رمان برگزیده کتاب سال
هفته پیش در چنین روزی بود که اشاراتی رفت بر ماجرای تاثیرگذاری جریان‌های ادبی دولتی، غیر دولتی و بالطبع فردی و اینکه تاثیرپذیری از این جنبش‌ها به سرعت انجام نمی‌پذیرد و زمان نقش تعیین‌کننده‌ای را ایفا می‌کند. در یادداشت مذکور همچنین صحبت از رمان «قاعده‌بازی» به میان آمد و گفته شد این اثر در آینده بر جریان ادبی تاثیرگذار خواهد بود. قابل ذکر است، اثر یاد شده برگزیده کتاب سال جمهوری اسلامی در سالی که گذشت، است. یقینا نزدیکی زمان اعلام نتایج، آن‌هم درست در آخرین روزهای سال باعث می‌شود تا آثار برگزیده آنچنان که شایسته است مطرح و در نهایت به بوته نقد سپرده نشوند. از این رو بر تحلیلگران رشته‌های مختلف ادبی و غیر ادبی واجب است ضمن ارزیابی اصولی و منطقی کتب یاد شده، علل برگزیده شدن آنها را از میان جمع کثیری از آثار در خور تعمق، تبیین کنند. رمان« قاعده بازی» نوشته فیروز زنوزی‌جلالی چون دو داستان برگزیده کتاب سال که در سال‌های قبل معرفی شدند، می‌تواند بزودی جریان‌ساز باشد و بر روند داستان‌نویسی کشور تاثیرگذار. آنچنان که زویا پیرزاد در داستان «چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم» با آن جزئی‌نگری‌های هوشمندانه خود توانست بافت داستانش را بسیار ریز طراحی و اثر را به شرح مو‌به‌موی شخصیت، موقعیت، حادثه و فضا تبدیل کند و در عمل سبک رئالیستی جدیدی مبتنی پر جزئی‌نویسی هدفمند، آن‌هم به دور از شرح حوادث هیجان‌انگیز کاذب را تجربه کند. در پی آن احمد بیگدلی، نویسنده داستان«اندکی سایه» عطف به تسلطی که بر سازه‌های داستانی دارد و می‌داند چگونه کلمات زیبا و تاثیرگذار را به تناسب نیاز بلاغی خود در بیان مقصود، آن‌هم با تمامی سایه روشن‌هایش به کار گیرد، توانست از سویی مکنونات درونی خود را در بستر داستانی کاملا بومی به نمایش بگذارد و از سویی دیگر درکمال ایجاز مخاطب خود را با انبوهی از رویدادهای مهم و سرنوشت ساز گذشته درگیر سازد. رمان «قاعده بازی» هم از این قاعده مستثنا نیست و در دوران خود می‌تواند بر روند داستان‌نویسی کشور تاثیرگذار باشد. یادآوری این نکته ضروری است که در برهه‌ای از زمان، ادبیات داستانی ایران شاهد ظهور ذهنیتی بدیع نبود و لاجرم آثار یاد شده ازمضامین، ساختار و زبانی محکم که بتواند تصویرگر مایه‌های اجتماعی ارزشمندی باشد، برخوردار نشد؛ گویی ادبیات داستانی به اغما فرورفته بود. رمان قاعده بازی، از آنجایی که منادی ظهور ذهنیتی نو است و برای درک مضامین و بن‌مایه‌های اجتماعی، فلسفی و روانشناختی‌اش فهمی فعال نیاز است در دوران خود خوش درخشیده است. فیروز زنوزی جلالی به خوبی از نقش شخصیت و ماموریت‌هایی که در بستر داستانی به عهده دارد، با خبر است و بی دلیل نیست راوی داستان اول شخص مفرد است. کسی که آمده در هزارتوی خویش با خود ستیز کند و تا آنجا پیش رود که خود درونش را از پای درآورد. زنوزی درآوردگاهی که برپا کرده توانسته نمودی سنجیده و پذیرفتنی از شخصیت داستانیش و پندارهای بی‌سامان او ارائه دهد به گونه‌ای که مخاطب به‌راحتی می‌تواند با وی همذات پنداری کند و به ژرفای جان او دست یازد. بی‌شک تجربه نویسنده ازعمق زندگی عامل اصلی موفقیت وی به حساب می‌آید، درعین حال که نمی‌توان منکر اشراف او بر برخی رشته‌های علوم انسانی شد. از این رو به نظر می‌رسد رمان روانشناختی، اجتماعی و فلسفی قاعده بازی بتواند آن دسته از نویسندگانی که به رشته‌های علوم انسانی بی‌تفاوت بودند را برانگیزد و وادارد تا به علوم یاد شده دست یازند. از سویی دیگر، زنوزی توانسته میان نثر، زبان راوی و رویدادها و مضامین به کار گرفته شده هم‌سویی ایجاد کند. این درحالی است که اثر یاد شده چند محوری است و اصولا چند محوری کردن رمان همواره برای داستان‌نویس سخت و دشوار است. داستان به‌رغم ساختار درون گرایانه خود دارای حرکت‌های پویا و جهت‌دهنده است لذا نویسنده برای رسیدن به مقصود خود از شیوه روایی خاصی به‌عنوان ابزار نظام فکری خویش سود جسته است. همچنین دام گستری‌های نویسنده در توصیف رویدادها قابل تعمق است و به نوعی برای مخاطب جذاب. مخاطب در این اثر همواره در حال پیشگویی است و همواره واداشته می‌شود تا در خلال شکل‌گیری حوادث تعمق و تفکر کند. از این رو می‌توان رمان فوق را در گونه ادبیات اندیشه قرار داد. با این همه داستان یاد شده از نقایصی هرچند کوچک رنج می‌برد. به طور مثال نویسنده در بخش نخستین، داستان خود را به اطناب کشانده است و این ماجرا احتمالا به این خاطر رخ داده که زنوزی قصد داشته مخاطب را از همان ابتدا با مکنونات درونی انسان دردمند جامعه امروز آشنا و او را با مصائب روزگار درگیر سازد. غافل از اینکه طرح همه مسائل اجتماعی، هستی‌شناسی و روانشناختی در بدو کار خواننده را خسته و چه بسا سرگردان می‌کند. در پایان اشاره به این نکته ضروری است که تمامی داستان‌های برگزیده شده کتاب سال در دوران ظهور خود جریان‌ساز بوده‌اند و امید است بزودی شاهد حرکت‌های خودجوشی از این دست باشیم.
کافی‌شاپ
برای نخستین‌‌بار بود که کافی‌شاپ می‌رفتند. هر دو قهوه سفارش دادند چرا که تلفظش از بقیه عناوین منو راحت‌تر بود. وقتی صورتحساب طلب کردند، قهوه‌هایشان نیم خورده مانده بود. تلخی قهوه به مذاق‌شان خوش نمی‌آمد. هر دو به ضرب و زور چند قاشق شکر، یکی، دو جرعه‌ای نوشیده بودند. حساب‌شان را که دیدند تلخی قهوه را بیشتر احساس کردند. با این پول می‌توانستند در محله خودشان دو پرس چلوکباب کوبیده با نوشابه و ماست بخورند.
محسن محمدی یادداشت
رمان برگزیده کتاب سال
هفته پیش در چنین روزی بود که اشاراتی رفت بر ماجرای تاثیرگذاری جریان‌های ادبی دولتی، غیر دولتی و بالطبع فردی و اینکه تاثیرپذیری از این جنبش‌ها به سرعت انجام نمی‌پذیرد و زمان نقش تعیین‌کننده‌ای را ایفا می‌کند. در یادداشت مذکور همچنین صحبت از رمان «قاعده‌بازی» به میان آمد و گفته شد این اثر در آینده بر جریان ادبی تاثیرگذار خواهد بود. قابل ذکر است، اثر یاد شده برگزیده کتاب سال جمهوری اسلامی در سالی که گذشت، است. یقینا نزدیکی زمان اعلام نتایج، آن‌هم درست در آخرین روزهای سال باعث می‌شود تا آثار برگزیده آنچنان که شایسته است مطرح و در نهایت به بوته نقد سپرده نشوند. از این رو بر تحلیلگران رشته‌های مختلف ادبی و غیر ادبی واجب است ضمن ارزیابی اصولی و منطقی کتب یاد شده، علل برگزیده شدن آنها را از میان جمع کثیری از آثار در خور تعمق، تبیین کنند. رمان« قاعده بازی» نوشته فیروز زنوزی‌جلالی چون دو داستان برگزیده کتاب سال که در سال‌های قبل معرفی شدند، می‌تواند بزودی جریان‌ساز باشد و بر روند داستان‌نویسی کشور تاثیرگذار. آنچنان که زویا پیرزاد در داستان «چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم» با آن جزئی‌نگری‌های هوشمندانه خود توانست بافت داستانش را بسیار ریز طراحی و اثر را به شرح مو‌به‌موی شخصیت، موقعیت، حادثه و فضا تبدیل کند و در عمل سبک رئالیستی جدیدی مبتنی پر جزئی‌نویسی هدفمند، آن‌هم به دور از شرح حوادث هیجان‌انگیز کاذب را تجربه کند. در پی آن احمد بیگدلی، نویسنده داستان«اندکی سایه» عطف به تسلطی که بر سازه‌های داستانی دارد و می‌داند چگونه کلمات زیبا و تاثیرگذار را به تناسب نیاز بلاغی خود در بیان مقصود، آن‌هم با تمامی سایه روشن‌هایش به کار گیرد، توانست از سویی مکنونات درونی خود را در بستر داستانی کاملا بومی به نمایش بگذارد و از سویی دیگر درکمال ایجاز مخاطب خود را با انبوهی از رویدادهای مهم و سرنوشت ساز گذشته درگیر سازد. رمان «قاعده بازی» هم از این قاعده مستثنا نیست و در دوران خود می‌تواند بر روند داستان‌نویسی کشور تاثیرگذار باشد. یادآوری این نکته ضروری است که در برهه‌ای از زمان، ادبیات داستانی ایران شاهد ظهور ذهنیتی بدیع نبود و لاجرم آثار یاد شده ازمضامین، ساختار و زبانی محکم که بتواند تصویرگر مایه‌های اجتماعی ارزشمندی باشد، برخوردار نشد؛ گویی ادبیات داستانی به اغما فرورفته بود. رمان قاعده بازی، از آنجایی که منادی ظهور ذهنیتی نو است و برای درک مضامین و بن‌مایه‌های اجتماعی، فلسفی و روانشناختی‌اش فهمی فعال نیاز است در دوران خود خوش درخشیده است. فیروز زنوزی جلالی به خوبی از نقش شخصیت و ماموریت‌هایی که در بستر داستانی به عهده دارد، با خبر است و بی دلیل نیست راوی داستان اول شخص مفرد است. کسی که آمده در هزارتوی خویش با خود ستیز کند و تا آنجا پیش رود که خود درونش را از پای درآورد. زنوزی درآوردگاهی که برپا کرده توانسته نمودی سنجیده و پذیرفتنی از شخصیت داستانیش و پندارهای بی‌سامان او ارائه دهد به گونه‌ای که مخاطب به‌راحتی می‌تواند با وی همذات پنداری کند و به ژرفای جان او دست یازد. بی‌شک تجربه نویسنده ازعمق زندگی عامل اصلی موفقیت وی به حساب می‌آید، درعین حال که نمی‌توان منکر اشراف او بر برخی رشته‌های علوم انسانی شد. از این رو به نظر می‌رسد رمان روانشناختی، اجتماعی و فلسفی قاعده بازی بتواند آن دسته از نویسندگانی که به رشته‌های علوم انسانی بی‌تفاوت بودند را برانگیزد و وادارد تا به علوم یاد شده دست یازند. از سویی دیگر، زنوزی توانسته میان نثر، زبان راوی و رویدادها و مضامین به کار گرفته شده هم‌سویی ایجاد کند. این درحالی است که اثر یاد شده چند محوری است و اصولا چند محوری کردن رمان همواره برای داستان‌نویس سخت و دشوار است. داستان به‌رغم ساختار درون گرایانه خود دارای حرکت‌های پویا و جهت‌دهنده است لذا نویسنده برای رسیدن به مقصود خود از شیوه روایی خاصی به‌عنوان ابزار نظام فکری خویش سود جسته است. همچنین دام گستری‌های نویسنده در توصیف رویدادها قابل تعمق است و به نوعی برای مخاطب جذاب. مخاطب در این اثر همواره در حال پیشگویی است و همواره واداشته می‌شود تا در خلال شکل‌گیری حوادث تعمق و تفکر کند. از این رو می‌توان رمان فوق را در گونه ادبیات اندیشه قرار داد. با این همه داستان یاد شده از نقایصی هرچند کوچک رنج می‌برد. به طور مثال نویسنده در بخش نخستین، داستان خود را به اطناب کشانده است و این ماجرا احتمالا به این خاطر رخ داده که زنوزی قصد داشته مخاطب را از همان ابتدا با مکنونات درونی انسان دردمند جامعه امروز آشنا و او را با مصائب روزگار درگیر سازد. غافل از اینکه طرح همه مسائل اجتماعی، هستی‌شناسی و روانشناختی در بدو کار خواننده را خسته و چه بسا سرگردان می‌کند. در پایان اشاره به این نکته ضروری است که تمامی داستان‌های برگزیده شده کتاب سال در دوران ظهور خود جریان‌ساز بوده‌اند و امید است بزودی شاهد حرکت‌های خودجوشی از این دست باشیم.
کافی‌شاپ
برای نخستین‌‌بار بود که کافی‌شاپ می‌رفتند. هر دو قهوه سفارش دادند چرا که تلفظش از بقیه عناوین منو راحت‌تر بود. وقتی صورتحساب طلب کردند، قهوه‌هایشان نیم خورده مانده بود. تلخی قهوه به مذاق‌شان خوش نمی‌آمد. هر دو به ضرب و زور چند قاشق شکر، یکی، دو جرعه‌ای نوشیده بودند. حساب‌شان را که دیدند تلخی قهوه را بیشتر احساس کردند. با این پول می‌توانستند در محله خودشان دو پرس چلوکباب کوبیده با نوشابه و ماست بخورند.
محسن محمدی ارسال نظر
پربیننده