۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۲:۳۸
درباره فیلم «مثل یک عاشق» آخرین ساخته کیارستمی در ژاپن

جاهل و رقاصه!

گروه فرهنگ و هنر: جوجه فکلی، دکتر و رقاصه، مادرجونم عاشق شده، میرم بابا بخرم، موسرخه، صد کیلو داماد، زنی به نام شراب، یک خوشگل و هزار مشکل، مو طلایی شهر ما، احساس داغ،
جیب بر خوشگله، خوشگلا عوضی گرفتین، کلک نزن خوشگله، خوشگل خوشگلا، فری دست قشنگ، یک میلیونر دو مفلس، بابا گلی به جمالت، آبشار طلا، عروس پا برهنه، مرد شرقی و زن فرنگی، روسپی، اشک رقاصه، دختر ولگرد، لوطی قرن بیستم، شوهر پاستوریزه، علف‌های هرز، رقاصه و جاهل، هر جایی مواظب کلات باش، شوهر کرایه‌ای، عنتر و منتر، محلل، گل پری جون، یک چمدان...، آلوده، ابرام در پاریس، نیم وجبی، مطرب، زندگی وارونه، تختخواب 3 نفره و... اسامی برخی فیلمفارسی‌های قبل از وقوع انقلاب اسلامی در سال 1357 است. با اینکه سی‌واندی سال از دوران فیلمفارسی می‌گذرد، حتی تکرار اسامی آثار ساخته‌شده قبل از انقلاب شرم‌آور و مایه خجالت است. سینمایی که حتی در نوع نامگذاری سعی می‌کند با فیلم‌های پورن – کمدی دسته چندم ایتالیایی رقابت کند. اسامی جاهلانه‌ای که با نام بردن و تکرار آن مو بر تن هر فرهیخته روشن‌اندیشی راست می‌شود. بهتر که سینمای فارسی زیر موج خروشان مردم و به برکت انقلاب دفن شد. یادآوری فیلمفارسی برای هر نواندیشی مایه ذلت است، بگذریم که این روزها تجلیل کردن از مولفان و مصنفان آن جریان بدل شده به فخر جریان سینمایی کشور. طبیعتا سینماگرانی در آن دوران بودند که ادعا داشتند جریان رسمی سینمایی مطلوبشان نیست و با همین تلقی امروزی ما فیلمفارسی مصداق لجن در هنر – صنعت سینماست. بسیاری از آنان با داعیه روشن‌اندیشی از منجلاب فیلمفارسی گریختند اما در خلوتی دیگر (برخلاف جریان شنا کردن) افتادند در کوزه بنیاد سینمایی فرح با مدیریت سیاسی لیلی ارجمند. مخالفان سینمای شرم‌آور فارسی شدند مولف جریان آوانگارد سینمایی کشور. یکی از فیلمسازان آوانگارد مخالف جریان فیلمفارسی که پیش از انقلاب در مجموعه کانون پرورش فکری کودکان در کوزه ارجمند، آثار متفاوت و ارزشمندی را ساخت، عباس کیارستمی بود. کیارستمی پس از انقلاب به دلیل تحولات سیاسی – اجتماعی و تفاوت پارامترها و مقررات فیلمسازی، نسبت به دوران قبل از انقلاب(با داعیه مخالفت با سینمای گذشته) فرصت بیشتری برای فیلمسازی یافت و مجال تحولات موجب موفقیت‌های بین‌المللی فراوانی برای وی شد. اما نکته جالب این است که کیارستمی با ژست مخالفت با جریان فیلمفارسی توانست مسیر فیلمسازی خویش را هموار کند. خاطرمان باشد آقایان متولی سینمای انتلکتوئل در دهه 60 مدعی شدند فیلمفارسی رسما روسپی‌خانه است. برای حصول نتیجه از این مقال،  مهم دیگری را در نظر بگیریم که نان و کوچه (1348)، زنگ تفریح (۱۳۵۱)، تجربه (۱۳۵۱)، مسافر (۱۳۵۳)، من هم می‌توانم (۱۳۵۴)، دو راه‌حل برای یک مساله (۱۳۵۴)، رنگ‌ها (۱۳۵۴)، لباسی برای عروسی (۱۳۵۴) و گزارش (۱۳۵۶) آثاری بودند که موفقیت‌های آنچنانی را قبل از انقلاب برای کیارستمی به ارمغان نیاوردند. رویه نوین سینمایی پس از انقلاب وی توانست در جشنواره‌های جهانی توفیقی نسبی را برای او فراهم آورد. امروز کیارستمی را در عرصه بین‌الملل به‌عنوان کارگردانی با تراز جهانی می‌شناسند که جوایز بین‌المللی فراوانی کسب کرده است اما واقعیت این است که چه موافق سینمایی کیارستمی چه مخالف کیارستمی، وی پس از موفقیت‌های گلخانه‌ای اواسط دهه 60 و دهه 70 هیچ توفیقی در این سال‌ها کسب نکرده است. او در این سال‌ها هیچ فیلم و اثر موفقی نساخته است و در جشنواره‌های جهانی که موجب معرفی جهانی وی شده‌اند، توفیقی کسب نکرده است. چند سالی هم می‌شود که کیارستمی با ژستی خاص در کشورهای دیگر فیلم می‌سازد. اما نکته جالب اینجاست آقایانی که دوز روشنفکری آنان موجب می‌شد نور را تحمل نکنند و از پشت عینک‌های تیره‌شان فیلمفارسی را روسپی‌خانه می‌انگاشتند، امروز خود قصه‌هایی جهانی با ابعاد بین‌المللی درباره روسپیان می‌سازند.  اگر واقع‌بین باشیم «مثل یک عاشق» آخرین ساخته عباس کیارستمی در کشور ژاپن یک فیلمفارسی تمام‌عیار است با استانداردهای بین‌المللی و قهرمانش به سان فیلمفارسی‌های گذشته؛ روسپی. روایت فیلم از همان ابتدا در یک کافه آغاز می‌شود و داستان درباره دانشجویی است که از شهری کوچک به کلانشهر توکیو آمده و در دانشگاه درس می‌خواند. جایگاهش مصداق همان شخصیت‌های مونثی است که از روستاها و شهرهای اطراف به کلانشهر تهران، اصفهان یا شیراز می‌آمدند و در نهایت سر از خیابان جمشید در می‌آوردند یا به‌عنوان رقصنده در کاباره‌ها استخدام می‌شدند. در سوی دیگر درام فیلمفارسی‌های سبک قدیمی پسرکی غیرتی وجود داشت که سعی می‌کرد دخترک شهرستانی از راه به در شده و در مسیر کج افتاده را از چنگال صاحب کافه نجات دهد. در فیلم مثل یک عاشق شخصیت پسرک (نوریاکی)که دائما در تعقیب دخترک (آکیکو) است همان نقش کلیشه‌ای ناصر ملک‌مطیعی (با چشم پاکش) را ایفا می‌کند، منتها سوسولی‌تر و امروزی‌تر البته تفاوتی جزئی در این روایت وجود دارد. منجی همان کسی است که سفارش روسپی می‌دهد. در سوی دیگر ماجرای فیلمفارسی در مقابل قطب اهریمنی، شخصیتی خاکستری وجود داشت که با همه ضد قهرمان بودنش، در بازگشت و توبه دخترک موثر عمل می‌کرد. معلم جامعه‌شناسی که دخترک برایش هدیه فرستاده می‌شود، معادل بهمن مفید و ایرج قادری را در فیلمفارسی بازی می‌کند با این تفاوت که شخصیت خاکستری به جای اینکه کلاه مخملی و لمپن باشد استاد بازنشسته جامعه‌شناسی است که سال‌ها قبل استاد دانشگاه بوده و حالا دوران پیری و بازنشستگی را پشت سر می‌گذارد و نکته جالب مربوط به خانواده آکیکو (دخترک فریب‌خورده) است. زن و مرد پیری که گویا مادربزرگ و پدربزرگ (والدین) دخترک هستند و نگران اینکه مبادا دخترک فیلمفارسی به دامان سیاهی گناه افتد. در فیلم مثل یک عاشق کیارستمی همان اتفاقات تکرار می‌شود و در یک فصل نمایشی مقدماتی با مادربزرگ آکیکو آشنا می‌شویم که سوار قطار شده و برای جویا شدن حال دخترک راهی توکیو شده و دائما با موبایل دخترک تماس می‌گیرد اما دخترک پاسخی نمی‌دهد و سعی می‌کند معصومیت گذشته را پشت سر گذارد و بیراهه خودش را طی کند. عباس کیارستمی و فیلمسازانی مثل او سال‌ها دکان مکاره فیلمفارسی را متهم به ترویج و اشاعه ابتذال می‌کردند اما امروز با همان لحن مبتذل،خود فیلم‌هایی به سبک و سیاق ابتذال فیلمفارسی می‌سازند. حالا پس از 40 سال همان تفکری که فیلمفارسی را مصداق ابتذال می‌دانست با متدهای قصه‌گویی به همان سبک و سیاق، فیلمفارسی در ابعاد جهانی می‌سازد. جالب است عاقبت این روشنفکرنماهایی که تحصیلات درخوری ندارند و چهار تا افه روشنفکری در کافه‌های پاریسی
آموخته اند، این است که پس از یک پریود زمانی روشنفکرنمایی دوباره افتاده‌اند به دام فیلمفارسی. به قول اسلاوی ژیژک، سوژه‌زدایان خود به دام همان سوژه‌ها افتاده‌اند.
 

ارسال نظر
captcha
پربیننده