بهزاد مهرکش: «رمز گشایی کشتی نجات»، عنوان گزارشی بود که چندی پیش
«وطن امروز» درباره علل پهلو گرفتن کشتی نجات ایرانی در جیبوتی به جای بندر الحدیده یمن منتشر کرد. در این گزارش روایت برخی از ساکنان کشتی نجات و تحلیل علل نیمه کاره ماندن این سفر مورد بررسی قرار گرفت. تصمیمات برخی سیاسیون در تغییر مسیر کشتی «ایران شاهد» و در حقیقت عقب‌نشینی از آنچه در ابتدا درباره سفر کشتی نجات مطرح شده بود، مهم‌ترین محور این گزارش بود.
دکتر سلیمان حیدری، فوق‌تخصص جراحی قفسه‌سینه و یکی از پزشکان حاضر در کشتی نجات در مراسم تجلیل از تیم پزشکی همراه کشتی نجات در سازمان بسیج جامعه پزشکی در تشریح چرایی تغییر مسیر کشتی نجات با اشاره به معطلی 24 ساعته کشتی نجات در آب‌های جیبوتی گفت: «پس از 24 ساعت کشتی پهلو گرفت و 12 ساعت صبر کردیم اما پس از هماهنگی با تهران به این نتیجه رسیدند که کشتی باید به نماینده سازمان ملل تحویل شود. وی تأکید کرد: متأسفانه دوستان و مردان سیاسی ما که مذاکره را انجام دادند تنها اقلام امدادی از جمله آرد و برنج را در نظر گرفتند و هیچ اشاره‌ای به گروه متخصص و فوق‌تخصصی که برای خدمت‌رسانی به مردم مظلوم یمن اعزام شده بودند نکردند و ما مجبور شدیم به ایران بازگردیم».
این تصمیم سیاسی با موجی از اعتراض در افکار عمومی و بسیاری از شبکه‌های اجتماعی ایرانی و خارجی مواجه شد. برخی از غیرایرانیان حاضر در کشتی نجات بعد از این تصمیم سیاسی بهت‌زده شده بودند و این پرسش برای آنها مطرح بود که چطور خبر چنین اتفاقی را برای کشورشان مخابره کنند در حالی که پیش از این با تیترهای توفانی از شکست حصر یمن توسط ایران گزارش داده بودند. این عقب‌نشینی در حالی صورت گرفت که نیروهای نظامی کشور بارها بر حمایت همه‌جانبه خود از کشتی نجات تا پهلوگیری کامل در بندر حدیده یمن خبر داده بودند و از همین حیث جای هیچ نگرانی امنیتی در مسیر وجود نداشت. همین موضوع کافی بود تا مشخص شود بازهم پای انفعال دیپلماتیک در میان است. آیا در دستگاه دیپلماسی کشور اراده‌ای برای به سرانجام رسیدن این مطالبه ملی و رسیدن کمک‌های مردمی ایران به مردم مظلوم یمن وجود نداشت؟ این موضوع محور گفت‌وگوی «وطن امروز»، با سیدحسین نقوی‌حسینی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی بود. به اعتقاد نقوی، عدم حمایت دیپلماتیک از کشتی نجات تا رسیدن به مقصد خود در یمن ناشی از نوع نگاه دولت در عرصه سیاست خارجی است که تنها به مرزهای داخلی محدود است. انفعال درباره تحولات یمن و عدم واکنش متناسب با موضوعات منطقه‌ای نیز از دیگر مسائلی است که این نماینده مجلس آن را در چارچوب عدم حمایت دولت از کشتی نجات تعریف میکند. عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس می‌گوید وقتی نیروی دریایی ما از دیگر کشتی‌های کشورهای دنیا مراقبت میکند چطور امکان دارد ما نتوانیم کشتی خود را به بندر حدیده یمن برسانیم. سیدحسین نقوی‌حسینی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی در گفت‌وگو با «وطن امروز» با اشاره به پهلوگرفتن کشتی نجات در جیبوتی و توقف ارسال مستقیم کمک‌های مردمی ایران به مردم یمن اظهار داشت: بعد از ممانعت سعودی‌ها از فرود هواپیمای حامل کمک‌های انسان‌دوستانه در یمن تصمیم بر اعزام کشتی نجات به این کشور گرفته شد. اراده بر این بود که کشتی نجات به هر قیمتی که هست در یمن پهلو بگیرد و این سد محاصره شکسته شود اما این اتفاق نیفتاد. نقوی در ادامه گفت‌وگوی خود با
«وطن امروز» در تحلیل چرایی این اتفاق و عدم پهلو گرفتن ایران شاهد در بندر حدیده بیان داشت: برداشت ما این است که ساختار دیپلماسی کشور و سیاست خارجی دولت یازدهم، حتی آمادگی لازم برای به ثمر رسیدن این مطالبه عمومی مردم را هم ندارد. بی‌توجهی به تحولات یمن، عدم موضع‌گیری‌های قاطع و بموقع درباره این تحولات، بی‌توجهی و انفعال درباره تهدید‌ها و تحقیرهایی که از سوی برخی کشورهای منطقه علیه ایران صورت می‌گیرد، بی‌توجهی به تحولاتی که در سوریه و عراق در حال وقوع است و نمونه‌هایی از این دست نشان می‌دهد دستگاه دیپلماسی تمایلی به این مطالبه عمومی و این درخواست جهان اسلام ندارد، لذا طبیعی است که این نوع اقدامات مانند ارسال کمک‌های مردمی به یمن از طریق کشتی نجات نیز مورد پشتیبانی قرار نمی‌گیرد. سخنگوی کمیسیون امنیت ملی مجلس ادامه داد: کشتی «ایران شاهد»، در یک کشور دست چندمی که اصلا در معادلات بین‌المللی به حساب نمی‌آید، پهلو می‌گیرد و آن طور مورد بی‌احترامی مقامات آن کشور و از آن بدتر مورد بی‌احترامی دستگاه دیپلماسی خود ما قرار می‌گیرد.
نماینده مردم ورامین در مجلس شورای اسلامی با اشاره به روایت یکی از خبرنگاران حاضر در کشتی نجات ایران درباره نحوه برخورد سفیر ایران در جیبوتی با ساکنان «ایران شاهد» گفت: سفیر ایران آنقدر بی‌محلی و بی‌احترامی به افراد حاضر در کشتی داشت که حتی حاضر نشد یک ملاقات با آنها انجام دهد در صورتی که محیط کشتی به نحوی خاک ایران محسوب می‌شود. نزدیک 48 ساعت ساکنان کشتی در آن حضور داشتند و حتی اجازه پیاده شدن به آنها داده نشده است. حتی یک‌بار آقای سفیر برای سلام و احوالپرسی در میان ساکنان کشتی نیامده است. این بی‌تفاوتی‌ها واقعا نگران‌کننده و در حقیقت تحقیر سیاست خارجی ایران و دقیقا برخلاف منویات رهبر انقلاب است چرا که ما امروز در اوج عزت و عظمت هستیم. نقوی‌حسینی در پاسخ به این سوال که با این حساب اگر اراده دیپلماتیک وجود داشت با توجه به حمایت همه‌جانبه نیروهای نظامی کشور آیا حصر یمن شکسته می‌شد؟ گفت: چطور امکان دارد یک کشور دست چندمی مانند جیبوتی بخواهد به ایران اسلامی توهین کند؟ شما دقت کنید وقتی نیروی دریایی جمهوری اسلامی، کشتی‌های کشورهای دیگر را از چنگ دزدان دریایی در همین خلیج عدن نجات می‌دهد و این همه کشتی‌های تجاری کشورهای مختلف، چشم امید به حفاظت نیروی دریایی ما در آب‌های دنیا دارند، آن وقت چطور امکان دارد ما نتوانیم کشتی خودمان را در یمن مستقر کنیم آن هم با توجه به قدرت بی‌نظیر ایران در نیروی دریایی. سخنگوی کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی در پاسخ به سوال دیگر «وطن امروز» مبنی بر چرایی وجود چنین رویکردی در دستگاه دیپلماسی دولت یازدهم و موضع انفعالی در مناسبات دیپلماتیک نیز تصریح کرد: علت اصلی این موضوع را در تفاوت راهبرد باید جست‌وجو کرد. برخی برداشت‌ها از منافع ملی همان برداشتی است که دولت‌های استکباری در عصر مدرنیته برای ملت‌ها جا انداخته‌اند؛ قدرت ملی و منافع ملی یعنی ظرفیت‌های درون کشور محدود به مرزها باشد. بیرون از مرزها به کسی ربطی ندارد. شعار «نه غزه نه لبنان» از درون همین برداشت‌ها به وجود می‌آید. برخوردهایی که در مناسبات بین‌المللی ما شاهد هستیم از این نوع برداشت نشأت می‌گیرد.
وی ادامه داد: به عبارتی دولت یازدهم بر این باور است که منافع ملی ما در چارچوب مرزهای ما تعریف می‌شود بنابراین به ما چه ارتباطی دارد که کجا چه اتفاقاتی می‌افتد در حالی که این نگاه با مشی و سیره عملی حضرت امام راحل مغایرت دارد و با سیره عملی و سیاسی رهبر انقلاب نیز در تضاد است. ما امروز در دنیا صاحب عزت و اقتدار هستیم. این اقتدار تنها به عوامل مادی درون کشور برنمی‌گردد. به هر حال منشأ این تصمیم‌گیری‌ها و عدم حمایت‌هایی که اشاره شد در این نوع برداشت‌هاست. طبیعتا وقتی چنین نگاهی وجود داشته باشد بر اقدام عملی نیز اثر می‌گذارد و در تصمیم‌سازی‌های عملیاتی ما دچار مشکل خواهیم شد.
جزئیات جدید از کشیده شدن ترمز کشتی نجات
اما روز گذشته خبرنگار خبرگزاری فارس که کشتی نجات را همراهی کرده بود روایت خود از چرایی توقف این کشتی و پهلو گرفتن در جیبوتی به جای بندر الحدیده یمن را منتشر کرد؛ روایتی که روایت‌های دیگر منتشر شده تاکنون مبنی بر عقب‌نشینی دیپلماتیک در این زمینه را تایید میکند. در بخشی از این روایت آمده است: اولین زمزمه‌ها برای تغییر مسیر به گوش می‌رسد ولی مسؤولان کشتی تاکید می‌کنند مسیر همان «بندر حدیده» یمن است. از تهران هم خبر می‌رسد مسؤولان نظامی با قدرت از پیشروی کشتی نجات سخن می‌گویند و دشمنان را از کوچک‌ترین تعرض به «ایران شاهد» برحذر می‌دارند. وزارت امور خارجه نیز سخن از نپذیرفتن بازرسی کشتی می‌گوید. همه خوشحالند که اظهارات چند روز قبل پنتاگون که گفته بود: «کشتی امدادرسان ایران باید به جیبوتی برود» به دیوار خورده است. کشتی قرار بود از تنگه باب‌المندب هم عبور کرده باشد ولی با کاهش سرعت در نزدیکی جیبوتی می‌چرخد. در ادامه این روایت آمده است: پس از یک روز و نیم معطلی در لنگرگاه، «ایران شاهد» اجازه می‌یابد در بندر جیبوتی پهلو بگیرد.پس از یک وقفه 20 دقیقه‌ای، خبرنگاران اجازه پیدا می‌کنند وارد جلسه شوند، جلسه‌ای که بحث‌های آن به پایان رسیده است.
خبرنگار حاضر در سفر کشتی نجات در ادامه می‌افزاید: آقای سفیر که رنج سفر از اتیوپی را بر خود هموار کرده، بلافاصله در صحنه حضور می‌یابد و سعی میکند بدون فوت وقت، مقابل دوربین خبرنگاران قرار گیرد. او- به اذعان خودش- برای انجام «یک مصاحبه فوری» آمده است. تا پیش از این مصاحبه، هنوز امید اندکی مبنی بر ادامه مسیر کشتی به سمت یمن-پس از بازرسی در جیبوتی- به خبرنگاران داده می‌شد ولی نماینده دولت با این مصاحبه-که به گفته خودش با تهران نیز هماهنگ شده بود- آب پاکی را روی دست همه می‌ریزد. او البته صراحتا نمی‌گوید- چون آداب سخنان دیپلماتیک این نیست- ولی منظورش را به روشنی منتقل میکند: «رفتن به یمن 2 شرط لازم دارد یکی آتش‌بس و دیگری استقرار نیروهای فنی سازمان ملل و برنامه جهانی غذا»؛ 2 شرطی که در حال حاضر امکان‌پذیر نیست و این یعنی منتفی شدن حرکت به سمت حدیده. آقای سفیر حتی در ابتدا و انتهای مصاحبه، 2بار از دولت جیبوتی به خاطر «همکاری‌های صورت گرفته» تشکر میکند! نماینده دولت «مصاحبه فوری» خود را انجام داده و ماموریتش به پایان می‌رسد و بلافاصله کشتی را ترک میکند و دریغ از یک خیرمقدم و خسته نباشید حداقلی به سرنشینان کشتی که برای انجام این ماموریت، 13 روز را با کمترین امکانات در دریا سپری کرده بودند. دولت نظر خود را منتقل کرده، کشتی پشت دروازه باب‌المندب می‌ایستد و خستگی به تن همه می‌ماند.
وقتی جیبوتی هم ویزا نمی‌دهد
خبرنگار فارس در بخش دیگری از روایت خود آورده است: جیبوتی در اقدامی غیردیپلماتیک و خلاف عرف بین‌المللی، از دادن ویزا به سرنشینان کشتی نجات خودداری میکند و حتی کارکنان کشتی هم که پاسپورت دریایی دارند با درهای بسته روبه‌رو می‌شوند و وقتی افراد خودشان برای اخذ ویزا اقدام می‌کنند، علت ممانعت، «خاص بودن کشتی ایرانی» اعلام می‌شود.آقای سفیر در این زمان در دسترس نیست و شماره ایشان هم در «شبکه جیبوتی» وجود ندارد. جیبوتی به هواپیمای وعده داده شده توسط سفیر هم اجازه فرود نمی‌دهد و علت آن را «عدم هماهنگی قبلی» اعلام میکند. با قطعی شدن تخلیه بار در جیبوتی، ماموریت خبرنگاران و پزشکان حاضر در کاروان پایان یافته است ولی جیبوتی همچنان از دادن ویزا خودداری میکند تا هیچ کس نتواند حتی برای رفتن به فرودگاه از بندر خارج شود. ایجنت مربوط که گویا سفارش کشتی هم قبلا به او شده است تا به اهالی کشتی نجات کمک کند، برای هر نفر 100 دلار بیشتر یعنی چیزی شبیه رشوه طلب میکند تا ویزای 60 دلاری، 160 دلار برای متقاضیان آب بخورد. هیچ مسؤولی از وزارت امور خارجه برای کمک به حامیان و امدادرسانان مردم مظلوم یمن حضور ندارد تا لااقل مانند سفیر کشور اتیوپی در جیبوتی، دغدغه اتباعش را داشته باشد؛ آن هم بدون مصاحبه فوری!
از حدیده تا پارچین!
به‌رغم تلاش‌های خبرنگار «وطن‌امروز»، متاسفانه امکان گفت‌وگو با معاون کنسولی وزیر امور خارجه درباره این ماجرا فراهم نشد. به هر حال آنچه درباره کشتی نجات اتفاق افتاد، یک اختلاف نظر اساسی و ریشه‌ای در قبال تحولات منطقه را نشان داد. البته این اختلاف‌نظر پیش‌تر نیز خود را در لایه‌هایی نشان داد اما سطح برجستگی آن در ماجرای کشتی نجات آشکار شد. بر اساس اظهارات مطرح شده، دولت حسن روحانی نخواست کشتی نجات ایران در بنادر یمن پهلو بگیرد و این موضوع با توجه به مواضع صریح ایران درباره عدم پذیرش محدودیت آل‌سعود در قبال یمن، باعث شد ضربه سنگینی به وجهه ایران در منطقه وارد شود!
مدت‌هاست یک نگرانی ویژه در کشور نسبت به بی‌تدبیری‌های هزینه‌ساز بویژه در حوزه امنیت ملی ایجاد شده است. آیا هزینه‌های اقدام ناگهانی عقب‌نشینی ایران از حضور در یمن، به امنیت ملی محاسبه شده است؟ اقتدار نظامی ایران در منطقه تا چه اندازه به خاطر این ذائقه دولتی‌ها مخدوش شد؟ بدون تردید جریان تروریستی در منطقه بشدت از این ماجرا، یعنی عقب‌نشینی ایران استقبال کرده است.
البته در کنار این نگرانی‌ها، نگرانی‌هایی همجنس نیز وجود دارد که قطعا تصویری خطرناک از شرایط موجود نشان می‌دهد. رمزگشایی از این دیپلماسی عجیب قطعا ضروری است؛ دیپلماسی‌ای که از یک‌سو مانع حضور کشتی کمک‌های انسان‌دوستانه ایران در یمن می‌شود و با این اقدام به اقتدار کشور ضربه می‌زند و از سوی دیگر به لطایف‌الحیل به دنبال راضی کردن مردم برای باز کردن در مراکز نظامی به روی جاسوسان آمریکاست! ماجرا چیست؟