شاید بتوان پتانسیل‌های موجود در کشور مصر را در تناقض با خواست و اراده دولت قاهره دانست که همواره نگرانی شدید مقامات این کشور را به دنبال داشته است. مصر از نخستین کشورهای جهان عرب محسوب می‌شود که علم مقابله با رژیم صهیونیستی را برافراشت و حتی با این رژیم وارد جنگ شد. در زمان جمال عبدالناصر، وی خود را در نقش رهبر جهان عرب معرفی و تقابل با اسرائیل را به جزء لاینفک گفتمان خود بدل کرده بود و به هیچ‌وجه حاضر نبود از این موضوع
چشم‌پوشی کند. هر چند که دیدگاه ناصر درباره اسرائیل ملی‌گرایانه بود و وی بیش از هر چیز بر ملی‌گرایی عربی تأکید می‌کرد و کمتر می‌شد رویکردهای اسلامی را در اندیشه‌های او مشاهده کرد اما به هر حال گفتمان ناصر در بدنه جامعه مصر نهادینه شد و حتی در حال حاضر هم تا حد زیادی وجود دارد و ملی‌گرایان مصری دل خوشی از اقدامات مبارک و روابط وی با رژیم صهيونیستی ندارند. در طرف دیگر ماجرا نیز اسلامگراها حضور دارند که اخوان‌المسلمین آنها را نمایندگی می‌کند. اخوان‌المسلمین به رغم محدودیت‌های دولت مبارک از متنفذترین احزاب این کشور محسوب می‌شود و در دور قبل انتخابات پارلمانی هم به‌رغم کارشکنی‌های مکرر دولت مبارک توانست بیش از 40 کرسی در پارلمان را به خود اختصاص دهد. اخوان‌المسلمین بشدت منتقد روابط مصر با رژیم صهیونیستی است، بویژه که حماس به عنوان رهبر مقاومت فلسطین و دولت منتخب این کشور از گروه‌هاي نزديك به اخوان‌المسلمین محسوب می‌شود. از این رو در مصر همواره پتانسیل خیزش علیه دولت محافظه‌کار مبارک وجود دارد و این مسأله باعث ترس سران قاهره شده است. از این رو اتهاماتی که اخیرا از جانب مصر به حزب‌الله درباره تلاش برای براندازی دولت مصر و گسترش تشیع زده شده، در همین راستا قابل ارزیابی است. مصر نزدیک به 10 نفر از اعضای حزب‌الله را با اتهاماتی که به آن اشاره شد، دستگیر کرده است. افزون بر پتانسیل موجود در کشور مصر، عملکرد ضعیف دولت مبارک نیز مزید بر علت شده است. در حال حاضر درصد بالایی از مردم مصر زیر خط فقر زندگی می‌کنند و از داشتن حداقل امکانات زندگی محرومند. چندی پیش سازمان مرکزی آمار در مصر با انتشار گزارشی اعلام کرد که بیش از دو میلیون مصری در گورستان‌های شهر قاهره زندگی می‌کنند که علت اصلی آن افزایش جمعیت و اوضاع سخت اقتصادی در این کشور است. لذا فقر موجود در میان مردم مصر نیز بشدت جایگاه مبارک و دولتش را تهدید می‌کند. پس از بحران اقتصادی جهان که غرب و ایالات متحده را بشدت تحت تأثیر قرار داد، دولت مصر نیز از این بحران بی‌نصیب نمانده و اوضاع نابسامان اقتصاد جهان دامنگیر مصر نیز شده است و این موضوع وضعیت بد اقتصادی مردم مصر را وخیم‌تر کرده و میزان نارضایتی‌های موجود را گسترش داده است. افزون بر این در حال حاضر بسیاری از تحلیلگران معتقدند که مصر در شرایط کنونی نگران قطع کمک‌های مالی آمریکا است، از این رو می‌کوشد که با خوش خدمتی به اسرائیل و ایالات متحده از قطع شدن این کمک‌ها ممانعت به عمل آورد. آمریکا طی 40 سال گذشته،
60 میلیارد دلار نه برای کاهش مشکلات مردم مصر بلکه برای تحکیم امنیت و توانمندی‌های نظامی این کشور به دولت مصر تقدیم کرده است تا هدفی مهم و اساسی را که همان حمایت از اسرائیل و مرزهایش و سرکوب فرهنگ مقاومت و ریشه‌کنی آن است محقق سازد و این تنها دلیل برتری و افزایش بودجه امنیتی و نظامی مصر نسبت به دیگر کشورهای منطقه است اما اکنون با روی کار آمدن اوباما و کاهش چشمگیر بودجه نظامی ایالات متحده، قاهره بیم آن دارد که واشنگتن از ارائه این کمک‌ها به دولت مبارک سر باز زند.
به واقع سران مصر در شرایط کنونی می‌کوشند تا خود را در خط مقدم مبارزه با حزب‌الله و حتی ایران نشان دهند تا از این رهگذر بتوانند کمک مالی بیشتری از آمریکا و حتی برخی اعراب مرتجع نظیر عربستان و اردن دریافت کنند. بسیاری نیز اقدامات دولت مصر را در تقابل با حزب‌الله، فراری به جلو تعبیر می‌کنند. با توجه به اینکه مدت زیادی از روز خشم (6 آوریل) و تظاهرات مردم مصر علیه دولت مبارک نمی‌گذرد، دولت می‌کوشد که این ناآرامی‌ها را به خارج از کشور مرتبط کند. در حالی که علل اعتراضات علیه مبارک کاملا جنبه داخلی دارد، معترضان مبارک غالبا بسیای از سیاست‌های وی را زیر سوال می‌برند. گروهی بشدت منتقد سازش وی با رژیم صهیونیستی هستند و این اقدام را مغایر با شأن مصر به عنوان کشوری عربی و اسلامی می‌دانند. لذا در شرایط کنونی دولت مبارک به دلیل مقابله با مقاومت فلسطین و حمایت از رژیم صهیونیستی در جریان جنگ غزه، تحت فشار افکار عمومی داخلی قرار دارد. گروهی دیگر از مخالفان مبارک وی را دیکتاتوری می‌دانند که قصد موروثی کردن حکومت مصر را دارد. این گروه با رفتارهای دیکتاتورمآبانه وی و بویژه تلاش حسنی مبارک برای به قدرت رساندن فرزندش
جمال مبارک پس از خود بشدت ناراضی هستند. افزون بر این گروه مذکور خواهان باز شدن فضای سیاسی و احترام دولت به آزادی‌های مدنی هستند. چنانکه پیش از این هم اشاره شد، برخی نیز به واسطه اوضاع نابسامان و حتی وخیم اقتصادی، لباس مخالفان مبارک را به تن کرده و شمشیرهایشان را در تقابل با وی از رو بسته‌اند. تمام این مسائل به خوبی نشان می‌دهد که مشکلات داخلی نارضایتی مردم مصر را فراهم کرده و تلاش مبارک برای نسبت دادن آن به عوامل خارجی اساسا فرافکنی و فرار به جلو است. در مقطعی که مصر جنگ روانی شدیدی را علیه حزب‌الله به راه انداخته بود، برخی بر این باور بودند که دولت مبارک پیش از آنکه حزب‌الله را هدف قرار داده باشد، با این دست عملیات روانی جمهوری اسلامی را هدف گرفته است. اخیرا و با طرح ادعای قاهره مبنی بر دستگیری چند تن از اعضای سپاه پاسداران در خاک مصر، هدف دولت مبارک
درباره تقابل با ایران آشکارتر شد.
به نظر می‌رسد دولت مبارک با روی کار آمدن کابینه افراطی نتانیاهو در رژیم صهیونیستی دچار نگرانی‌های واضحی شده است که توان مخفی کردن آن را ندارد. شاید بتوان نقطه عطف این نگرانی‌ها را اظهار نظر آویگدور لیبرمن، وزیر خارجه کابینه نتانیاهو و رئیس حزب افراط‌گرای «اسرائیل خانه ما» دانست که اعلام کرد تل‌آویو به توافقات خود با اعراب پایبند نخواهد بود و هیچ یک از آنها را به رسمیت نمی‌شناسد. مبارک که از این اظهار نظر شگفت‌زده و البته بیمناک شده بود، در گام اول بنیامین نتانیاهو،
نخست وزیر رژیم صهیونیستی را به قاهره دعوت کرد و در گام دوم هم برای آنکه برادری خود را بیشتر به رژیم صهیونیستی ثابت کند، جنگ روانی شدیدی را علیه ایران و حزب‌الله لبنان به راه انداخت تا بتواند از این طریق اعتماد راستگرایان افراطی صهیونیست را جلب کند. چنانکه شیمون پرز، رئیس رژیم صهیونیستی نیز از تقابل مصر با حزب‌الله استقبال کرد. تاکتیک دیگر دولت مبارک آن است که تقابل میان مصر و حزب‌الله و جمهوری اسلامی را تقابلی مذهبی نشان دهد و برای نیل به این هدف نیز از علمای درباری نظیر شیخ یوسف قرضاوی کمک می‌گیرد. شیخ یوسف قرضاوی در آخرین اظهارات خود، در نامه مشهور شیخ محمود شلتوت (که از سال 1958 تا 1963 شیخ بزرگ الازهر بود) مبنی بر جایز بودن تعبد به مذهب شیعه جعفری، تشکیک کرده است. در فتوای شیخ محمود شلتوت آمده است که «مذهب جعفری مذهبی است که می‌توان بر آن تعبد کرد و پیروان این مذهب نیز همچون برادران پیرو مذاهب اهل سنت، مسلمان به شمار می‌روند». با این حربه، کشور مصر می‌کوشد که رسالت جمهوری اسلامی را قومی و مذهبی نشان دهد و با این وسیله از گسترش نفوذ ایران در کشورهای عربی بکاهد. چنانکه هم اکنون رئیس جمهور ایران از محبوب‌ترین شخصیت‌ها در مصر و جهان عرب محسوب می‌شود. دلیل دیگر جنگ روانی مصر علیه ایران به تحلیل‌های موجود در میان دولت‌های مرتجع عربی باز می‌گردد. در حال حاضر و پس از به قدرت رسیدن اوباما در ایالات متحده این کشورها بر این باورند که مسأله حمله نظامی به جمهوری اسلامی منتفی شده و جمهوری اسلامی در شرایط کنونی زمینه مساعدی برای ترقی و توسعه دارد. افزون بر این وعده اوباما در دوران تبلیغات انتخاباتی‌اش مبنی بر مذاکره با ایران نیز اعراب را بیمناک کرده است. از این رو مصر در حال حاضر به نیابت از این کشورها می‌کوشد تا جایگاه جمهوری اسلامی را در خاورمیانه با چالش مواجه کند. جالب آنکه در شرایطی که مبارک برای خوش رقصی در برابر رژیم صهیونیستی از هیچ اقدامی فروگذار نمی‌کند، پروژه جدیدی در رژیم صهیونیستی علیه او کلید خورده است. هم اکنون اسرائیل تلاش دارد که عمر سلیمان، رئیس سازمان اطلاعات مصر را که از نزدیک‌ترین افراد به رژیم صهیونیستی محسوب می‌شود و بارها وفاداری خود را به اسرائیل نشان داده است، به عنوان جانشین مبارک مطرح کند؛ حال‌آنکه مبارک فرزند خود، جمال را برای این سمت در نظر دارد. این سناریوی رژیم صهیونیستی علیه مبارک فارغ از تحقق یا عدم تحقق آن، درس خوبی برای اعراب سازشکار خواهد بود. نبرد برای ایدئولوژی
شاید بتوان پتانسیل‌های موجود در کشور مصر را در تناقض با خواست و اراده دولت قاهره دانست که همواره نگرانی شدید مقامات این کشور را به دنبال داشته است. مصر از نخستین کشورهای جهان عرب محسوب می‌شود که علم مقابله با رژیم صهیونیستی را برافراشت و حتی با این رژیم وارد جنگ شد. در زمان جمال عبدالناصر، وی خود را در نقش رهبر جهان عرب معرفی و تقابل با اسرائیل را به جزء لاینفک گفتمان خود بدل کرده بود و به هیچ‌وجه حاضر نبود از این موضوع
چشم‌پوشی کند. هر چند که دیدگاه ناصر درباره اسرائیل ملی‌گرایانه بود و وی بیش از هر چیز بر ملی‌گرایی عربی تأکید می‌کرد و کمتر می‌شد رویکردهای اسلامی را در اندیشه‌های او مشاهده کرد اما به هر حال گفتمان ناصر در بدنه جامعه مصر نهادینه شد و حتی در حال حاضر هم تا حد زیادی وجود دارد و ملی‌گرایان مصری دل خوشی از اقدامات مبارک و روابط وی با رژیم صهيونیستی ندارند. در طرف دیگر ماجرا نیز اسلامگراها حضور دارند که اخوان‌المسلمین آنها را نمایندگی می‌کند. اخوان‌المسلمین به رغم محدودیت‌های دولت مبارک از متنفذترین احزاب این کشور محسوب می‌شود و در دور قبل انتخابات پارلمانی هم به‌رغم کارشکنی‌های مکرر دولت مبارک توانست بیش از 40 کرسی در پارلمان را به خود اختصاص دهد. اخوان‌المسلمین بشدت منتقد روابط مصر با رژیم صهیونیستی است، بویژه که حماس به عنوان رهبر مقاومت فلسطین و دولت منتخب این کشور از گروه‌هاي نزديك به اخوان‌المسلمین محسوب می‌شود. از این رو در مصر همواره پتانسیل خیزش علیه دولت محافظه‌کار مبارک وجود دارد و این مسأله باعث ترس سران قاهره شده است. از این رو اتهاماتی که اخیرا از جانب مصر به حزب‌الله درباره تلاش برای براندازی دولت مصر و گسترش تشیع زده شده، در همین راستا قابل ارزیابی است. مصر نزدیک به 10 نفر از اعضای حزب‌الله را با اتهاماتی که به آن اشاره شد، دستگیر کرده است. افزون بر پتانسیل موجود در کشور مصر، عملکرد ضعیف دولت مبارک نیز مزید بر علت شده است. در حال حاضر درصد بالایی از مردم مصر زیر خط فقر زندگی می‌کنند و از داشتن حداقل امکانات زندگی محرومند. چندی پیش سازمان مرکزی آمار در مصر با انتشار گزارشی اعلام کرد که بیش از دو میلیون مصری در گورستان‌های شهر قاهره زندگی می‌کنند که علت اصلی آن افزایش جمعیت و اوضاع سخت اقتصادی در این کشور است. لذا فقر موجود در میان مردم مصر نیز بشدت جایگاه مبارک و دولتش را تهدید می‌کند. پس از بحران اقتصادی جهان که غرب و ایالات متحده را بشدت تحت تأثیر قرار داد، دولت مصر نیز از این بحران بی‌نصیب نمانده و اوضاع نابسامان اقتصاد جهان دامنگیر مصر نیز شده است و این موضوع وضعیت بد اقتصادی مردم مصر را وخیم‌تر کرده و میزان نارضایتی‌های موجود را گسترش داده است. افزون بر این در حال حاضر بسیاری از تحلیلگران معتقدند که مصر در شرایط کنونی نگران قطع کمک‌های مالی آمریکا است، از این رو می‌کوشد که با خوش خدمتی به اسرائیل و ایالات متحده از قطع شدن این کمک‌ها ممانعت به عمل آورد. آمریکا طی 40 سال گذشته،
60 میلیارد دلار نه برای کاهش مشکلات مردم مصر بلکه برای تحکیم امنیت و توانمندی‌های نظامی این کشور به دولت مصر تقدیم کرده است تا هدفی مهم و اساسی را که همان حمایت از اسرائیل و مرزهایش و سرکوب فرهنگ مقاومت و ریشه‌کنی آن است محقق سازد و این تنها دلیل برتری و افزایش بودجه امنیتی و نظامی مصر نسبت به دیگر کشورهای منطقه است اما اکنون با روی کار آمدن اوباما و کاهش چشمگیر بودجه نظامی ایالات متحده، قاهره بیم آن دارد که واشنگتن از ارائه این کمک‌ها به دولت مبارک سر باز زند.
به واقع سران مصر در شرایط کنونی می‌کوشند تا خود را در خط مقدم مبارزه با حزب‌الله و حتی ایران نشان دهند تا از این رهگذر بتوانند کمک مالی بیشتری از آمریکا و حتی برخی اعراب مرتجع نظیر عربستان و اردن دریافت کنند. بسیاری نیز اقدامات دولت مصر را در تقابل با حزب‌الله، فراری به جلو تعبیر می‌کنند. با توجه به اینکه مدت زیادی از روز خشم (6 آوریل) و تظاهرات مردم مصر علیه دولت مبارک نمی‌گذرد، دولت می‌کوشد که این ناآرامی‌ها را به خارج از کشور مرتبط کند. در حالی که علل اعتراضات علیه مبارک کاملا جنبه داخلی دارد، معترضان مبارک غالبا بسیای از سیاست‌های وی را زیر سوال می‌برند. گروهی بشدت منتقد سازش وی با رژیم صهیونیستی هستند و این اقدام را مغایر با شأن مصر به عنوان کشوری عربی و اسلامی می‌دانند. لذا در شرایط کنونی دولت مبارک به دلیل مقابله با مقاومت فلسطین و حمایت از رژیم صهیونیستی در جریان جنگ غزه، تحت فشار افکار عمومی داخلی قرار دارد. گروهی دیگر از مخالفان مبارک وی را دیکتاتوری می‌دانند که قصد موروثی کردن حکومت مصر را دارد. این گروه با رفتارهای دیکتاتورمآبانه وی و بویژه تلاش حسنی مبارک برای به قدرت رساندن فرزندش
جمال مبارک پس از خود بشدت ناراضی هستند. افزون بر این گروه مذکور خواهان باز شدن فضای سیاسی و احترام دولت به آزادی‌های مدنی هستند. چنانکه پیش از این هم اشاره شد، برخی نیز به واسطه اوضاع نابسامان و حتی وخیم اقتصادی، لباس مخالفان مبارک را به تن کرده و شمشیرهایشان را در تقابل با وی از رو بسته‌اند. تمام این مسائل به خوبی نشان می‌دهد که مشکلات داخلی نارضایتی مردم مصر را فراهم کرده و تلاش مبارک برای نسبت دادن آن به عوامل خارجی اساسا فرافکنی و فرار به جلو است. در مقطعی که مصر جنگ روانی شدیدی را علیه حزب‌الله به راه انداخته بود، برخی بر این باور بودند که دولت مبارک پیش از آنکه حزب‌الله را هدف قرار داده باشد، با این دست عملیات روانی جمهوری اسلامی را هدف گرفته است. اخیرا و با طرح ادعای قاهره مبنی بر دستگیری چند تن از اعضای سپاه پاسداران در خاک مصر، هدف دولت مبارک
درباره تقابل با ایران آشکارتر شد.
به نظر می‌رسد دولت مبارک با روی کار آمدن کابینه افراطی نتانیاهو در رژیم صهیونیستی دچار نگرانی‌های واضحی شده است که توان مخفی کردن آن را ندارد. شاید بتوان نقطه عطف این نگرانی‌ها را اظهار نظر آویگدور لیبرمن، وزیر خارجه کابینه نتانیاهو و رئیس حزب افراط‌گرای «اسرائیل خانه ما» دانست که اعلام کرد تل‌آویو به توافقات خود با اعراب پایبند نخواهد بود و هیچ یک از آنها را به رسمیت نمی‌شناسد. مبارک که از این اظهار نظر شگفت‌زده و البته بیمناک شده بود، در گام اول بنیامین نتانیاهو،
نخست وزیر رژیم صهیونیستی را به قاهره دعوت کرد و در گام دوم هم برای آنکه برادری خود را بیشتر به رژیم صهیونیستی ثابت کند، جنگ روانی شدیدی را علیه ایران و حزب‌الله لبنان به راه انداخت تا بتواند از این طریق اعتماد راستگرایان افراطی صهیونیست را جلب کند. چنانکه شیمون پرز، رئیس رژیم صهیونیستی نیز از تقابل مصر با حزب‌الله استقبال کرد. تاکتیک دیگر دولت مبارک آن است که تقابل میان مصر و حزب‌الله و جمهوری اسلامی را تقابلی مذهبی نشان دهد و برای نیل به این هدف نیز از علمای درباری نظیر شیخ یوسف قرضاوی کمک می‌گیرد. شیخ یوسف قرضاوی در آخرین اظهارات خود، در نامه مشهور شیخ محمود شلتوت (که از سال 1958 تا 1963 شیخ بزرگ الازهر بود) مبنی بر جایز بودن تعبد به مذهب شیعه جعفری، تشکیک کرده است. در فتوای شیخ محمود شلتوت آمده است که «مذهب جعفری مذهبی است که می‌توان بر آن تعبد کرد و پیروان این مذهب نیز همچون برادران پیرو مذاهب اهل سنت، مسلمان به شمار می‌روند». با این حربه، کشور مصر می‌کوشد که رسالت جمهوری اسلامی را قومی و مذهبی نشان دهد و با این وسیله از گسترش نفوذ ایران در کشورهای عربی بکاهد. چنانکه هم اکنون رئیس جمهور ایران از محبوب‌ترین شخصیت‌ها در مصر و جهان عرب محسوب می‌شود. دلیل دیگر جنگ روانی مصر علیه ایران به تحلیل‌های موجود در میان دولت‌های مرتجع عربی باز می‌گردد. در حال حاضر و پس از به قدرت رسیدن اوباما در ایالات متحده این کشورها بر این باورند که مسأله حمله نظامی به جمهوری اسلامی منتفی شده و جمهوری اسلامی در شرایط کنونی زمینه مساعدی برای ترقی و توسعه دارد. افزون بر این وعده اوباما در دوران تبلیغات انتخاباتی‌اش مبنی بر مذاکره با ایران نیز اعراب را بیمناک کرده است. از این رو مصر در حال حاضر به نیابت از این کشورها می‌کوشد تا جایگاه جمهوری اسلامی را در خاورمیانه با چالش مواجه کند. جالب آنکه در شرایطی که مبارک برای خوش رقصی در برابر رژیم صهیونیستی از هیچ اقدامی فروگذار نمی‌کند، پروژه جدیدی در رژیم صهیونیستی علیه او کلید خورده است. هم اکنون اسرائیل تلاش دارد که عمر سلیمان، رئیس سازمان اطلاعات مصر را که از نزدیک‌ترین افراد به رژیم صهیونیستی محسوب می‌شود و بارها وفاداری خود را به اسرائیل نشان داده است، به عنوان جانشین مبارک مطرح کند؛ حال‌آنکه مبارک فرزند خود، جمال را برای این سمت در نظر دارد. این سناریوی رژیم صهیونیستی علیه مبارک فارغ از تحقق یا عدم تحقق آن، درس خوبی برای اعراب سازشکار خواهد بود. ارسال نظر
پربیننده