان از مبلغ قرارداد را دریافت کرده است.
البته در لیگی که به جز یکی، دو باشگاه، سایر باشگاه‌های لیگ برتری‌اش با سندسازی و ارائه مدارک غیرواقعی مجوز حرفه‌ای گرفته‌اند و سازمان لیگ آن با چشمپوشی از این همه نواقص زیرساخت‌های فنی و مدیریتی باشگاه‌ها این مجوزها را صادر کرده غیر از این انتظار نمی‌رود که در دریافت پول از حامی مالی(!) دچار نقص باشد.
چرا پس از گذشت این همه روز از آغاز فصل چهاردهم لیگ برتر هنوز تعهدات سازمان لیگ به باشگاه‌ها پرداخت نشده است؟ مبلغ اندکی که از حامی مالی به سازمان لیگ رسیده در چه راهی خرج شده و اساسا چه کسی یا نهاد یا بخشی مسؤول دریافت پول از اسپانسر است؟ چرا با این همه خلف وعده که از سوی حامی مالی صورت گرفته هیچ تنبیه یا برخوردی با آن صورت نگرفته است؟ در شرایطی که لیگ برتر فوتبال ایران نمی‌تواند حق خود را از حامی مالی‌اش بگیرد، چطور می‌توان انتظار داشت که کنفدراسیون فوتبال آسیا میزبانی جام‌ملت‌ها را به ایران بدهد؟ تا کی مدیران فوتبال ایران – چه در سازمان لیگ و چه در فدراسیون فوتبال – می‌خواهند در خواب خرگوشی بمانند و با رویاهای شیرین و فعلا دور از دسترس دل‌خوش باشند؟
حق باشگاه‌های لیگ برتری است که بتوانند سهم خود را از تبلیغات پر از پول لیگ بگیرند؛ مگر نه این است که پولی که از راه تبلیغات در فوتبال درمی‌آید به خاطر حضور و فعالیت همین باشگاه‌هاست؟
نکته مهم‌تر در این میان بحث خصوصی‌سازی باشگاه‌ها و خروج دولت از باشگاهداری است. در شرایطی که سازمان لیگ نمی‌تواند – این حالت خوشبینانه ماجراست – حق باشگاه‌ها را تمام و کمال و بموقع بگیرد و بدهد، آیا نمایندگان بخش خصوصی عقل خود را از دست داده‌اند که سرمایه‌شان را در فوتبال حرام کنند؟
هرچند هستند عاشقانی که با تمام این مصایب و مشکلات باز هم پا به دنیای فوتبال می‌گذارند و پول‌شان را در آن خرج می‌کنند و صدالبته چوب عشق‌شان را هم می‌خورند. فوتبال ایران جزیره گنجی است که خیلی‌ها به هزار امید و آرزو پا به آن نهاده‌اند اما بی‌کفایتی و بی‌برنامگی سکان‌داران کشتی فوتبال، سنگلاخ و غرقاب را نصیب‌شان کرده است.