مرتضی اسماعیل‌دوست: هنر تنها جلوه‌گاه در سیر حقیقت است؛ ابزاری جهت شهود پدیده‌هایی بیکران و راهی برای خلق هر آنچه از فطرت آدمی می‌توان به نیکویی سرشت. وصفی که در روح جانانی می‌نشیند که نگاه‌شان فراتر از هرگونه سرانگشت مادی‌گرایانه، رو به آسمانی است که پرواز سیمرغ وصال را به تماشا می‌دارد. هنرمند از کشف نشانه‌ها به روح جهانی ماندگار می‌رسد و هنرمند اصیل در زبانی رازگشایانه برای مشتاقان رسیدن، چشمه‌ای گوارا برای نوشیدن جرعه عشق روان می‌سازد. هنرمند انقلابی نیز در همین تعریف بنیادین به دنبال برپایی سجاده پرستش در دشت گل‌های شهادت از معرفت ناب مسلمانی است. مومنی که با خلاقیتی بصری و رهیافتی منطقی، نور و واژه را در سکانسی ماندنی به دیده جهانیان پیشکش میکند و در بیان تاریکی‌های زمانه نیز به دنبال ردپایی از سپیدی فرداست. هنرمندی که با دغدغه‌ای انقلابی و نگاهی زیبایی‌شناسانه از اسلام سعی خواهد داشت زنجیره‌ای متصل به نشانه‌های ثبت شده از تعهد هنر دینی را دنبال کند. زنجیره‌ای که مرزهای بندگی را در سیر روایتی هنرمندانه عرضه می‌دارد و جدا از وجه سرگرمی به دنبال نمایش انسانی برتر از جایگاه ایثار، تعهد و تقواست. جایگاهی که از نگاه رهبری، راهی چنین ارزنده می‌یابد: «هنر حقیقتی است بسیار فاخر و عطیه‌ای از جانب پروردگار است که مانند هر موهبت دیگری مسؤولیت‌ها و تکالیفی را برای صاحب آن به همراه می‌آورد».
برای بازشناسی آثار هنر انقلابی نیاز به تعریف شاخصه‌هایی از این مفهوم عمیق و گسترده است. هنر انقلابی ویژگی‌های مهم و متعددی دارد که در نگاهی کلی می‌توان تعهد را سرلوحه آن برشمرد؛ مساله‌ای اساسی که در شکل‌یابی اصالت انقلاب اسلامی ایران جایگاهی خاص دارد. چنانچه رهبر معظم انقلاب اسلامی درباره هنر متعهد به مسؤولیت‌های انسانی هر فرد اشاره داشته و بیان کردند: «هنرمند علاوه بر تکالیف ذاتی انسانی، به علت ویژگی‌های بسیار ممتاز هنر، باید در خصوص قالب و مضمون آثار خود نیز احساس تعهد کند. هنرمندان باید علاوه بر مسؤولیت‌پذیری در خلاقیت، نوآوری و پیشرفت در قالب، همواره در قبال مضمون و محتوای آثار خود نیز احساس مسؤولیت کنند و از این طریق به مخاطبان خود احترام بگذارند». به‌راستی اگر تعهد با نگاهی انسانی همراستا شده و همسو با فطرت پاک آدمی شود، ابزاری است برای رسیدن به معرفتی که عصاره هنر ناب است. همان قله‌ای که حقیقت را در آن می‌توان جست، چنان که حضرت آیت‌‌الله جوادی آملی، هنر را به مثلثی تشبیه میکند که در راس آن خدا قرار دارد. نگاه معرفتی- فلسفی ایشان در زمینه هنر حقیقی چنین بال‌هایی دارد: «ریشه عقلانی داشته باشد، در کارگاه خیال به طور دقیق مهندسی شده باشد و خروجی آن هم جمال محسوس باشد، یعنی به‌وسیله هنرمندانی که هم عقلانیت را خوب تحمل و درک کردند هم در کارگاه خیال خوب مهندسی کردند و هم سبک رفتار و گفتار و نوشتار آنها دلپذیر است. هنر با بازی فرق میکند، با لهو و لعب فرق میکند. هنرمند هرگز بازیگر نیست آن که بازیگر است نمی‌تواند هنرمند باشد». از این لحاظ هنر انقلاب با هنر دینی چنان قرابتی دارد که به هم پیوند می‌خورند. اگر نگاهی به وضعیت فرهنگ و ادب و هنر در ابتدای انقلاب بیندازیم، به این نکته پی خواهیم برد که مسجد به‌عنوان پایگاهی نقش‌آفرین در معرفی هنر به شمار می‌رفت، مساله‌ای که امروز و در میان هیاهوهای رسانه‌ای مغفول مانده و از ظرفیت بالقوه آن در جهت همسویی دروازه‌های هنر به خیل عظیم رهپویان بندگی استفاده مناسب نمی‌شود. پایگاهی که با توجه به هجوم خمپاره‌های بی‌فرهنگی دشمنان و رسانه‌های دروغ‌افکن غربی باید چنان مسلط و عمیق استوار شود تا ضمن شناسایی جریان باطل و سلطه‌گر، مسیری شناور از هنر ولایی را به درستی ادامه دهد. در این میان توجه هنرمند به نهادهایی نقش‌آفرین در اجتماع و هنری همسان با جلوه‌ای مردمی که صاحبان اصلی انقلاب هستند، باید مورد توجه ویژه قرار گیرد؛ پژواکی ارزنده که از مردم دریافت می‌شود و به اصواتی دلربا پیچش می‌یابد، چرا که دستاوردهای انقلاب اسلامی، صدور پیام رسا و شیوای اسلام به کشورهای دیگر و نمایش حقیقت هنر به جهانیان است و باید از طریق بیانی هنری در بیداری جهانیان کوشید. مساله‌ای که به لحاظ کمی و کیفی در میان تولیدات صورت یافته به خصوص در مقوله سینما بشدت احساس می‌شود و جدا از ساخت فیلم درخشان حضرت محمد(ص) توسط مجید مجیدی، دیگر نشانی از وقایع انسان‌ساز دینی در ابعاد بین‌المللی وجود ندارد. بدیهی است که آفرینش هنری ماندگار نیاز به هنرمندانی دلسوخته و روح‌نواز دارد. به قول سیدمرتضی آوینی: «سوخته‌دلی و سوخته‌جانی را جز از بازار پر آتش عشق نمی‌توان خرید، چرا که جز پروانگان بی‌‌پروای عشق، کسی جرات بال سپردن به شعله این شمع را ندارد». در این میان هنرمند همراستا با تعهدی انقلابی باید با آثار و عملکردش به دنبال ترسیم هنری امیدآفرین باشد، چرا که هنری را که انسان را به دنیایی از سعادت و بهروزی نرساند نمی‌توان هنر انقلابی دانست و در این راستا توجه به مقوله معرفتی انتظار در تبلور دلنوازانه‌ای با امام عصر در منش و روش هنرمندی متعهد و انقلابی، جایگاهی خاص دارد و سینما نشان داده قابلیت درخشش انگاره‌هایی زیبا را در بطن پرداختی معرفت‌شناسانه دارد. تکنیکی که همراستا با محتوا از نبوغ هنرمند به بلوغ مخاطب می‌رسد و ساختارهایی نو از گنجینه‌های اصیل آدمی را به صحن تماشا دعوت میکند. رهیافتی که از نگاه سید شهیدان اهل قلم، در تطابق دلنشینانه‌ای از خلاقیت و واقعیت امکانپذیر خواهد بود: «هنرمند موحد گذشته از آنکه باید جهان را به مثابه نشانه‌ای از حق ببیند و به تبعیت از این تعهد، هنر او نیز رو به بالا بیاورد و به حقایق متعالی اشاره داشته باشد، باید زبان سمبولیک اشیا را با توجه به این حقیقت پیدا کند که هر شی در واقع آیت و نشانه حق است و از وجه خاصی به حق اشاره دارد». همان زبانی که در روزهای حماسه از خلق انقلابی اسلامی به زیبایی از شعارنویسی روی دیوار، خاطراتی از تعهد را به جای گذارد و این تصاویر در کنار صدایی ماندگار از بنیانگذار انقلاب اسلامی، شاهکاری را در دل تاریخ خلق کرد اما این روزها احوالی غریب گاه بر سایه‌سار هنری اصیل سایه می‌افکند و شاخسار تعهد را بریده و به دنبال عریانی نگاهی است که بیش از اینکه رنگی از رخسار دوست داشته باشد، بزک شده از تفکر و خیالی بیگانه بر این آبادی است. سینمایی که با شمایلی از گیشه‌پسندی و با ضرباهنگی تجاری به تنها راهی که فکر نمی‌کند، طریقتی است که رساننده به معبر فکرت است و این گم‌گشتگی نیاز به رجوعی خردمندانه و رهیافتی تعهدگرایانه به منظومه هنر انقلابی دارد. همان ایستگاه بیقراری که جاودانه‌هایی تاریخی را از هنرمند انتظار داشته تا دور از هرگونه تقلیدگرایی از آثار مصرفی غرب به دنبال شاهکارهایی از هنری آیینی باشد، چرا که به قول حافظ: «چون کوی دوست هست، به صحرا چه حاجت است؟» جایی که در کنار لذت‌بخشی از پدیده‌های ارزنده زیستن می‌توان نشانی هم از حرم یار جست و عطری از گلاب حقیقت را به مشام رساند. همان که حدیث نفس شیخ محمود شبستری در گلشن راز شد: «از آن دم گشت پیدا هر دو عالم/ وز آن دم شد هویدا جان آدم».