آداب غذا خوردن
در مقالات قبلی، نگاهی گذرا به برخی غذاها در طب سنتی داشتیم و انواع غذاها (ممنوعه و سالم)، غذاهای معتدل، سرد و گرم، خاص و هر مزاج، قواعد طبخ غذا و آنچه که باید میل شود، همچنین غذاهایی که نباید با هم خورده شوند و ... را بررسی کردیم. غذا خوردن در فرهنگ سنتی(ایرانی) و اسلامی ما، مساله مهمی است که به آن ارج و بهای خاصی داده شده است و این اهمیت تا حدی است که معمولا مادر خانواده ساعات زیادی از وقت با ارزش خود را صرف
پخت و پز می‌کند! در فرهنگ ایران زمین، علاوه بر آنکه صرف غذا از اهمیت خاصی برخوردار بوده است، روابط خانواده و چگونگی اجرای مراسم صرف غذا نیز مهم محسوب می‌شده است. فلسفه غذا خوردن تنها دفع گرسنگی نبوده که در این صورت هر یک از اعضای خانواده می‌توانستند هر ساعتی و به هر شکلی این نیاز را رفع کنند!
آداب غذا خوردن
1- در ابتدا، پس از آنکه افراد خانواده بر سر یک سفره
(یا یک میز) جمع می‌شوند، گفتن نام خدا و یاد او و «بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم» و به جای آوردن شکر نعمت تاکید شده است.
2- مصرف کمی نمک قبل و بعد از غذا، چنانکه رویه حضرت علی(ع) به هنگام افطار بوده است و دلیل مصرف نمک، خاصیت ضد بلغمی آن است که باعث هضم بهتر غذا می‌شود.
3- نشسته غذا خوردن. گفته شده افرادی که ایستاده یا با کفش غذا می‌خورند، در معرض «سودای اضافی» قرار می‌گیرند.
4- پوشیدن لباس راحت و نرم به هنگام غذا خوردن.
5- خوب جویدن غذا، حداقل هر لقمه 40 بار (بسته به نوع غذا) که باعث می‌شود «آنزیم پتیالین» که در هضم نشاسته موثر است، به اندازه کافی ترشح شود و باعث افزایش ترشح «موسین» که حفاظ پوشش جدار معده و روده است می‌باشد و همچنین باعث ترشح کافی «لیزوزیم» که ماده موثر در ضدعفونی کردن مواد غذایی است، می‌شود. ضمنا «لیزوزیم» باعث حل شدن جدار باکتری‌ها می‌شود و بالاخره در یک کلام، با عجله غذا خوردن باعث هضم ناقص و ایجاد خلط فاسد و نابجا در بدن شده و موجب اختلالات گوارشی می‌شود. اهمیت آرام غذا خوردن و خوب جویدن غذا، به قدری است که طبق فرمایش حضرات معصومین(ع) مدت زمانی که سرسفره غذا هستیم، جزو عمر ما محسوب نمی‌شود.
6- بهتر است در هر وعده غذایی بیش از یک نوع غذا مصرف نشود زیرا زمانی که تنوع اقلام در یک وعده غذا از دو- سه مورد فراتر می‌رود، آنزیم‌های هاضمه دچار سردرگمی و اختلال شده و هضم غذا ناقص انجام می‌شود و از ترکیب این مواد اخلاط فاسد در بدن تولید می‌شوند(یکی از رموز ساده طول عمر، ساده غذا خوردن و مصرف یک نوع غذا در هر نوبت غذا است).
7- از نیم ساعت قبل تا یک ساعت پس از خوردن غذا نباید هیچ‌گونه نوشیدنی(چای، شربت، آب، نوشابه، دوغ، ماءالشعیر و ...) مصرف شود و علاوه بر آن خوردن یخ و آب یخ(یعنی آبی که در آن قالب یخ وجود دارد) نیز ممنوع است. زیرا آب‌یخ و خود یخ، سودازاست و باعث غلظت خون می‌شود. در این باره بوعلی‌سینا می‌گوید:«خوردن آب یخ مضر است و اگر در جوانی تو را دچار مشکل نکند، در پیری حتما ضربه خود را به تو خواهد زد!» به جای آب یخ می‌توان از آبی که در یخچال سرد شده است، استفاده کرد و البته در صورت امکان، آب معمولی که از شیرآب مصرف می‌شود از نظر دما ارجح است.
8- هیچ نوع میوه‌ای به همراه غذا نباید مصرف شود مگر انار و زیتون.
و جالب اینجاست که این دو میوه نیز نباید تنها مصرف شوند!
9- غذاهایی را که دوست ندارید یا از روش طبخ‌شان راضی نیستید مصرف نکنید!
10- کمی قبل از سیر شدن کامل، باید دست از غذا کشید (این مورد، یکی از ارکان طول عمر بیان شده است).
11- خوابیدن پس از صرف غذا مضر است و تنها موردی که می‌توان پس از غذا استراحت کرد، کمی پس از ناهار، حداکثر به مدت 20 دقیقه بلامانع است.
12- نوشیدن چای، درست پس از غذا باعث ایجاد کم‌خونی و ناراحتی‌های گوارشی می‌شود.
13- و بالاخره پایان غذا، با سپاس از خداوند و تشکر از پدر و مادر و افرادی که غذا را تهیه کرده‌اند.
بهترین زمان غذا خوردن در شبانه‌روز
زمان مناسب برای غذا خوردن در میان ایرانیان چاشت(صبحانه) و شام(عصرانه) و در دین اسلام سحری و افطار بیان شده است(یعنی 2 وعده در روز) در آیه 62 سوره مریم، خداوند می‌فرماید:«ولهم رزقهم فیها بکره و عشیا»، «و روزی‌شان در آن، هر صبح و شام، مهیاست.» امام صادق(ع) به شخصی که از درد معده رنج می‌برد، فرمود: «فقط اول روز و اول شب، به تغذیه بپرداز و بین صبحانه و شام(عصر) چیزی نخور، زیرا باعث فساد بدن می‌شود». از نظر علمی نیز خوردن صبحانه کامل باعث می‌شود تا شخص در ظهر احساس گرسنگی چندانی نکند و ناهار را یا نخورد یا کم میل کند و در نتیجه، دچار رخوت و سستی و کسالت در ظهر نمی‌شود و می‌تواند تا عصر یکسره(در محل کار یا تحصیل و ...) کار کند و در نتیجه اول شب، با اشتهای کامل شام خورده و تا موقع خواب غذای او هضم شود و بالاخره، سر وقت و با سبکی به رختخواب برود و خواب راحتی داشته باشد. در احادیث گوناگون گفته شده است که صبحانه انرژی لازم جهت فعالیت روزانه بدن را تامین کرده و شام باعث ساخت سلول‌های گوناگون در بدن می‌شود. به عبارت دیگر«صبحانه» باعث فعال شدن سیستم «سوخت بدن» و «شام» باعث فعال شدن سیستم «ساخت بدن» می‌شود و همان‌طور که گفته شد، خوردن ناهار باعث سودازایی در بدن شده، به همین دلیل در طب سنتی، بیشتر داروها در صبح یا شب تجویز می‌شوند.
آزاده حسن‌پور- پژوهشگر طب سنتی طب سنتی
آداب غذا خوردن
در مقالات قبلی، نگاهی گذرا به برخی غذاها در طب سنتی داشتیم و انواع غذاها (ممنوعه و سالم)، غذاهای معتدل، سرد و گرم، خاص و هر مزاج، قواعد طبخ غذا و آنچه که باید میل شود، همچنین غذاهایی که نباید با هم خورده شوند و ... را بررسی کردیم. غذا خوردن در فرهنگ سنتی(ایرانی) و اسلامی ما، مساله مهمی است که به آن ارج و بهای خاصی داده شده است و این اهمیت تا حدی است که معمولا مادر خانواده ساعات زیادی از وقت با ارزش خود را صرف
پخت و پز می‌کند! در فرهنگ ایران زمین، علاوه بر آنکه صرف غذا از اهمیت خاصی برخوردار بوده است، روابط خانواده و چگونگی اجرای مراسم صرف غذا نیز مهم محسوب می‌شده است. فلسفه غذا خوردن تنها دفع گرسنگی نبوده که در این صورت هر یک از اعضای خانواده می‌توانستند هر ساعتی و به هر شکلی این نیاز را رفع کنند!
آداب غذا خوردن
1- در ابتدا، پس از آنکه افراد خانواده بر سر یک سفره
(یا یک میز) جمع می‌شوند، گفتن نام خدا و یاد او و «بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم» و به جای آوردن شکر نعمت تاکید شده است.
2- مصرف کمی نمک قبل و بعد از غذا، چنانکه رویه حضرت علی(ع) به هنگام افطار بوده است و دلیل مصرف نمک، خاصیت ضد بلغمی آن است که باعث هضم بهتر غذا می‌شود.
3- نشسته غذا خوردن. گفته شده افرادی که ایستاده یا با کفش غذا می‌خورند، در معرض «سودای اضافی» قرار می‌گیرند.
4- پوشیدن لباس راحت و نرم به هنگام غذا خوردن.
5- خوب جویدن غذا، حداقل هر لقمه 40 بار (بسته به نوع غذا) که باعث می‌شود «آنزیم پتیالین» که در هضم نشاسته موثر است، به اندازه کافی ترشح شود و باعث افزایش ترشح «موسین» که حفاظ پوشش جدار معده و روده است می‌باشد و همچنین باعث ترشح کافی «لیزوزیم» که ماده موثر در ضدعفونی کردن مواد غذایی است، می‌شود. ضمنا «لیزوزیم» باعث حل شدن جدار باکتری‌ها می‌شود و بالاخره در یک کلام، با عجله غذا خوردن باعث هضم ناقص و ایجاد خلط فاسد و نابجا در بدن شده و موجب اختلالات گوارشی می‌شود. اهمیت آرام غذا خوردن و خوب جویدن غذا، به قدری است که طبق فرمایش حضرات معصومین(ع) مدت زمانی که سرسفره غذا هستیم، جزو عمر ما محسوب نمی‌شود.
6- بهتر است در هر وعده غذایی بیش از یک نوع غذا مصرف نشود زیرا زمانی که تنوع اقلام در یک وعده غذا از دو- سه مورد فراتر می‌رود، آنزیم‌های هاضمه دچار سردرگمی و اختلال شده و هضم غذا ناقص انجام می‌شود و از ترکیب این مواد اخلاط فاسد در بدن تولید می‌شوند(یکی از رموز ساده طول عمر، ساده غذا خوردن و مصرف یک نوع غذا در هر نوبت غذا است).
7- از نیم ساعت قبل تا یک ساعت پس از خوردن غذا نباید هیچ‌گونه نوشیدنی(چای، شربت، آب، نوشابه، دوغ، ماءالشعیر و ...) مصرف شود و علاوه بر آن خوردن یخ و آب یخ(یعنی آبی که در آن قالب یخ وجود دارد) نیز ممنوع است. زیرا آب‌یخ و خود یخ، سودازاست و باعث غلظت خون می‌شود. در این باره بوعلی‌سینا می‌گوید:«خوردن آب یخ مضر است و اگر در جوانی تو را دچار مشکل نکند، در پیری حتما ضربه خود را به تو خواهد زد!» به جای آب یخ می‌توان از آبی که در یخچال سرد شده است، استفاده کرد و البته در صورت امکان، آب معمولی که از شیرآب مصرف می‌شود از نظر دما ارجح است.
8- هیچ نوع میوه‌ای به همراه غذا نباید مصرف شود مگر انار و زیتون.
و جالب اینجاست که این دو میوه نیز نباید تنها مصرف شوند!
9- غذاهایی را که دوست ندارید یا از روش طبخ‌شان راضی نیستید مصرف نکنید!
10- کمی قبل از سیر شدن کامل، باید دست از غذا کشید (این مورد، یکی از ارکان طول عمر بیان شده است).
11- خوابیدن پس از صرف غذا مضر است و تنها موردی که می‌توان پس از غذا استراحت کرد، کمی پس از ناهار، حداکثر به مدت 20 دقیقه بلامانع است.
12- نوشیدن چای، درست پس از غذا باعث ایجاد کم‌خونی و ناراحتی‌های گوارشی می‌شود.
13- و بالاخره پایان غذا، با سپاس از خداوند و تشکر از پدر و مادر و افرادی که غذا را تهیه کرده‌اند.
بهترین زمان غذا خوردن در شبانه‌روز
زمان مناسب برای غذا خوردن در میان ایرانیان چاشت(صبحانه) و شام(عصرانه) و در دین اسلام سحری و افطار بیان شده است(یعنی 2 وعده در روز) در آیه 62 سوره مریم، خداوند می‌فرماید:«ولهم رزقهم فیها بکره و عشیا»، «و روزی‌شان در آن، هر صبح و شام، مهیاست.» امام صادق(ع) به شخصی که از درد معده رنج می‌برد، فرمود: «فقط اول روز و اول شب، به تغذیه بپرداز و بین صبحانه و شام(عصر) چیزی نخور، زیرا باعث فساد بدن می‌شود». از نظر علمی نیز خوردن صبحانه کامل باعث می‌شود تا شخص در ظهر احساس گرسنگی چندانی نکند و ناهار را یا نخورد یا کم میل کند و در نتیجه، دچار رخوت و سستی و کسالت در ظهر نمی‌شود و می‌تواند تا عصر یکسره(در محل کار یا تحصیل و ...) کار کند و در نتیجه اول شب، با اشتهای کامل شام خورده و تا موقع خواب غذای او هضم شود و بالاخره، سر وقت و با سبکی به رختخواب برود و خواب راحتی داشته باشد. در احادیث گوناگون گفته شده است که صبحانه انرژی لازم جهت فعالیت روزانه بدن را تامین کرده و شام باعث ساخت سلول‌های گوناگون در بدن می‌شود. به عبارت دیگر«صبحانه» باعث فعال شدن سیستم «سوخت بدن» و «شام» باعث فعال شدن سیستم «ساخت بدن» می‌شود و همان‌طور که گفته شد، خوردن ناهار باعث سودازایی در بدن شده، به همین دلیل در طب سنتی، بیشتر داروها در صبح یا شب تجویز می‌شوند.
آزاده حسن‌پور- پژوهشگر طب سنتی ارسال نظر
پربیننده