تقابل مجدد شرق و غرب

تقابل مجدد شرق و غرب گرجستان میدان بازی روسیه و آمریکا پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی،‌ وقوع انقلاب گل رز(Rose Revolution) در گرجستان، رخدادی بود که تیر خلاص را به همگرایی کشورهای حوزه قفقاز با روسیه وارد ساخت. انقلاب گل رز سرآغاز انقلاب‌های مخملی بود که سبب شد کشورهای این منطقه از شرق رویگردانند و مسیر خود را به سوی غرب تغییر دهند. نکته دیگر این انقلاب دخالت ایالات متحده بود چرا که آمریکا در قالب‌های مختلف به مخالفان دولت کمک می‌کرد تا بتواند سیاست‌های ضدروسی مدنظر خود را در تفلیس گسترش دهند. این انقلاب تا حد زیادی از نفوذ روسیه در منطقه کاست و پای آمریکا را به گرجستان باز کرد، لذا انقلاب گل رز سبب بروز تهدیداتی برای روسیه شد چرا که پس از این پیمان بحث عضویت کشورهای شرق اروپا در ناتو و همگرایی با ایالات متحده آغاز شد. با این حال نزدیک شدن این کشورها به ایالات متحده مخاطراتی را نیز برای آنها به دنبال داشت تا جایی که در حال حاضر ساکاشویلی را تا مرز سقوط پیش برده است. پس از انقلاب رنگی در گرجستان، سران این کشور تمامی مشکلات را به روسیه نسبت دادند و توقعات مردم را افزایش دادند اما عملا نتوانستند مشکلات را برطرف کنند و به وعده‌های خود جامه عمل بپوشانند. حمله تابستان گذشته گرجستان به اوستیای جنوبی نیز مزید بر علت شد تا با دخالت روسیه صدمات جبران‌ناپذیری به گرجستان وارد شود و نارضایتی‌ها افزایش یابد. افزون بر این بحران مالی غرب نیز وضعیت دولت ساکاشویلی را وخیم‌تر کرد. در نتیجه بحران مالی غرب، اوضاع اقتصادی مردم گرجستان بسیار وخیم شد و دولت قادر به تأمین مطالبات مردم نبود، لذا عدم توان کافی برای نیل به آرمان‌های انقلاب و عدم تغییر اساسی در نظام طبقاتی و مشارکت سیاسی مردم موجب تدوام بحران مشروعیت شد و مردم که پس از مدتی خود را در برابر نخبگان جدید‌، فریب خورده دیدند دوباره دست به اعتراض زدند‌. بر این اساس ساکاشویلی نه‌تنها موفق به عمل به وعده‌های خود نشد‌، بلکه به رویه‌های دیکتاتورمآبانه نیز روی آورد‌ و با قوای قاهره به برخورد با معترضان دست زد که این امر خود تشدید اعتراضات را به دنبال داشت و سبب شد مخالفان ساکاشویلی وی را به خیانت متهم و حتی اوضاع کشور را به مراتب بدتر از دوران ادوارد شواردنادزه، یعنی قبل از وقوع انقلاب گل رز توصیف کنند. این در حالی است که حمایت غرب نیز از ساکاشویلی تا حدی کاهش یافته است. به نظر می‌رسد غرب و ایالات متحده نیز که زمانی وی را قهرمان و الگویی برای دموکراسی خطاب می‌کردند،‌ از وی ناامید شده‌اند. حتی در حال حاضر برگزاری مانور مشترک آمریکا در قالب ناتو با گرجستان نیز که به منزله حمایتی نصف و نیمه از دولت ساکاشویلی است، می‌تواند پیچیدگی اوضاع را بیشتر کند بویژه که مسکو بشدت در قبال این رزمایش واکنش نشان داده و با آن مخالفت کرده است. اعلام آمادگی ناتو برای برگزاری رزمایش نظامی در گرجستان در ماه مه، نگاه‌ها را در داخل گرجستان در قبال غرب بیش از پیش تغییر داده است. ناتو هم‌اکنون در شرایطی برای برگزاری رزمایش مشترک با دولت ساکاشویلی ابراز تمایل کرده که این دولت فاقد هرگونه مشروعیت داخلی است. از این رو حمایت ایالات متحده از دولت کنونی تفلیس در شرایطی که واشنگتن همواره مدعی حمایت از دموکراسی بوده است، هیچ توجیهی ندارد. بر اساس اعلام ناتو، مانور این سازمان در گرجستان از 6 مه تا یک ژوئن با شرکت 19 کشور انجام خواهد شد و نه‌تنها اعضای این سازمان، بلکه شماری از کشورهای غیرعضو از جمله آذربایجان، ارمنستان، قزاقستان، مولداوی و حتی امارات متحده عربی نیز در آن شرکت خواهند کرد. طبق این اعلام، در این مانور 25 روزه حدود 1300 نظامی در پایگاه وازیانی در نزدیکی تفلیس مستقر خواهند شد. هر چند که مخالفت دولت مسکو با این رزمایش از تعداد کشورهایی که برای شرکت در آن اعلام آمادگی می‌کنند تا حد زیادی کاسته است. کرملین همواره مخالف گسترش ناتو به شرق اروپا بوده و در مقاطع مختلف واکنش‌های تندی نسبت به این مسأله نشان داده است. برخی از تحلیلگران معتقدند در صورت برگزاری این مانور ممکن است مسکو علاوه بر این، مذاکرات خود با ناتو را به حالت تعلیق درآورد و مجددا نصب موشک‌های الکساندر خود را که چندی پیش متوقف کرده بود از سر گیرد. روسیه مدتی قبل و با هدف نشان دادن حسن‌نیت خود به ایالات متحده، نصب این موشک‌ها را به حالت تعلیق درآورده بود. به هر حال هر چند در شرایط کنونی پیش‌بینی درباره پیامدهای احتمالی برگزاری این مانور بر روابط مسکو با تفلیس و ناتو تا حدی دشوار به نظر می‌رسد، اما با توجه به شرایط داخلی گرجستان و استمرار اعتراضات به دولت غربگرای ساکاشویلی، مزیت کوتاه‌مدت اعلام برگزاری این رزمایش معطوف شدن توجهات از امور داخلی به مسأله سیاست خارجی گرجستان است که به طور طبیعی و در شرایط کنونی می‌تواند برای ساکاشویلی فرصتی مغتنم محسوب شود که با استفاده از آن در تعدیل مخالفان خود بکوشد.