طالبان پاکستان روز گذشته کنترل کامل شهر «بونیر» در 90 کیلومتری پیشاور از ایالت سرحد پاکستان را به دست گرفتند. این شورشیان با اشغال کامل دفاتر دولتی و حکومتی، کنترل مساجد، مراکز بهداشتی و آموزشی این شهر را نیز در اختیار دارند. نیروهای طالبان مرتباً در سطح شهر در حال گشت‌زنی بوده و ایست‌های بازرسی در تمام راه‌های ورودی و خروجی شهر برقرار کرده‌اند. تصرف بونیر در حالی انجام می‌شود که قرارداد صلح میان طالبان و دولت پاکستان همچنان پابرجاست. در تحلیل این اتفاق می‌توان گفت تصوری که همگان از صلح طالبان محلی در دره سوآت با دولت پاکستان بر سر قانون شریعت دارند اشتباه است. هدف آنها این نبود که تنها در دره سوآت این قانون را اجرا کنند بلکه انتظار دارند در کل پاکستان قانون شریعت اجرا شود. آنچه که در تصرف منطقه بونیر اتفاق افتاده در ادامه همین خواسته طالبان مبنی بر اجرای کل قوانین‌شان در پاکستان است. سوالی که در این میان مطرح می‌شود این است که در توافق صلحی که میان طالبان و دولت مرکزی منعقد شده انتظار دولت پاکستان مبنی بر اینکه شبه‌نظامیان خلع سلاح شده و به نوعی جنگ در آن منطقه پایان یابد، اساساً واقع‌بینانه بوده است؟ به واقع به نظر می‌رسد که طرفین در این رابطه انتظارات متفاوتی دارند. یعنی گروه طالبان به غیراز دره سوآت به مناطق دیگر نیز نظر دارد و می‌خواهد این مساله را مقدمه‌ای قرار دهد تا از طریق نظامی یا جلب نظر و همکاری، مناطق ديگر را تصرف کند تا دولت پاکستان مجبور شود قانون شریعت را در سراسر کشور به اجرا بگذارد. تفاوت دیدگاه بین دو طرف یکی از علت‌های اصلی تصرف شهر بونیر است. طالبان در هر جای دیگر هم که فرصت پیدا کند و به این نتیجه برسد که می‌توان به راحتی آن منطقه را تحت کنترل خود درآورد، این کار را خواهد کرد. به واقع انتظارات دولت مبنی بر اینکه آنها سلاح خود را زمین بگذارند و در همان محدوده دره سوآت عمل کنند، واقع‌بینانه به نظر نمی‌رسد.
هم‌اکنون دولت پاکستان متحد آمریکا و ناتو در چیزی است که آنها مبارزه با تروریسم تلقی می‌کنند در حالی که از دید گروه‌های اسلامی در پاکستان حرکت طالبان، یک حرکت تروریستی نیست بلکه آن را یک حرکت جهادی می‌دانند. بر این اساس تفاوت دیدگاه‌هاست که عامل اصلی تصرف شهر بونیر از طرف طالبان محلی بوده است و قطعاً این زیاده‌خواهی‌ها در همین نقطه هم متوقف نخواهند شد. در داخل پاکستان هم‌اکنون این بحث وجود دارد که آیا طالبان دنبال ایجاد کشوری مستقل هستند؟ یعنی می‌خواهند کل ایالت سرحد و مناطق قبایلی را تحت کنترل خود درآورند؟ در صورت تحقق این سناریو معلوم نیست به سادگی بتوان امنیت پاکستان را حفظ کرد. در صورت بروز چنین موقعیتی هم امنیت پاکستان و افغانستان به خطر می‌افتد و هم اینکه احتمال گسترش جنگ وجود دارد.
اگر ارتش پاکستان واقعا نتواند طالبان را تحت کنترل درآورد و این مناطق را آرام کند احتمال اینکه ارتش آمریکا از افغانستان وارد پاکستان شود وجود دارد که مسائل بسیار پیچیده‌ای را سبب خواهد شد.
در شرایط کنونی به سادگی نمی‌توان گفت احتمال تشدید درگیری‌ها و نادیده گرفته شدن توافقنامه وجود دارد یا خیر. شرایط کنونی پاکستان به نحوی است که گسترش و نفوذ طالبان را اجتناب‌ناپذیر کرده است و بی‌شک آنها اگر بتوانند، مناطق دیگری را هم به هر شکل ممکن تحت کنترل خود درخواهند آورد.
در رابطه با ادعای جدیدی که از سوی مشاور ارشد ژنرال پترائوس درباره فروپاشی حکومت پاکستان تا 6 ماه آینده شده نیز باید گفت این احتمال ضعیف است. سقوط اسلام‌آباد می‌تواند 2 معنا داشته باشد؛ اول اینکه در رقابت‌های حزبی در داخل اسلام‌آباد دولت تاب نیاورده، کنار رفته و انتخابات زودهنگام برگزار کند، که اگر اینگونه باشد این امر را نمی‌توان سقوط دانست بلکه در چارچوب مسائل داخلی و رقابت‌های حزبی قابل تفسیر است، حتی اگر ارتش کودتا هم بکند در این شرایط نمی‌توان آن را سقوط تلقی کرد.
آنچه که برای آمریکایی‌ها مطرح است قدرتمند شدن طالبان است و نه تحولات درونی حاکمیت در پاکستان. در حال حاضر برای ایالات متحده این موضوع اهمیت دارد که قدرتی حاکم باشد که بتواند جلوی طالبان را بگیرد تا آنها نتوانند از مرزهای افغانستان وارد پاکستان شده و مشکلات امنیتی به‌وجود آورند و دولت مرکزی را تحت فشار قرار دهند.
به هر حال احتمال اینکه دولت زرداری سقوط کند وجود دارد. دولت حزب مردم ممکن است تحت فشار و شرایط متفاوتی که وجود دارد قرار بگیرد و نتواند به کار خود ادامه دهد که در این صورت ارتش مداخله کرده و کنترل قدرت را به دست می‌گیرد.
مساله تقابل ارتش پاکستان با طالبان نیز به مباحث فرهنگی موجود در این کشور باز می‌گردد.
در فرهنگ پاکستان دو واژه تروریسم و جهاد وجود دارند که تفاسیر متفاوتی از آنها می‌شود. نیروهای ناتو، آمریکا، هند، افغانستان و... معتقدند که طالبان جزو گروه‌های تروریستی بوده و عملیات‌های خرابکارانه انجام می‌دهند اما مردم پاکستان این تلقی را ندارند. آنها معتقدند که این گروه جهادگر بوده و در حال جهاد است. ارتش پاکستان هم که یک ارتش ایدئولوژیک اسلامی است، بنا براین نه این که ارتش توان مقابله با طالبان را نداشته باشد بلکه اراده‌ای در ارتش برای سرکوب این گروه‌ها وجود ندارد.
ارتش خود گروهی اسلامگرا محسوب می‌شود که به جهاد اعتقاد دارد و الان تحت فشار آمریکاست که ارتشیان سعی می‌کنند اوضاع را کنترل کنند تا مشکلات بیشتری پیش نیاید، ولی بدنه اصلی ارتش صرف نظر از تعداد معدودی از فرماندهان از نظر فکری وابسته به گروه طالبان و احزاب اسلامی هستند. آنها می‌گویند که چرا باید در جهت منافع آمریکا با مردم خودمان بجنگیم؟ این سؤالی فوق‌العاده جدی است که ارتش پاکستان نمی‌تواند جوابی را برای آن پیدا کند.
*كارشناس مسائل شبه قاره دولت زرداری بر لبه پرتگاه
طالبان پاکستان روز گذشته کنترل کامل شهر «بونیر» در 90 کیلومتری پیشاور از ایالت سرحد پاکستان را به دست گرفتند. این شورشیان با اشغال کامل دفاتر دولتی و حکومتی، کنترل مساجد، مراکز بهداشتی و آموزشی این شهر را نیز در اختیار دارند. نیروهای طالبان مرتباً در سطح شهر در حال گشت‌زنی بوده و ایست‌های بازرسی در تمام راه‌های ورودی و خروجی شهر برقرار کرده‌اند. تصرف بونیر در حالی انجام می‌شود که قرارداد صلح میان طالبان و دولت پاکستان همچنان پابرجاست. در تحلیل این اتفاق می‌توان گفت تصوری که همگان از صلح طالبان محلی در دره سوآت با دولت پاکستان بر سر قانون شریعت دارند اشتباه است. هدف آنها این نبود که تنها در دره سوآت این قانون را اجرا کنند بلکه انتظار دارند در کل پاکستان قانون شریعت اجرا شود. آنچه که در تصرف منطقه بونیر اتفاق افتاده در ادامه همین خواسته طالبان مبنی بر اجرای کل قوانین‌شان در پاکستان است. سوالی که در این میان مطرح می‌شود این است که در توافق صلحی که میان طالبان و دولت مرکزی منعقد شده انتظار دولت پاکستان مبنی بر اینکه شبه‌نظامیان خلع سلاح شده و به نوعی جنگ در آن منطقه پایان یابد، اساساً واقع‌بینانه بوده است؟ به واقع به نظر می‌رسد که طرفین در این رابطه انتظارات متفاوتی دارند. یعنی گروه طالبان به غیراز دره سوآت به مناطق دیگر نیز نظر دارد و می‌خواهد این مساله را مقدمه‌ای قرار دهد تا از طریق نظامی یا جلب نظر و همکاری، مناطق ديگر را تصرف کند تا دولت پاکستان مجبور شود قانون شریعت را در سراسر کشور به اجرا بگذارد. تفاوت دیدگاه بین دو طرف یکی از علت‌های اصلی تصرف شهر بونیر است. طالبان در هر جای دیگر هم که فرصت پیدا کند و به این نتیجه برسد که می‌توان به راحتی آن منطقه را تحت کنترل خود درآورد، این کار را خواهد کرد. به واقع انتظارات دولت مبنی بر اینکه آنها سلاح خود را زمین بگذارند و در همان محدوده دره سوآت عمل کنند، واقع‌بینانه به نظر نمی‌رسد.
هم‌اکنون دولت پاکستان متحد آمریکا و ناتو در چیزی است که آنها مبارزه با تروریسم تلقی می‌کنند در حالی که از دید گروه‌های اسلامی در پاکستان حرکت طالبان، یک حرکت تروریستی نیست بلکه آن را یک حرکت جهادی می‌دانند. بر این اساس تفاوت دیدگاه‌هاست که عامل اصلی تصرف شهر بونیر از طرف طالبان محلی بوده است و قطعاً این زیاده‌خواهی‌ها در همین نقطه هم متوقف نخواهند شد. در داخل پاکستان هم‌اکنون این بحث وجود دارد که آیا طالبان دنبال ایجاد کشوری مستقل هستند؟ یعنی می‌خواهند کل ایالت سرحد و مناطق قبایلی را تحت کنترل خود درآورند؟ در صورت تحقق این سناریو معلوم نیست به سادگی بتوان امنیت پاکستان را حفظ کرد. در صورت بروز چنین موقعیتی هم امنیت پاکستان و افغانستان به خطر می‌افتد و هم اینکه احتمال گسترش جنگ وجود دارد.
اگر ارتش پاکستان واقعا نتواند طالبان را تحت کنترل درآورد و این مناطق را آرام کند احتمال اینکه ارتش آمریکا از افغانستان وارد پاکستان شود وجود دارد که مسائل بسیار پیچیده‌ای را سبب خواهد شد.
در شرایط کنونی به سادگی نمی‌توان گفت احتمال تشدید درگیری‌ها و نادیده گرفته شدن توافقنامه وجود دارد یا خیر. شرایط کنونی پاکستان به نحوی است که گسترش و نفوذ طالبان را اجتناب‌ناپذیر کرده است و بی‌شک آنها اگر بتوانند، مناطق دیگری را هم به هر شکل ممکن تحت کنترل خود درخواهند آورد.
در رابطه با ادعای جدیدی که از سوی مشاور ارشد ژنرال پترائوس درباره فروپاشی حکومت پاکستان تا 6 ماه آینده شده نیز باید گفت این احتمال ضعیف است. سقوط اسلام‌آباد می‌تواند 2 معنا داشته باشد؛ اول اینکه در رقابت‌های حزبی در داخل اسلام‌آباد دولت تاب نیاورده، کنار رفته و انتخابات زودهنگام برگزار کند، که اگر اینگونه باشد این امر را نمی‌توان سقوط دانست بلکه در چارچوب مسائل داخلی و رقابت‌های حزبی قابل تفسیر است، حتی اگر ارتش کودتا هم بکند در این شرایط نمی‌توان آن را سقوط تلقی کرد.
آنچه که برای آمریکایی‌ها مطرح است قدرتمند شدن طالبان است و نه تحولات درونی حاکمیت در پاکستان. در حال حاضر برای ایالات متحده این موضوع اهمیت دارد که قدرتی حاکم باشد که بتواند جلوی طالبان را بگیرد تا آنها نتوانند از مرزهای افغانستان وارد پاکستان شده و مشکلات امنیتی به‌وجود آورند و دولت مرکزی را تحت فشار قرار دهند.
به هر حال احتمال اینکه دولت زرداری سقوط کند وجود دارد. دولت حزب مردم ممکن است تحت فشار و شرایط متفاوتی که وجود دارد قرار بگیرد و نتواند به کار خود ادامه دهد که در این صورت ارتش مداخله کرده و کنترل قدرت را به دست می‌گیرد.
مساله تقابل ارتش پاکستان با طالبان نیز به مباحث فرهنگی موجود در این کشور باز می‌گردد.
در فرهنگ پاکستان دو واژه تروریسم و جهاد وجود دارند که تفاسیر متفاوتی از آنها می‌شود. نیروهای ناتو، آمریکا، هند، افغانستان و... معتقدند که طالبان جزو گروه‌های تروریستی بوده و عملیات‌های خرابکارانه انجام می‌دهند اما مردم پاکستان این تلقی را ندارند. آنها معتقدند که این گروه جهادگر بوده و در حال جهاد است. ارتش پاکستان هم که یک ارتش ایدئولوژیک اسلامی است، بنا براین نه این که ارتش توان مقابله با طالبان را نداشته باشد بلکه اراده‌ای در ارتش برای سرکوب این گروه‌ها وجود ندارد.
ارتش خود گروهی اسلامگرا محسوب می‌شود که به جهاد اعتقاد دارد و الان تحت فشار آمریکاست که ارتشیان سعی می‌کنند اوضاع را کنترل کنند تا مشکلات بیشتری پیش نیاید، ولی بدنه اصلی ارتش صرف نظر از تعداد معدودی از فرماندهان از نظر فکری وابسته به گروه طالبان و احزاب اسلامی هستند. آنها می‌گویند که چرا باید در جهت منافع آمریکا با مردم خودمان بجنگیم؟ این سؤالی فوق‌العاده جدی است که ارتش پاکستان نمی‌تواند جوابی را برای آن پیدا کند.
*كارشناس مسائل شبه قاره ارسال نظر
پربیننده