
حسام آبنوس/ فهیمه اسماعیلی: احمد یوسفزاده، نامی که این روزها بسیار شنیده میشود و در محافل ادبی مورد توجه است، کسی نیست جز رزمندهای نوجوان که در کنار 22 نوجوان اسیر ایرانی دیگر با استقامت و ایستادگی دستهجمعی به تاریخ درس مقاومت دادند و در برابر یکی از ستمکارترین افراد تاریخ سر خم نکردند.یوسفزاده نویسنده کتاب «آن بیستوسه نفر» که اهل فاریاب کرمان است، از این شهرستان و در تیپ تحت فرماندهی حاج قاسم سلیمانی به جبهههای نبرد عازم شده، پیش از آزادسازی خرمشهر به اسارت نیروهای بعثی درآمده و دوران اسارتی 8 ماهه در استخبارات عراق را سپری کرده است. او در این کتاب خاطرات تنها 8 ماه از 8 سال و اندی اسارتش را بازگو کرده و همین 8 ماه تحسین رهبر فرزانه انقلاب را برانگیخت تا تقریظی بر این کتاب ارزشمند بزنند و آن را به این واسطه به جامعه معرفی کنند. رهبر حکیم انقلاب در تقریظی که 10 اردیبهشت از آن رونمایی شد، مرقوم فرمودند: «در روزهای پایانی ۹۳ و آغازین ۹۴ با شیرینی این نوشته شیوا و جذاب و هنرمندانه، شیرینکام شدم و لحظهها را با این مردان کم سال و پرهمت گذراندم. به این نویسنده خوشذوق و به آن بیستوسه نفر و به دست قدرت و حکمتی که همه این زیباییها، پرداخته سرپنجه معجزهگر اوست، درود میفرستم و جبهه سپاس بر خاک میسایم. یک بار دیگر کرمان را از دریچه این کتاب، آنچنان که از دیرباز دیده و شناختهام، دیدم و منشور هفترنگ زیبا و درخشان آن را تحسین کردم».
«وطن امروز» با احمد یوسفزاده نویسنده کتاب «آن بیستوسه نفر» گفتوگو کرده است.
***
لطفا ابتدا خودتان را به صورت خلاصه معرفی کنید.
من «احمد یوسفزاده» اهل شهرستان فاریاب کرمان هستم. برای اولین بار در 16 سالگی به جبهه رفتم و اواخر سال 60 و اوایل سال 61 بود که مجدد به جبهه اعزام شدم و 10 اردیبهشت 61 یعنی در اولین روز عملیات بیتالمقدس به اسارت درآمدم. در مجموع هم، 8 سال و 3 ماه و 17 روز اسیر بودم.
قبل از ورود به بحث اصلی کمی از حال و هوای انقلاب در فاریاب و تاثیری که این حال و هوا بر شما داشت، توضیح دهید.
برادری داشتم که در عملیات «امالرصاص» شهید شد؛ از مبارزان انقلاب بود و بخشی از زندگی او را در «آن بیستوسه نفر» آوردهام. در واقع از طریق او بود که من با انقلاب و حضرت امام آشنا شدم. من در آن سالها در جیرفت درس میخواندم که به فاصله 100 کیلومتری فاریاب است. بچه که بودیم در تظاهرات شرکت میکردیم و با یونس فرار میکردیم و در کوچهها قایم میشدیم و در انقلاب همین قدر بیشتر نقش نداشتیم ولی برادرم که شهید شد انسان روشنی بود و قلم خوبی داشت و اهل شعر بود و معلم بود و بعد در کسوت بخشدار شهرستان منوجان و رودبار خدمت کرد و میشود گفت نوشتن را از او یاد گرفتم چون قلم قشنگی داشت و اهل ادب بود و مطالعه زیادی میکرد. گاهی که میرفت شهر و برمیگشت بهترین سوغاتی که برایم میآورد مجله و کتاب بود و همیشه مرا تشویق به نوشتن و حتی خواندن میکرد. گاهی خودش متنهای ادبی مینوشت و به من میداد که در جمع بخوانم و اعتماد به نفس پیدا کنم. خیلی از بچههایی که الان بزرگ شده و دست به قلم هستند، خودشان را مدیون برادر شهیدم میدانند.
عکس شهید «موسی یوسفزاده» در کتاب هست. او با شهید «حبیب غنیپور» دوست بود و با مرحوم «امیرحسین فردی» مثل همین اردوهای جهادی که الان داریم آنها هم به مناطق محروم میرفتند و با هم رفتوآمد داشتند. این مسائلی که میگویم مربوط به سال 62 است که من آن زمان اسیر شده بودم. شهید غنیپور نامهنگاریهایی با شهید موسی داشت که الان پیش من است.
قبل از من برادرم به جبهه رفت و بعد ما 3 تا برادر که از موسی کوچکتر بودیم با هم رفتیم. اولین مرحلهای که ما رفتیم، سالم برگشتیم و مجددا در عملیات بیتالمقدس تنهایی به جبهه بازگشتم که اسیر شدم. بعد از من شهید موسی و برادرم یوسف خیلی دنبال من گشته بودند. 3-2 ماه بعد از اسارت، صلیب سرخ ما را دید و اجازه داد به خانوادههایمان نامه بنویسیم و متوجه شدند من اسیر شدهام.
به خاطرات زمان اعزام و روبهرو شدن با حاج قاسم سلیمانی اشاره کنید.
برای جبهه آمدن خواستم از مادرم اجازه بگیرم ولی متوجه شدم بشدت مخالف جبهه رفتن من است. دلیلش این بود که میگفت برادرت موسی جبهه است و خودت و برادرانت هم تازه از جبهه برگشتهاید و دلیلی ندارد دوباره به جبهه بروید اما من وقتی دیدم نمیتوانم رضایت بگیرم، مجبور شدم بدون رضایت به جبهه بروم. دانشگاهها آن زمان تعطیل بود و محل اعزام نیرو به جبهه دانشکده فنی دانشگاه شهید باهنر کرمان بود. روی زمین چمن دانشگاه نشسته بودیم و منتظر اعزام بودیم که گفتند قاسم سلیمانی آمده و در حال بررسی نیروهاست. از صف اول که شروع کرد متوجه شدم اوضاع دارد خراب میشود، برای اینکه او بچههای کمسن و کوتاهقد و کوچک را از صف بیرون میآورد. خیلی تقلا کردم خودم را طوری نشان دهم که ایشان مرا مثل کوچکها نبیند. نیمخیز نشستم که قدم بلندتر نشان بدهد و کلاهم را طوری گذاشتم که چهره بچگانهام نمایان نشود و اینطوری شد که حاج قاسم مرا بیرون نکشید. یکی از دوستانم هم که اهل شهر خانوت بود که با هم اسیر شدیم زیر صندلی قایم شده بود و خلاصه! با زحمت زیادی اعزام شدیم. وقتی میپرسیدیم چرا به ما اجازه نمیدهند میگفتند ممکن است اسیر بشوید و عراقیها شکنجهتان میکنند و میگویند بگویید خمینی ما را به زور به جبهه فرستاده است. با این اوصاف به جبهه رفتم و در مرحله اول عملیات بیتالمقدس شرکت کردم. آرایش نیروها به صورتی بود که در کنار تیپ ثارالله، تیپی به نام تیپ نور بود که این تیپ به دلیلی نتوانست بموقع پیشروی و عمل کند، در نتیجه یک طرف ما خالی ماند و عراقیها ما را دور زدند و از روبهرو و پشت سر ما را محاصره کردند اما با این وجود بچهها نصف روز جنگیدند ولی مهمات تمام شد و مجبور شدیم اسارت را بپذیریم.
در خاطرم هست لحظه اولی که اسیر شدم، سرباز عراقی تفنگش را به سوی من گرفته بود و من دستانم را بالا گرفته بودم، در همین حال به سرم زد که فرار کنم؛ با علم به اینکه اگر فرار کنم مرا به رگبار میبست، بین این دو فکر مانده بودم که فرار کنم ولو اینکه کشته شوم و از طرفی میدانستم این یک نوع خودکشی است و اگر بویژه خودم را به کشتن بدهم به خاطر ترس از اسارت، ممکن است به جهنم بروم. به هر حال در درونم غوغایی بود و با خودم کلنجار رفتم و آخر سر تصمیم گرفتم تن به اسارت دهم. با این وضعیت به اسارت درآمدیم و به سمت بصره ما را حرکت دادند.
با توجه به اینکه نوجوان کمسنی بودید، از روی شور و ماجراجویی به جبهه آمده بودید یا واقعا بینشی به این موضوع داشتید؟
یک وقت جلو آمدن از سر شور است، خب! وقتی جلو آمدی بعد با مشکلاتی مواجه خواهی شد که قاعدتا شور باید از سرت خارج شود. مثلا وقتی اسیر شوی باید شور از بین رود و هیچ دلیلی برای مقاومت وجود نداشته باشد. اگر شور بود هرگز چنین صحنهای خلق نمیشد. همانطور که من در کتاب نوشتم، وقتی اسیر شده بودم، سرباز عراقی منتظر بود که تانک بیاید و ما را منتقل کند، در همین حین میان مجروحهای زیادی که روی زمین ریخته بودند، صدای مجروح جوانی را در حالی که لحظههای آخر عمرش را میگذراند شنیدم که با صدای خیلی بلند آیه «ولا تحسبن الذین قتلوا...» را میخواند و یادم هست سرباز عراقی برگشت به حرفهای این بسیجی گوش داد و سری به معنای تاسف تکان داد و برایش عجیب بود که ایرانیها هم قرآن میخوانند. به عراقیها گفته بودند ایرانیها مسلمان نیستند و آتشپرستند! نتیجه میگیریم که آمدن ما از سر شور نبود بلکه با یک بینش عمیقی بود که البته این بینش و طرز فکر را حضرت امام در وجود همه رزمندهها گذاشته بودند. بار اول که از جبهه برگشتیم، یادم هست به ما میگفتند بروید تعاون سپاه و تسویهحساب کنید. ما پرسیدیم این حرف چه معنایی دارد؟ گفتند به ازای این 3-2 ماهی که جبهه بودید به شما فلان قدر حقوق تعلق گرفته است که ما واقعا وقتی اسم پول را آوردند، شرمنده شدیم. برای اینکه پذیرفته بودیم کشور در معرض خطر است و ما وظیفه داریم دفاع کنیم.
وقتی اسیر شدم تمام دلشوره و ناراحتیام این بود که وقتی در حال انتقال ما به سمت مرز بودند، چرا دشمن آنقدر در خاک ما وارد شده است. دلنگرانیام این نبود که حالا در اسیری چه بر سرم میآید. غصه کشور را میخوردم که خاک ما چقدر اشغال شده است و هرجا را چشم میچرخاندیم، سربازهای عراقی را میدیدیم. فاصله طولانی تا مرز تمام حواس مرا معطوف به همین موضوع کرده بود. با اینکه نوجوانی 17-16 ساله بودم به جای فکر به عاقبت مبهمی که در انتظارم بود به اینها فکر میکردم که چرا دشمن اینقدر در خاک سرزمینم پیشروی کرده است. اینها را که کنار هم میگذارم به این نتیجه میرسم که با یک درک عمیق به جبهه آمدیم و اسارت را تحمل کردیم.
وقتی وارد بصره شدید، عراق میخواست با استفاده از اسرای ایرانی برنامه تبلیغاتی درست کند. حلقه پیوند شما 23 نفر در بصره شکل گرفت؛ چطور توانستید آنجا با هم ارتباط برقرار کنید و چه عاملی باعث پیوند شما شد؟ چطور توانستید در برابر بازجوییهای دشمن با هم هماهنگ باشید؟ با توجه به اینکه در دوران انقلاب تحت بازجویی ساواک نبودهاید و بیتجربه بودید.
در بصره ما اطلاعی نداشتیم که چه اتفاقی در حال رخ دادن است. عراقیها وقتی ما را از پل بصره عبور دادند و در محلی پیاده کردند، 48 ساعت بود که خسته و گرسنه مانده بودیم و زمانی که پیاده شدیم متوجه تعداد بسیاری سیب درشت شدیم که در متن کتاب به آن اشاره کردهام. روی آن سیبها نورافکن انداخته بودند و به محض اینکه صحنه را دیدیم متوجه شدیم یک بازی تبلیغاتی در انتظار ماست. سیبهایی که آماده شد هم به تعداد افراد نبود. وقتی نفر به نفر از سیبها برداشتیم، دوربینها در حال فیلمبرداری بودند و همان زمان صدام ما را از تلویزیون دیده بود و دستور داده بود نگذارند ما با بقیه برویم. از همانجا ما را به بغداد منتقل کردند و از آنجا بود که مصاحبهها شروع شد. من و چند تا از بچهها را بردند و کتک سختی زدند تا ما را وادار کنند که مصاحبه کنیم و دقیقا آنجا بود که یاد حرف قاسم سلیمانی افتادم که میگفت شما را میزنند و میگویند، بگویید ما را به زور به جبهه فرستادند. بنابراین تصمیم گرفتیم در این قضیه اصلا به دشمن کمک نکنیم، البته بهای سنگینی را هم باید میپرداختیم که ماجرایش در کتاب آمده است. باید یادآور شوم که بعد از اینکه از گروه اسرای ایرانی جدا شدیم، متوجه شدیم فقط بیستوسه نفر هستیم و وجه مشترک همه کم سن و سالی بود و از این جا بازی سخت و پیچیده ما شروع شد. مهره تسبیح ما بیستوسه نفر همان سیبهایی بود که در بصره به ما دادند.
چطور توانستید شکنجههای سخت آنها را تحمل کنید؟
ایمان عجیبی در وجود ما بود. امروز سالها از این ماجرا گذشته و من اصلا قصد خودنمایی ندارم، یک ایمان و اراده عجیبی داشتیم. یاد حرف برادر شهیدم موسی افتادم که از مقاومتهای زندانیان و مبارزان در زندانهای شاه برای ما میگفت و تازه آنجا فهمیدم چقدر آن مبارزان سختی کشیده بودند، زیرا احساس درد و رنج آنها را درک نمیکردم و تازه در اسارت به آن پی بردم. دنیایی دلهره داشتیم ولی وجدانمان اجازه نمیداد حرفهایی که آنها میخواستند را بگوییم، مثلا به جای 15 سال بگوییم، 13 سال داریم و به زور به جبهه آمدهایم.
من احساس میکنم این قدرتی بود که خداوند به ما داده بود و توانستیم مقاومت کنیم و نمیگذاشتیم حرف دشمنان به کرسی بنشیند. کتک میخوردیم اما این حرف را نمیزدیم اگرنه نوجوان 17-16 ساله چه میدانست مقاومت و شکنجه یعنی چه؟!
درباره دیدار با صدام ملعون توضیح دهید.
حالاتی که هر کدام از ما داشتیم متفاوت بود. یادم است وقتی بچه بودم، به خانه معلمی شهید موسی در یکی از روستاهای سیرجان رفته بودم. تازه فارغالتحصیل و بعد از آن معلم شده بود. وارد اتاقش شدم که خیلی خوب و مومنانه بود. روی دیوار خانه یک عکس صدام بود که برادر من زیر عکس نوشته بود: «این «نامرد»، دستش به خون هزاران مبارز عراقی آغشته است.» آنجا من عکس صدام را برای اولین بار دیدم. خیلی از بچههای کوچکتر از من حتی با دیدن صدام نمیدانستند او صدام است یکی به دلیل اینکه عکسش را ندیده بودند و دیگر اینکه باورکردنی نبود.
وقتی ما را به کاخ صدام بردند به ما نگفتند کجا میرویم ولی از فضای آنجا فهمیده بودیم به جای مهمی وارد شدهایم و حتی لحظهای که صدام وارد شد به ما اطلاع ندادند و اینطور بود که وقتی وارد شد، شوکه شدیم و تازه آن زمان متوجه شدیم آن فرد صدام است.
در آن لحظه خیلی ناراحت شده بودیم ولی کاری از دستمان برنمیآمد، زیرا جو محافظتی شدیدی آنجا غالب بود. آنقدر محافظت زیاد بود که انگار در کاخ خودش هم احساس امنیت نداشت. لبخندهای تصنعی روی صورتش بود و با ما شروع به صحبت کرد. آخر صحبتهایش گفت ما شما را به کشورتان برمیگردانیم و هدایایی هم برایتان میفرستیم. در آن لحظات آرزو میکردیم کاش این اتفاق رخ نداده بود و ما مثل بقیه اسیرانی که با ما اسیر شدند به اردوگاه رفته بودیم. لحظات سختی بر ما گذشت. وقتی به زندان بازگشتیم و با هم صحبت کردیم، فهمیدیم هر کدام از ما در آن لحظاتی که صدام را دیده بودیم دلمان میخواست کاری کنیم که دلمان کمی خنک شود ولی نشده بود. هر کسی میگفت میخواستم بلند شوم و شعار بدهم یا میخواستم بزنم زیر گوشش یا به او فحش بدهم.
دور تا دورش محافظان مسلح و گردنکلفت قرار گرفته بودند و ما فقط میتوانستیم تصور این طور کارها را کنیم. یکی از دوستان میگفت من دستم را به طرف صندلی او بردم تا عکسالعمل محافظان صدام را ببینم که ناگهان یکی از محافظان محکم روی دستم کوبید! وقتی از ما خواست به فاصله نزدیکی پشت سرش بایستیم و عکس یادگاری بیندازیم من به آخر آخر رفتم تا در عکس نیفتم. الان که این عکس روی جلد کتاب هست، هر کس نگاه میکند از من میپرسد تو کجا هستی که من میگویم در آن آخر عکس یک ذره مو پیدا هست که موی من است!
در کتاب، شخصیتی به نام ملاصالح قاری وجود دارد، چطور توانستید به ملاصالح اعتماد کنید؟
در ابتدا اصلا به او اعتماد نداشتیم و فکر میکردیم جاسوس است ولی او جملهای گفت که ما متوجه شدیم قصد کمک دارد. همان جملهای که گفت: پاسدار هم که در بین شما نداریم؟
چون روی پاسدارها بشدت حساس بودند و اذیت و شکنجههای سختی به آنها وارد میکردند. پاسدار بودن جرم بزرگی بود و بعدا در ایران سندی دیدم که از فرماندهی عراق به نیروهای خط دستور داده بودند پاسدارها را در جا اعدام کنند و مثل جنایتکاران جنگی با پاسداران ایرانی برخورد کنند.
ملاصالح علاوه بر گروه ما، پیش از آن هم به اسرای ایرانی کمک کرده بود، مثلا اگر اسیری میگفت من پاسدار هستم، ملاصالح ترجمه میکرد که میگوید سرباز هستم. یا با اشاره میفهماند نگو پاسدارم.
اخبار را چطور در این 8 سال به دست میآوردید و بهترین و بدترین خبری که در طول دوران اسارت شنیدید چه بود؟
مرتب روزنامههای عراقی را برای ما میآوردند، چند روزنامه مهم کشور را برای ما میآوردند و بچههایی که عربی یا انگلیسی بلد بودند برای ما میخواندند و از لابلای این اخبار یک خبرها و حقایقی را کشف میکردند. در چند اردوگاه با یکسری اتفاقات عجیب و جالب اسرا توانسته بودند رادیو به دست بیاورند که فقط چند نفر از وجود رادیو مطلع بودند و اینها اخبار را میگرفتند و مینوشتند و هر یک شب یا دو شب در میان یک نفر اخبار را به گوش بقیه میرساند ولی لو نمیدادند که رادیو دارند و میگفتند از روزنامهها این اخبار را کسب کردهایم. هیچکس حتی مورد اعتمادترین فرد هم نباید میدانست که رادیو در اردوگاه داریم برای اینکه ممکن بود زیر شکنجه یک نفر طاقت نیاورد و آن را فاش کند.
بهترین خبری که در روزهای اسارت اتفاق افتاد و ما از آن مطلع شدیم، خبر فتح خرمشهر بود. بدترین خبر هم برای همه اسیران، ارتحال حضرت امامخمینی(ره) بود که واقعا ما را فروریخت ولی وقتی یکی، دو روز بعدش گفتند آیتالله سیدعلی خامنهای بهعنوان رهبر تعیین شدند، احساس آرامش کردیم و داغ امام برایمان آسان شد. به مناسبت اینکه ایشان بهعنوان رهبر انقلاب انتخاب شدند، ما در اردوگاه موصل با اسرا سرودی برای ایشان ساختیم، که یک بیتش را یادم مانده است:
«رهبر ما مرشد ما سیدعلی خامنهای
به راه تو جان بدهیم به هر زمان هر لحظهای»
تلخی رحلت امام با جانشینی مقام معظم رهبری جبران شد ولی در کل روزهای سختی بود، وقتی فکر میکردیم دیگر امام خمینی نیست، آنقدر پکر بودیم که تا چند روز بچهها با هم حرف نمیزدند. خبر آزادی اسرا با قطعنامه هم برای برخی خیلی خبر خوبی بود. در زمان پذیرش قطعنامه 598 فکر میکردیم کاش قطعنامه را نپذیرفته بودیم ولی بعدها دیدیم سردار سلیمانی بالای قبر صدام در تکریت ایستاده و فرماندهی میکند. امیدوارم در مذاکرات هستهای هم طوری مذاکره کنیم که منجر به یک پیروزی بزرگ برای کشور شود.
نحوه بیان کتاب کاملا یکدست است یعنی علاوه بر مستند بودن، روایتی داستانی دارد. با توجه به سابقه نویسندگی که دارید درباره اینکه چطور توانستید به این سبک روایت برسید، توضیح دهید.
اولین تمرینم را همان روز اول اسارت انجام دادم. احتمالا میدانید در اردوگاهها و زندانها قلم و کاغذ ممنوع بود، یعنی اگر یک خودکار یا مداد 3-2 سانتی میدیدند بشدت شکنجه میکردند. پس از اصرارهای فراوان ما به صلیب سرخ بالاخره پذیرفتند کاغذ و مداد داشته باشیم. اولین داستانم را در اسارت در ارتباط با چند پرستو که در زندان لانه کرده بودند، نوشتم.
کتاب «آن بیستوسه نفر» هم آخرین کتاب من است و پیش از آن عناوین بسیاری را نوشتهام البته تمام هم و غم خود را گذاشتم که آن بیستوسه نفر اثر خوبی شود و تلاش کردم شیوه داستانی به روایتها بدهم در حالی که همه خاطرات مستند است. معمولا کتابهایی که مینویسم به همین سبک داستانی است.مطالعه زیادی داشتهام، مثلا در دوران اسارت کتاب بینوایان را که
صلیب سرخ برای ما آورده بود چند دفعه مطالعه کردم یا هر چه کتاب داستان و رمان را که در اردوگاه وجود داشت خوانده بودم و مستعد بودم که بنویسم. اولین کاری که بعد از آزادی نوشتم، همین «آن بیستوسه نفر» بود که ضعیف بود و کار خوبی از آب درنیامد و در نهایت بعد از سالها تجربه اندوختن، مجدد آن را نوشتم.
خوشبختانه بسیاری از افرادی که دیدم و این کتاب را خوانده بودند، میگفتند کتاب را که باز کردیم، تا تمام نشد زمین نگذاشتیم. مقام معظم رهبری گویا کتاب را با توجه به مشغلهشان در 8-7 روز خواندهاند و این به من خیلی امیدواری داد.
اسارت من 3 مرحله است و من فقط یک مرحله پرفراز و نشیب آن را نوشتهام. هر کسی کتاب را خوانده به من میگوید چرا کتاب را زود تمام کردی و ما نفهمیدیم ادامه ماجرا چه شد. همین مسالهای شد که تصمیم گرفتم جلد دوم «آن بیستوسه نفر» را هم بنویسم.
چطور از تقریظ رهبری انقلاب بر «آن بیستوسه نفر» آگاه شدید؟
نگران بودم که کتاب به دست آقا نرسد و بارها با خودم میگفتم اگر کتابم به دست آقا برسد، قطعا کتاب را میخوانند و احتمال میدادم یادداشتی برای آن بنویسند.
خوشبختانه کتاب به دست ایشان رسید و وقتی به من زنگ زدند شماره خصوصی افتاده بود و وقتی گفتند از دفتر مقام معظم رهبری زنگ میزنند، مطمئن شدم شوخی نیست. وقتی گفتند رهبری بر کتابم تقریظ نوشتهاند، خیلی خوشحال شدم. به من گفته بودند موضوع تقریظ را رسانهای نکنم و چند روزی که مجبور بودم این راز بزرگ را پنهان کنم بر من سخت گذشت. البته به نزدیکانم گفته بودم و سفارش کرده بودم به کسی نگویند و خوشبختانه رسانهای نشد و در حضور 2 هزار نفر از مردم کرمان که آمده بودند دستخط آقا را ببینند، تقریظ بر کتاب رونمایی شد. ایشان لطف زیادی به من داشتند و عبارات جذاب، هنرمندانه و شیوا را برای قلم من استفاده کردند و مرا با عنوان نویسنده «خوشذوق» نام بردند. در بخشی از تقریظ هم ایشان مرقوم داشته بودند با خواندن این کتاب، شیرینکام شدند و این مساله مرا بسیار خوشحال کرد. خوشحالم که توانستم «آقا» را شیرینکام کنم.