بدن را می‌توان به‌عنوان یک کارخانه شیمیایی کوچک ولی پیچیده در نظر گرفت که انرژی خود را از غذای مصرفی تامین کرده و به طور مداوم برای کمک به رشد و سوخت و ساز، فرآورده‌های شیمیایی تولید می‌کند. در بدن نیز مانند هر کارخانه دیگری، مواد زائدی وجود دارند که باید دفع شوند و این کار، وظیفه اصلی کلیه است. هردقیقه حدود یک لیتر خون(یک پنجم خونی که توسط قلب پمپ می‌شود) توسط کلیه‌ها تصفیه شده و به بدن باز می‌گردد. کلیه‌ها هر 24 ساعت جمعا حدود 200 لیتر از مایعات بدن را تصفیه می‌کنند و نزدیک به 2 لیتر مایع به صورت ادرار از بدن دفع شده و باقیمانده آن باز جذب می‌شود. ادراری که ما دفع می‌کنیم تقریبا به مدت 1 تا 8 ساعت در مثانه ذخیره شده است. در حقیقت بیشتر اعضای بدن برای عملکرد مطلوب وابسته به کلیه‌ها هستند. کلیه‌ها کل بدن را متعادل نگه می‌دارند و آب بدن را حفظ می‌کنند. کلیه‌ها تصفیه‌کننده خون هستند و برخی از مواد مانند کلسیم، سدیم، پتاسیم و فسفر را حفظ و برخی مواد زائد مانند اوره و کراتینین و مواد شیمیایی حاصل از داروهای مصرفی را دفع می‌کنند. همچنین با ساخت هورمون«اریتروپوئیتین» در ساخت گلبول‌های قرمز خون نقش اساسی داشته و ویتامین‌های موثر در رشد و تنظیم فشار خون را تولید می‌کنند.
نارسایی کلیه
بیماری دیابت و فشار خون بالا دو عامل مهم در ابتلای افراد به نارسایی کلیه‌هاست و با کنترل این بیماری‌ها می‌توان از نارسایی کلیه جلوگیری کرد یا سرعت آن را کاهش داد. همچنین برخی از بیماری‌های دیگر مانند عفونت‌ها، سنگ‌های کلیوی و بیماری‌های ارثی نیز ممکن است برکلیه اثر بگذارند. استفاده بیش از اندازه قرص‌های ضد درد و مسکن یا مصرف مواد مخدر مانند هروئین می‌تواند به کلیه‌ها صدمه بزند. بیماری کلیوی معمولا بی‌سر و صدا پیشرفت می‌کند و قبل از ایجاد هرگونه شکایت و نشانه، موجب تخریب قسمت عمده‌ای از فعالیت و عملکرد کلیه‌ها می‌شود. مرحله نهایی بیماری کلیه زمانی رخ می‌دهد که حدود 90 درصد از عملکرد کلیه از بین برود. در جهان از هر 10 هزار نفر، یک نفر به نارسایی کلیه دچار می‌شود. نارسایی کلیوی با آزمایش خون و ادرار قابل شناسایی است و افراد در معرض خطر پیشرفت بیماری کلیوی باید به طور مرتب مورد ارزیابی قرار گیرند. نکته جالب این است که این بیماری مختص افراد مسن نیست و می‌تواند افراد جوان را هم مبتلا کند.
تحقیقات مختلف نشان داده است ، بیماری مزمن کلیه خطر حمله قلبی زودرس و سکته را حتی در بین جوانان، دو برابر می‌کند.
نشانه‌های بیماری
به دلیل ساکت بودن بیماری‌های کلیه، افراد در معرض خطر باید به‌طور مرتب مورد ارزیابی قرار گیرند. افراد مبتلا به بیماری قند، دیابت، پرفشاری خون، بیماری عروقی و نیز وابستگان نزدیک افراد مبتلا به بیماری‌های کلیه بیش از دیگران در معرض ابتلا به نارسایی کلیه هستند.
با یک بررسی بسیار ساده توسط پزشک، می‌توان از بیماری کلیه پیشگیری کرد، چرا که بیماری‌های عفونت ادراری، سنگ کلیه و بیماری افزایش فشار خون، اگر زودتر تشخیص داده شوند به نارسایی کلیه تبدیل نمی‌شوند. نشانه‌ها و علائم زیر می‌توانند نشانگر بیماری کلیوی باشند که در صورت وجود، انجام آزمایش‌ها و بررسی‌های بیشتر توصیه می‌شود:
فشارخون بالا، وجود پروتئین در ادرار، آزمایش کراتینین خون(بالاتر از 2/1 میلی‌گرم در دسی لیتر در زنان و 4/1 میلی‌گرم در دسی لیتر در مردان)، تکرر ادرار بویژه در شب، مشکل در ادرار کردن یا ادرار سخت، دردآور و سوزاننده، پف کردن اطراف چشم‌ها، تورم دست‌ها و پاها بویژه در کودکان، خستگی، دفع ادرار خونی، تیره یا رنگ چای، کم شدن اشتها(و کاهش وزن) و خارش سراسری پایدار. افراد مبتلا به نارسایی حاد کلیه ممکن است دچار کاهش قابل توجه بازده ادراری، تهوع، استفراغ، ضعف، خستگی، گیجی و مشکل در تمرکز نیز شوند. زمانی که کلیه‌ها دچار نارسایی حاد شوند، مواد زائد و مایعات در بدن تجمع پیدا کرده و درمان دیالیزی یا پیوند کلیه الزامی است.
راه‌های پیشگیری
- فشار خون خود را به طور منظم چک کنید. فشار خون بالا و کنترل نشده، سرعت پیشرفت هرگونه بیماری کلیوی را افزایش می‌دهد. در افراد مبتلا به فشار خون بالا، مصرف نمک کمتر از 5 گرم روزانه، استفاده از داروهای ضد فشار و کنترل دقیق فشار خون توسط پزشک، مهم‌ترین راه‌ها برای جلوگیری از بروز آسیب کلیوی است.
- اگر شما مبتلا به بیماری دیابت هستید، باید بیماری شما تحت کنترل درآید. اندازه‌گیری مرتب قند خون یا ادرار در طول شبانه‌روز و پیروی از رژیم غذایی و دارویی مناسب در افراد دیابتی مهم‌ترین اقدام برای پیشگیری از ابتلا به نارسایی کلیه است.
- حتی‌الامکان از مصرف داروهایی که توسط پزشک تجویز نشده‌اند، مانند مسکن‌ها خودداری کنید. قبل از مصرف هر دارو حتما با پزشک خود مشورت کنید. دیگر داروهای خاص مانند سموم و آفت کش‌ها و همچنین مواد مخدر نیز می‌توانند موجب آسیب کلیه شوند.
- چاقی شکمی یکی از موارد مهمی است که باعث می‌شود افراد دچار نارسایی کلیه شوند، ولی می‌توان با تغذیه صحیح از آن پیشگیری کرد. مصرف غلات کامل باعث می‌شود چربی خون بالا نرود و فرد دچار گرفتگی عروق و در پی آن آسیب به عروق کلیه نشود. توصیه می‌شود روزانه سه تا چهار عدد میوه مصرف کرد و مصرف سبزیجات را نیز به صورت تازه مورد توجه قرار داد.
- مهم‌ترین پایه برای سلامت کلیه‌ها، کاهش نمک است. در رژیم‌های غذایی پرنمک می‌بینیم که فشار خون فرد، بالا می‌رود. بنابراین با مصرف نمک بیشتر، کلیه دچار مشکل و آسیب می‌شود. پس برای حفظ سلامت کلیه خود، باید از مصرف نمک پرهیز کنید.
- سیگار نکشید و از مواد غذایی حاوی مواد شیمیایی کمتر استفاده کنید.
نکته آخر
هشدارهای مختلف در مورد خطرات بیماری قلبی هر ساله افزایش می‌یابد اما بیشتر مردم درباره علل و عواقب بیماری مزمن کلیه آگاهی کافی ندارند. شما هنگامی که به سردرد، گلودرد، سرماخوردگی و آنفلوآنزا مبتلا می‌شوید می‌دانید که بیمار شده‌اید، اما آیا شما می‌دانید که مبتلا به بیماری مزمن کلیه هستید یا خیر؟
بیماری واقعا خطرناک و مرگ‌آوری که «بیماری خاموش» نیز نامیده می‌شود، زیرا اغلب تا موقعی که به مراحل انتهایی خود نرسیده باشد توجه ما را جلب نمی‌کند. اگر به بیماری‌های کلیه در مراحل اولیه توجه نشود، عواقب خطرناک آن بعدها شامل حال بیمار شده و رهایی از آنها در برخی اوقات امکان‌پذیر نیست.
* کارشناس ارشد خون‌شناسی و بانک خون کلیه‌ها در هر دقیقه یک لیتر خون تصفیه می‌کنند
نارسایی کلیه؛ بیماری خاموش
بدن را می‌توان به‌عنوان یک کارخانه شیمیایی کوچک ولی پیچیده در نظر گرفت که انرژی خود را از غذای مصرفی تامین کرده و به طور مداوم برای کمک به رشد و سوخت و ساز، فرآورده‌های شیمیایی تولید می‌کند. در بدن نیز مانند هر کارخانه دیگری، مواد زائدی وجود دارند که باید دفع شوند و این کار، وظیفه اصلی کلیه است. هردقیقه حدود یک لیتر خون(یک پنجم خونی که توسط قلب پمپ می‌شود) توسط کلیه‌ها تصفیه شده و به بدن باز می‌گردد. کلیه‌ها هر 24 ساعت جمعا حدود 200 لیتر از مایعات بدن را تصفیه می‌کنند و نزدیک به 2 لیتر مایع به صورت ادرار از بدن دفع شده و باقیمانده آن باز جذب می‌شود. ادراری که ما دفع می‌کنیم تقریبا به مدت 1 تا 8 ساعت در مثانه ذخیره شده است. در حقیقت بیشتر اعضای بدن برای عملکرد مطلوب وابسته به کلیه‌ها هستند. کلیه‌ها کل بدن را متعادل نگه می‌دارند و آب بدن را حفظ می‌کنند. کلیه‌ها تصفیه‌کننده خون هستند و برخی از مواد مانند کلسیم، سدیم، پتاسیم و فسفر را حفظ و برخی مواد زائد مانند اوره و کراتینین و مواد شیمیایی حاصل از داروهای مصرفی را دفع می‌کنند. همچنین با ساخت هورمون«اریتروپوئیتین» در ساخت گلبول‌های قرمز خون نقش اساسی داشته و ویتامین‌های موثر در رشد و تنظیم فشار خون را تولید می‌کنند.
نارسایی کلیه
بیماری دیابت و فشار خون بالا دو عامل مهم در ابتلای افراد به نارسایی کلیه‌هاست و با کنترل این بیماری‌ها می‌توان از نارسایی کلیه جلوگیری کرد یا سرعت آن را کاهش داد. همچنین برخی از بیماری‌های دیگر مانند عفونت‌ها، سنگ‌های کلیوی و بیماری‌های ارثی نیز ممکن است برکلیه اثر بگذارند. استفاده بیش از اندازه قرص‌های ضد درد و مسکن یا مصرف مواد مخدر مانند هروئین می‌تواند به کلیه‌ها صدمه بزند. بیماری کلیوی معمولا بی‌سر و صدا پیشرفت می‌کند و قبل از ایجاد هرگونه شکایت و نشانه، موجب تخریب قسمت عمده‌ای از فعالیت و عملکرد کلیه‌ها می‌شود. مرحله نهایی بیماری کلیه زمانی رخ می‌دهد که حدود 90 درصد از عملکرد کلیه از بین برود. در جهان از هر 10 هزار نفر، یک نفر به نارسایی کلیه دچار می‌شود. نارسایی کلیوی با آزمایش خون و ادرار قابل شناسایی است و افراد در معرض خطر پیشرفت بیماری کلیوی باید به طور مرتب مورد ارزیابی قرار گیرند. نکته جالب این است که این بیماری مختص افراد مسن نیست و می‌تواند افراد جوان را هم مبتلا کند.
تحقیقات مختلف نشان داده است ، بیماری مزمن کلیه خطر حمله قلبی زودرس و سکته را حتی در بین جوانان، دو برابر می‌کند.
نشانه‌های بیماری
به دلیل ساکت بودن بیماری‌های کلیه، افراد در معرض خطر باید به‌طور مرتب مورد ارزیابی قرار گیرند. افراد مبتلا به بیماری قند، دیابت، پرفشاری خون، بیماری عروقی و نیز وابستگان نزدیک افراد مبتلا به بیماری‌های کلیه بیش از دیگران در معرض ابتلا به نارسایی کلیه هستند.
با یک بررسی بسیار ساده توسط پزشک، می‌توان از بیماری کلیه پیشگیری کرد، چرا که بیماری‌های عفونت ادراری، سنگ کلیه و بیماری افزایش فشار خون، اگر زودتر تشخیص داده شوند به نارسایی کلیه تبدیل نمی‌شوند. نشانه‌ها و علائم زیر می‌توانند نشانگر بیماری کلیوی باشند که در صورت وجود، انجام آزمایش‌ها و بررسی‌های بیشتر توصیه می‌شود:
فشارخون بالا، وجود پروتئین در ادرار، آزمایش کراتینین خون(بالاتر از 2/1 میلی‌گرم در دسی لیتر در زنان و 4/1 میلی‌گرم در دسی لیتر در مردان)، تکرر ادرار بویژه در شب، مشکل در ادرار کردن یا ادرار سخت، دردآور و سوزاننده، پف کردن اطراف چشم‌ها، تورم دست‌ها و پاها بویژه در کودکان، خستگی، دفع ادرار خونی، تیره یا رنگ چای، کم شدن اشتها(و کاهش وزن) و خارش سراسری پایدار. افراد مبتلا به نارسایی حاد کلیه ممکن است دچار کاهش قابل توجه بازده ادراری، تهوع، استفراغ، ضعف، خستگی، گیجی و مشکل در تمرکز نیز شوند. زمانی که کلیه‌ها دچار نارسایی حاد شوند، مواد زائد و مایعات در بدن تجمع پیدا کرده و درمان دیالیزی یا پیوند کلیه الزامی است.
راه‌های پیشگیری
- فشار خون خود را به طور منظم چک کنید. فشار خون بالا و کنترل نشده، سرعت پیشرفت هرگونه بیماری کلیوی را افزایش می‌دهد. در افراد مبتلا به فشار خون بالا، مصرف نمک کمتر از 5 گرم روزانه، استفاده از داروهای ضد فشار و کنترل دقیق فشار خون توسط پزشک، مهم‌ترین راه‌ها برای جلوگیری از بروز آسیب کلیوی است.
- اگر شما مبتلا به بیماری دیابت هستید، باید بیماری شما تحت کنترل درآید. اندازه‌گیری مرتب قند خون یا ادرار در طول شبانه‌روز و پیروی از رژیم غذایی و دارویی مناسب در افراد دیابتی مهم‌ترین اقدام برای پیشگیری از ابتلا به نارسایی کلیه است.
- حتی‌الامکان از مصرف داروهایی که توسط پزشک تجویز نشده‌اند، مانند مسکن‌ها خودداری کنید. قبل از مصرف هر دارو حتما با پزشک خود مشورت کنید. دیگر داروهای خاص مانند سموم و آفت کش‌ها و همچنین مواد مخدر نیز می‌توانند موجب آسیب کلیه شوند.
- چاقی شکمی یکی از موارد مهمی است که باعث می‌شود افراد دچار نارسایی کلیه شوند، ولی می‌توان با تغذیه صحیح از آن پیشگیری کرد. مصرف غلات کامل باعث می‌شود چربی خون بالا نرود و فرد دچار گرفتگی عروق و در پی آن آسیب به عروق کلیه نشود. توصیه می‌شود روزانه سه تا چهار عدد میوه مصرف کرد و مصرف سبزیجات را نیز به صورت تازه مورد توجه قرار داد.
- مهم‌ترین پایه برای سلامت کلیه‌ها، کاهش نمک است. در رژیم‌های غذایی پرنمک می‌بینیم که فشار خون فرد، بالا می‌رود. بنابراین با مصرف نمک بیشتر، کلیه دچار مشکل و آسیب می‌شود. پس برای حفظ سلامت کلیه خود، باید از مصرف نمک پرهیز کنید.
- سیگار نکشید و از مواد غذایی حاوی مواد شیمیایی کمتر استفاده کنید.
نکته آخر
هشدارهای مختلف در مورد خطرات بیماری قلبی هر ساله افزایش می‌یابد اما بیشتر مردم درباره علل و عواقب بیماری مزمن کلیه آگاهی کافی ندارند. شما هنگامی که به سردرد، گلودرد، سرماخوردگی و آنفلوآنزا مبتلا می‌شوید می‌دانید که بیمار شده‌اید، اما آیا شما می‌دانید که مبتلا به بیماری مزمن کلیه هستید یا خیر؟
بیماری واقعا خطرناک و مرگ‌آوری که «بیماری خاموش» نیز نامیده می‌شود، زیرا اغلب تا موقعی که به مراحل انتهایی خود نرسیده باشد توجه ما را جلب نمی‌کند. اگر به بیماری‌های کلیه در مراحل اولیه توجه نشود، عواقب خطرناک آن بعدها شامل حال بیمار شده و رهایی از آنها در برخی اوقات امکان‌پذیر نیست.
* کارشناس ارشد خون‌شناسی و بانک خون ارسال نظر
پربیننده