سعید ملکی: تعطیلی برنامه تلویزیونی «مصیر» سبب شد یکی از چالش‌های مخاطبان برنامه‌های صدا و سیما رفع شود. این چالش نه از بابت بی‌کیفیتی و ناخرسندی بینندگان بلکه به خاطر قرار گرفتن برخی خانواده‌ها در دوراهی انتخاب برنامه‌هایی همزمان در 2 شبکه سیما بود. برنامه فوتبالی 90 که سال‌هاست هر دوشنبه بینندگانی را پای تلویزیون می‌نشاند، از مهرماه سال گذشته شاهد رقیبی بود که بخشی از مخاطبان آن را به سوی خود جلب کرد. در حالی که پخش 90 در شبکه سوم سیما بسیاری از طرفداران مباحث متن و حاشیه فوتبال باشگاهی و ملی را تا واپسین ساعت‌های شب به دنبال خود می‌کشید، پخش همزمان برنامه «مصیر» با درونمایه بررسی مسائل حساس و بحث‌برانگیز اجتماعی در شبکه اول سبب می‌شد مخاطبان مجبور به چشم‌پوشی از 90 برای دیدن «مصیر» شوند. از پخش مصیر که مسیر خود را اواخر مهرماه پارسال آغاز کرد و با گذشت 7 ماه از شروع، آن را به خوبی طی کرده بود، تنها چند ساعت قبل از پخش یکی دیگر از برنامه‌های آن جلوگیری شد و گویا قرار نیست بار دیگر روی آنتن برود. این برنامه پرطرفدار که با طرح بسیاری از دغدغه‌های اجتماعی جایگاه خاصی بین مخاطبان برنامه‌های صدا و سیما یافته بود، قرار بود موضوع حجاب و عفاف را با شرکت وزیر آموزش‌وپرورش و برخی نمایندگان مجلس مورد واکاوی قرار دهد اما شنیده می‌شود به خاطر برخی فشارهای بیرونی به ایستگاه آخر رسید و سرنوشتی نظیر دیگر برنامه‌های از ریل خارج شده یافت. نگاهی به کامنت‌ها و نظرات مخاطبان گزارش‌ها و قسمت‌های گوناگون برنامه مصیر در فضای مجازی و نیز واقعی، نشان از موفقیت این برنامه در پاسخگویی به دغدغه‌های فرهنگی و اجتماعی بسیاری از شهروندان داشت؛ برنامه‌ای که در بحث‌های استودیویی، اجرای کارشناسانه و دقیق مجری، گزارش‌های مستند و بخش‌های متنوع آن، شکافتن مسائل روز و مهم در دستور کار قرار می‌گرفت. طی 7 ماه گذشته پای بسیاری از مسؤولان به برنامه مصیر کشیده شد تا به موازات واکاوی موضوعات اجتماعی توسط کارشناسان و صاحبنظران، پاسخگوی پرسش‌های مخاطبان و شهروندان باشند. برآیند بررسی این موضوعات از مساله حجاب و نوع پوشش و آرایش بانوان گرفته تا آسیب‌شناسی گسترش فست‌فود، معضل اعتیاد، پیامدهای گسترش استفاده از فناوری‌های ارتباطاتی و شبکه‌های مجازی، سودجویی تولیدکنندگان مواد غذایی و... تحقق شعار برنامه یعنی «یک قدم به جلو» بود. از دید بسیاری از مخاطبان، ویژگی اصلی مصیر، جسارت و شجاعت دست‌اندرکاران این برنامه در پرداختن به موضوعات و
ریشه‌یابی معضلات روز جامعه بود؛ رویکردی که به دلیل برنتافتن برخی قواعد لاپوشانه، مذاق شماری از مسؤولان را تلخ می‌کرد و البته دغدغه‌مندان مسائل اجتماعی و همچنین خانواده‌ها را خرسند می‌ساخت و پای گیرنده‌ها می‌نشاند. طی ماه‌های اخیر شماری از برنامه‌های باکیفیت و نیز پرمخاطب صدا و سیما قربانی برخی مصلحت‌اندیشی‌ها برای توقف فشارهای بیرونی بر مسؤولان رسانه ملی شد. از جمله این برنامه‌ها می‌توان به «ثریا» اشاره کرد؛ برنامه‌ای که به شکل مستند به واکاوی مسائل روز کشور و جامعه می‌پرداخت. از جمله دستورکارهای این برنامه بررسی فساد و ضعف‌های سیستمی و سازمان‌های مربوط به نظام بانکداری، نظام سلامت، نظام مدیریت شهری و نیز آسیب‌ها و فرصت‌های مذاکرات هسته‌ای بود. «پایش» و «مناظره» دیگر برنامه‌های رسانه ملی‌اند که زیر تیغ فشارهای بیرونی قرار گرفته‌اند؛ تیغی که به گفته ناظران در دست دولت قرار گرفته تا هرگونه رشته منتهی به انتقاد از دستگاه اجرایی را از هم بگسلد و به عبارتی از برآمدن صداهای مخالف و منتقد، تا حد امکان جلوگیری کند. به نظر می‌رسد برنامه‌هایی که با موارد حساسیت دولت یازدهم از جمله مسائل فرهنگی، موضوعات اقتصادی همچون وضعیت معیشتی، پرداخت یارانه و... و بویژه مذاکرات هسته‌ای اصطکاک یابد، به همان میزان اصطکاک در معرض حذف و توقف از طریق اعمال فشار قرار می‌گیرد. نکته قابل تامل اینکه برنامه‌های طنز و سریال‌های صدا و سیما نیز در ماه‌های پس از روی کار آمدن دولت یازدهم از این گزند برکنار نبوده است. در شرایطی که سریال نوروزی «در حاشیه» با زبانی طنزگونه به بیان مشکلات و معضلات آشکار و پنهان جامعه پزشکی می‌پرداخت و توانسته بود به دلیل نمایش برخی چالش‌های آزموده‌شده از سوی شهروندان، با آنان به‌خوبی ارتباط برقرار سازد و مخاطبان بسیاری را جلب کند، به یکباره متوقف و ادامه آن به موعدی نامعلوم و فضایی متفاوت با فضای طرح چالش موکول شد. گفته می‌شود در این فقره نیز دولت با ورود مستقیم به مساله و به عنوان وکیل مدافع پزشکان معترض خواستار توقف پخش درحاشیه شد. نکته قابل تامل اینکه؛ هنوز دولتی‌هایی که هرگونه انتقادی را به مثابه تاختن بر وحی منزل می‌انگارند(!) راضی نشده‌اند و صدا و سیما با این حال در کانون هجمه‌های دولت و رسانه‌های وابسته به آن قرار دارد و حتی بودجه آن را هم نمی‌دهند! در تکمیل اتهاماتی نظیر فروش آنتن، تکسونگری، انتقال و گسترش هنجارهای اشرافی و... که از رسانه‌های حامی دولت پراکنده شده، رئیس دولت بارها به رسانه ملی تاخته و صدا و سیما را به کم‌فروشی در انعکاس دستاوردهای دولت متهم ساخته است. حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر روحانی دی‌ماه سال گذشته با زبانی طعن‌آمیز گفت: «شاید مشکلی در دوربین‌ها و فرستنده‌های صدا و سیما وجود دارد که در بیان خدمات دولت، گاه مشکل پیش می‌آید». وقع دولت برای تمرکز رسانه ملی بر دستاوردهای دولت و بزرگنمایی آن در کنار سکوت در قبال کاستی‌های آن و بی‌توجهی به مشکلات کنونی جامعه، روندی است که نه‌تنها کند و متوقف نشده بلکه بر سطح انتظارات دولت افزوده است. در چنین شرایطی بعید نیست دیگر برنامه‌های پرمخاطب صدا و سیما و حتی برنامه‌هایی نظیر «سمت خدا» که با تم مذهبی به آگاه‌سازی مخاطبان خود از ارزش‌ها و هنجارهای دینی می‌پردازند- و قبلا مدتی نیز با دستور‌های بیرونی متوقف شد و با اعتراض شدید مردم و علما، بار دیگر به آنتن بازگشت- از تیغ برنده حذف و دامنه فشارهای دولتی‌ها در امان نمانند. در چنین فضایی راهکار و در واقع وظیفه مسؤولان رسانه ملی نه پیمایش و ادامه مسیر تحمل فشار بلکه برون‌رفت از وضعیت کنونی و عمل به بایسته‌هایی است که پیش روی آنان در آگاهی‌بخشی به جامعه و بیان مشکلات و چالش‌های مردم قرار دارد.