سیاوش رسولی: والدین نگران، بچه‌ها در بیم و انتظار و آموزش‌وپرورش مصر بر انجام طرح خود؛ این حال و روز مثلث آموزش ایران در پی صحبت‌های دولت درباره یک طرح است. طرحی که به تعبیر وزیر آموزش‌وپرورش دلیل اصلی‌اش کمبود بودجه شدید آموزش‌وپرورش است. این در حالی است که به تعبیر برخی کارشناسان این طرح نام دیگرش همان غیرانتفاعی‌سازی مدارس دولتی است، مدارس غیرانتفاعی که همین حالا خیلی از آنها با کمبود دانش‌آموز روبه‌رو هستند و نیمکت‌های خالی‌شان خاک می‌خورد.
اصلی متناقض با اصل سی‌ام قانون اساسی
عبدالوحید فیاضی، سخنگوی کمیسیون آموزش درباره این طرح می‌گوید: درست است که کمیسیون هنوز در این باره به جمع‌بندی کلی نرسیده است اما همه نمایندگان روی این موضوع اتفاق‌نظر دارند که این طرح در مغایرت با هدف‌های سند تحول بنیادین قرار دارد. بسیاری از نمایندگان مجلس در ماه‌های گذشته با اشاره به اینکه اصل سی‌ام قانون اساسی دولت را موظف به تامین شرایط رایگان تحصیل تا پایان مقطع متوسطه برای همه کرده است، با این طرح مخالفت می‌کنند. حتی بسیاری از آنها تاکید دارند این طرح در دهه 70 هم مدنظر دولت برای اجرا بود اما باز هم مورد مخالفت قرار گرفت.
بخش خصوصی نظارت‌پذیر نیست
پیمان فرهمند، استاد دانشگاه و کارشناس مدیریت با بیان این مطلب به «وطن امروز» می‌افزاید: اولین بحثی که در این باره مطرح است بحث چگونگی نظارت دولت است. یعنی دولت به چه ترتیب می‌خواهد روی کیفیت آموزشی یک مدرسه که تمام هزینه‌ها و حتی ساخت آن را موسسه خصوصی انجام داده، نظارت کند؟ بخش خصوصی در جایی که قرار بر نظارت دقیق باشد وارد نمی‌شود. این استاد دانشگاه بر این باور است که بخش خصوصی جایی سرمایه‌گذاری می‌کند که بتواند صفر تا صد ماجرا را خودش کنترل کند، با این حساب می‌توان تصور کرد که کیفیت آموزش و محتوای آن دستخوش چه اتفاقات ناگواری خواهد شد.
اضافه‌هزینه بر دوش مردم
این نظارت‌ناپذیری بخش خصوصی در حالی است که طبق محاسبات، وزارت آموزش‌وپرورش با سرانه هر دانش‌آموزش 700 هزار تومان مدارس را به بخش خصوصی واگذار می‌کند، در حالی که این رقم در مدارس غیرانتفاعی در پایین‌ترین سطح حدود یک‌میلیون و 700 هزار تومان است. فرهمند خاطرنشان کرد: با این وضعیت و این رقم سرانه، بخش خصوصی 2 راه دارد؛ 1- پایین آوردن هزینه آموزش، همچون استفاده از معلمان ضعیف 2- گرفتن پول از شهروندان به اندازه دلخواه!
مدرسه یا تجارتخانه؟
این استاد دانشگاه یادآور شد: طبیعی است که بخش خصوصی به دلیل علاقه به سود وافر و بیزینس، راه دوم را انتخاب می‌کند. یعنی کیفیت را در حد متوسط نگاه می‌دارد اما هزینه‌ها را افزایش داده و با فشار بر والدین تامین می‌کند. به این صورت ما درآینده به جای مدرسه با مکان‌هایی برای تجارت روبه‌رو هستیم. اگر این وضعیت قرار بود جواب بدهد باید در مدارس غیرانتفاعی جواب می‌داد. درحال حاضر غیر از یک قشر حداقلی جامعه، بسیاری از والدین به دلیل هزینه‌ها از مدارس غیرانتفاعی دوری می‌کنند. وی با رد هرگونه صرفه‌جویی دراین باره و حرف‌هایی بر این مبنا که این امر سبک‌سازی هزینه‌های آموزش‌وپرورش است، می‌افزاید: نباید تردید داشت که با این طرح تمام هزینه‌ها به دوش مردم منتقل خواهد شد و بند سی‌ام قانون اساسی درباره آموزش رایگان از یاد خواهد رفت.
تحصیل برای مناطق محروم رؤیا می‌شود
در این بین طبق آمارها دولت تا امروز طرح خصوصی‌سازی مدارس را در 970 مدرسه انجام داده است و حتی تصمیم به اجرای آن در مناطق محروم دارد. مریم فوزی، جامعه‌شناس و استاد دانشگاه در این باره به «وطن امروز» می‌گوید: در حال حاضر آموزش در مناطق محروم نیاز به حمایت‌های بیشتر دولت دارد، آیا دولت به تبعات رها کردن آموزش مناطق محروم در آغوش بخش خصوصی فکر کرده است؟ در این مناطق تعدادی از والدین با مشاهده هزینه‌های مدارس دولتی از ثبت‌نام فرزندان خودداری می‌کنند. حال تصور کنید وقتی این مدارس به دست بخش خصوصی بیفتد، بخشی که علاقه‌مند به پولسازی از هر چیزی است. طبیعی است مناطق محروم، محروم‌تر می‌شوند، چرا که تحصیل برای آنها سخت‌تر و دور از دسترس می‌شود.
حلقه‌های خاص آموزشی
دراین بین برخی معلمان به شکل‌گیری تدریجی مافیا اشاره می‌کنند. مافیای آموزشی که حلقه‌های خاص خود را دارد. پیمان نیازی، معلم شیمی به «وطن امروز» می‌گوید: از همین امروز که در برخی مدارس این طرح اجرا شده یک حلقه درون‌گروهی شکل گرفته، یعنی مدیر بخش خصوصی از معلمان خاصی استفاده می‌کند و به طور غیرمستقیم شرایطی به وجود می‌آورد که دیگر معلمان بیرون حلقه، مدرسه را ترک کنند. در این بین نکته‌ای که شاید از نگاه برخی درباره این طرح مغفول مانده، واگذار کردن محتوای آموزش به بخش خصوصی است.
محتوای آموزشی در دست بخش خصوصی
مریم فوزی، جامعه‌شناس می‌افزاید: زمانی که تا این حد دست بخش خصوصی را باز بگذاریم به تدریج بخش خصوصی تعیین می‌کند که چه چیزی در مدارس آموزش داده شود، یعنی آموزش که یک موضوع بنیادین و زیرساختی است و در جامعه سنتی- مذهبی ایران باید طبق معیارهای خاص صورت گیرد، در اختیار نهادهای غیردولتی قرار خواهد گرفت. نهادهایی که به هر صورت خط‌مشی و نگاه خود را دارند و با وجود این طرح دست آنها برای تغییرات در محتوای آموزشی باز خواهد بود. این استاد دانشگاه تاکید کرد در حال حاضر در برخی مدارس غیرانتفاعی آموزش‌هایی متفاوت با آنچه در برنامه کلی آموزش‌وپرورش برای دانش‌آموزان مقاطع خاص در نظر گرفته شده آموزش داده می‌شود. اتفاقی که در صورت اجرای گسترده طرح خصوصی‌سازی به شکل بسیار گسترده‌تری صورت می‌پذیرد. به نظر می‌رسد طرح خصوصی‌سازی مدارس چه بین کارشناسان که به ابعاد فنی و تبعات آن توجه می‌کنند و چه از نگاه مردم که بیشتر جزو طبقه متوسط رو به پایین جامعه هستند مخالفان جدی دارد؛ مخالفانی جدی که بدون توجه به آنها نمی‌توان طرحی به این گستردگی و پراهمیت را اجرا کرد.