نگاهی به تازه‌ترین ساخته فرانک دارابونت
رستگاری در «مه»
در طول تاریخ سینما فیلم‌های بسیاری بوده و پس از این خواهند بود که متکی بر نام، اعتبار و شهرت کارگردان، تهیه‌کننده، فیلمنامه‌نویس و یا حتی بازیگران، در ذهن مخاطب ماندگار می‌شوند و قدر می‌بینند، اما در این‌گونه، کمتر پیش آمده است که این توفیق و ماندگاری را زوجی از آن خود کنند؛ بویژه در جایگاه رمان‌نویس و کارگردان. «فرانک دارابونت» و «استیون کینگ» زوج کارگردان- رمان‌نویسی هستند، که دیگر کمتر می‌توان تجربه تماشای آثار مشترکشان را نادیده گرفت و از کنار تازه‌ترین حاصل همکاری‌شان بی‌اهمیت گذشت؛ هرچند این تجربه نو در حد و اندازه ثبت خاطره‌ای ماندگار نباشد و در محدوده تجربه‌ای لذت بخش باقی بماند. «مه» (The Mist) محصول سال2007 آمریکا تازه‌ترین ساخته فرانک دارابونت براساس رمانی از استیون‌کینگ است که پس از فیلم‌های ماندگار «رستگاری در شاوشنگ» و «مسیرسبز» (که هر دو در تلویزیون ایران و دومی در سینما و در اکران عمومی به نمایش درآمده است) سومین همکاری مشترکشان در سینما محسوب می‌شود. «استیون کینگ» شاید مخاطب کمتری در عرصه ادبیات و به‌واسطه مطالعه رمان‌هایش در میان ایرانیان داشته باشد، اما بی‌تردید سینمادوستان و پیگیران فیلم‌های سینمای جهان در ایران با یادآوری فیلم‌هایی چون تلألو (استنلی‌کوبریک)، کری(برایان دی‌پالما)، شکارچیان رویا(لارنس‌کاسدان)، میزری (راب‌راینر)، پنجره مخفی(دیوید‌‌کوئپ) و 1408(مایکل‌هافستروم)، براحتی می‌توانند خود را در جایگاه مخاطبانی آشنا با دغدغه‌های این رمان‌نویس قرار دهند و کنجکاوانه ساخت اثری تازه بر مبنای رمانی از او را رصد کنند.
اگرچه «فرانک دارابونت» در کارنامه فیلمسازی خود مصرانه تصویرگر دغدغه‌های معنوی خود در بستر به چالش کشیدن معادلات زندگی مدرن بشر بوده است، اما نمی‌توان حضور پررنگ المان‌های روایتگری کینگ، همچون «در هم تنیدگی اعمال و عقوبات» و نیز «رابطه باورمندی و رستگاری» را در آثار سه‌گانه برآمده از رمان‌های او، نادیده گرفت؛ حضوری که بی‌ارتباط با خواست کارگردان هم نبوده است. «مه» با یک حادثه به ظاهر طبیعی آغاز می‌شود؛ توفانی عظیم که علاوه بر تخریب و برهم‌زدن روند عادی زندگی روزمره اهالی، بسترساز ظهور«مه»ای رازآلود در شهر می‌شود. ساکنان محصور در فروشگاه مرکزی بی‌اطلاع از آنچه در ورای این حجم مبهم در انتظارشان است در هراس فرومی‌روند و با عینیت یافتن حدس و گمان‌هايشان در قالب موجوداتی مهیب و خونخوار، وحشت زده، دست به دامان اعتقاداتشان می‌شوند؛ اعتقاداتی خلق‌الساعه و بی‌پشتوانه. اگر در «رستگاری در شاوشنگ» و «مسیرسبز» مخاطب با «شخص» متهم و در واقع بی‌گناه، مواجه است که سرانجامش، تعلیق داستان را فراهم می‌آورد، در «مه» این کلیت «جامعه» است که محکوم به تجربه کردن هراس مواجهه با سرنوشت نامعلوم می‌شود و در یک پروسه به ظاهر طبیعی، اعتقاداتش به محک گذارده می‌شود؛ انسان‌هایی که در فروشگاه مرکزی گردهم آمده‌اند، همه غریبه‌های آشنایی هستند که در فراق از وحشت، فراغت کامل می‌طلبیدند و به محض هجوم دلهره و تردید، دست به دامان تکیه‌گاه و امیدبخش‌های بدلی می‌شوند. با این حال دارابونت اگر نه در کلیت داستان، اما در پایان‌بندی فیلمش، باز هم بر اندیشه مبتنی بر «فردیت» خود تکیه دارد و اگر در طول فیلم، جامعه را به جهل و حاکمیت را به ظلم محکوم می‌کند، در انتها (در قالب نجات یافتن شخصیت مادری که برای نجات کودکانش استمداد می‌کند و پس از بی‌جواب ماندن، با تکیه بر عشق مادرانه خود به مه می‌زند)، فردیت و «ایمان به خود» را نجات‌بخش و عامل رستگاری تصویر می‌کند و تلاش برای نبرد را، به‌واسطه حداقل ناامیدی و یا به تعبیری «بی‌ایمانی»، محکوم به شکست و پرداخت هزینه‌ای سنگین می‌داند. «مه» از یک سو در پی ستایش «هم رنگ جماعت نشدن» در فضای «شک و تردید» و از سوی دیگر، تقبیح «ماوراء باوری، از سر ناچاری» است. دارابونت اگرچه سرنوشت محتومی برای هیچ یک از بازیگران صحنه‌اش خلق نکرده، اما فرمول سرنوشتشان را طوری رقم زده که اثباتی بر این «ستایش» و «تقبیح» باشد؛ آنکه با تکیه بر عشق مادرانه خود به سراغ سرنوشت رفت، به «مقصد» رسید و آنان‌که خود را به اندیشه و تفکر متعصبانه در لوای «ماوراء باوری، از سر ناچاری» سپردند، جز به قربانی دادن و اسارت در سرنوشت رقم خورده به دست سایرین و محیط، به هیچ نرسیدند. اما نقطه اوج فیلم «مه» پایان بندی بشدت تاثیرگذار و متفاوت آن است؛ تمهیدی براساس فرمول «از ماست که بر ماست». دیوید؛ قهرمان فیلم، پس از خطر کردن و توفیق در نجات همراهان اندکش از فروشگاه، در انتهای مسیر به چنان ناامیدی‌ای دچار می‌شود که نه تنها تمام همراهان (حتی فرزندش) را می‌کشد، که خود به عذاب کشف «آنچه نادیدی بوده است» گرفتار می‌آید و «تلخی حقیقت» را با تمام وجود درک می‌کند. این پایان‌بندی بشدت تلخ و بسته، همان تغییر اساسی «فرانک دارابونت» در روایت «استیون کینگ» است. اگرچه کینگ هم پس از تماشای فیلم خطاب به دارابونت می‌گوید:« این پایان را دوست دارم و کاش به ذهن خودم هم رسیده بود»، اما در رمان کوتاهش، ترجیح داده امیدوارانه‌تر قلم بزند و با تمام سیاهی به تصویر کشیده از وضعیت انسان‌های درگیر با «تناقضات معنوی مدرن»، بازهم حداقل روزنه امیدی را برایشان باقی بگذارد. یادداشت
نگاهی به تازه‌ترین ساخته فرانک دارابونت
رستگاری در «مه»
در طول تاریخ سینما فیلم‌های بسیاری بوده و پس از این خواهند بود که متکی بر نام، اعتبار و شهرت کارگردان، تهیه‌کننده، فیلمنامه‌نویس و یا حتی بازیگران، در ذهن مخاطب ماندگار می‌شوند و قدر می‌بینند، اما در این‌گونه، کمتر پیش آمده است که این توفیق و ماندگاری را زوجی از آن خود کنند؛ بویژه در جایگاه رمان‌نویس و کارگردان. «فرانک دارابونت» و «استیون کینگ» زوج کارگردان- رمان‌نویسی هستند، که دیگر کمتر می‌توان تجربه تماشای آثار مشترکشان را نادیده گرفت و از کنار تازه‌ترین حاصل همکاری‌شان بی‌اهمیت گذشت؛ هرچند این تجربه نو در حد و اندازه ثبت خاطره‌ای ماندگار نباشد و در محدوده تجربه‌ای لذت بخش باقی بماند. «مه» (The Mist) محصول سال2007 آمریکا تازه‌ترین ساخته فرانک دارابونت براساس رمانی از استیون‌کینگ است که پس از فیلم‌های ماندگار «رستگاری در شاوشنگ» و «مسیرسبز» (که هر دو در تلویزیون ایران و دومی در سینما و در اکران عمومی به نمایش درآمده است) سومین همکاری مشترکشان در سینما محسوب می‌شود. «استیون کینگ» شاید مخاطب کمتری در عرصه ادبیات و به‌واسطه مطالعه رمان‌هایش در میان ایرانیان داشته باشد، اما بی‌تردید سینمادوستان و پیگیران فیلم‌های سینمای جهان در ایران با یادآوری فیلم‌هایی چون تلألو (استنلی‌کوبریک)، کری(برایان دی‌پالما)، شکارچیان رویا(لارنس‌کاسدان)، میزری (راب‌راینر)، پنجره مخفی(دیوید‌‌کوئپ) و 1408(مایکل‌هافستروم)، براحتی می‌توانند خود را در جایگاه مخاطبانی آشنا با دغدغه‌های این رمان‌نویس قرار دهند و کنجکاوانه ساخت اثری تازه بر مبنای رمانی از او را رصد کنند.
اگرچه «فرانک دارابونت» در کارنامه فیلمسازی خود مصرانه تصویرگر دغدغه‌های معنوی خود در بستر به چالش کشیدن معادلات زندگی مدرن بشر بوده است، اما نمی‌توان حضور پررنگ المان‌های روایتگری کینگ، همچون «در هم تنیدگی اعمال و عقوبات» و نیز «رابطه باورمندی و رستگاری» را در آثار سه‌گانه برآمده از رمان‌های او، نادیده گرفت؛ حضوری که بی‌ارتباط با خواست کارگردان هم نبوده است. «مه» با یک حادثه به ظاهر طبیعی آغاز می‌شود؛ توفانی عظیم که علاوه بر تخریب و برهم‌زدن روند عادی زندگی روزمره اهالی، بسترساز ظهور«مه»ای رازآلود در شهر می‌شود. ساکنان محصور در فروشگاه مرکزی بی‌اطلاع از آنچه در ورای این حجم مبهم در انتظارشان است در هراس فرومی‌روند و با عینیت یافتن حدس و گمان‌هايشان در قالب موجوداتی مهیب و خونخوار، وحشت زده، دست به دامان اعتقاداتشان می‌شوند؛ اعتقاداتی خلق‌الساعه و بی‌پشتوانه. اگر در «رستگاری در شاوشنگ» و «مسیرسبز» مخاطب با «شخص» متهم و در واقع بی‌گناه، مواجه است که سرانجامش، تعلیق داستان را فراهم می‌آورد، در «مه» این کلیت «جامعه» است که محکوم به تجربه کردن هراس مواجهه با سرنوشت نامعلوم می‌شود و در یک پروسه به ظاهر طبیعی، اعتقاداتش به محک گذارده می‌شود؛ انسان‌هایی که در فروشگاه مرکزی گردهم آمده‌اند، همه غریبه‌های آشنایی هستند که در فراق از وحشت، فراغت کامل می‌طلبیدند و به محض هجوم دلهره و تردید، دست به دامان تکیه‌گاه و امیدبخش‌های بدلی می‌شوند. با این حال دارابونت اگر نه در کلیت داستان، اما در پایان‌بندی فیلمش، باز هم بر اندیشه مبتنی بر «فردیت» خود تکیه دارد و اگر در طول فیلم، جامعه را به جهل و حاکمیت را به ظلم محکوم می‌کند، در انتها (در قالب نجات یافتن شخصیت مادری که برای نجات کودکانش استمداد می‌کند و پس از بی‌جواب ماندن، با تکیه بر عشق مادرانه خود به مه می‌زند)، فردیت و «ایمان به خود» را نجات‌بخش و عامل رستگاری تصویر می‌کند و تلاش برای نبرد را، به‌واسطه حداقل ناامیدی و یا به تعبیری «بی‌ایمانی»، محکوم به شکست و پرداخت هزینه‌ای سنگین می‌داند. «مه» از یک سو در پی ستایش «هم رنگ جماعت نشدن» در فضای «شک و تردید» و از سوی دیگر، تقبیح «ماوراء باوری، از سر ناچاری» است. دارابونت اگرچه سرنوشت محتومی برای هیچ یک از بازیگران صحنه‌اش خلق نکرده، اما فرمول سرنوشتشان را طوری رقم زده که اثباتی بر این «ستایش» و «تقبیح» باشد؛ آنکه با تکیه بر عشق مادرانه خود به سراغ سرنوشت رفت، به «مقصد» رسید و آنان‌که خود را به اندیشه و تفکر متعصبانه در لوای «ماوراء باوری، از سر ناچاری» سپردند، جز به قربانی دادن و اسارت در سرنوشت رقم خورده به دست سایرین و محیط، به هیچ نرسیدند. اما نقطه اوج فیلم «مه» پایان بندی بشدت تاثیرگذار و متفاوت آن است؛ تمهیدی براساس فرمول «از ماست که بر ماست». دیوید؛ قهرمان فیلم، پس از خطر کردن و توفیق در نجات همراهان اندکش از فروشگاه، در انتهای مسیر به چنان ناامیدی‌ای دچار می‌شود که نه تنها تمام همراهان (حتی فرزندش) را می‌کشد، که خود به عذاب کشف «آنچه نادیدی بوده است» گرفتار می‌آید و «تلخی حقیقت» را با تمام وجود درک می‌کند. این پایان‌بندی بشدت تلخ و بسته، همان تغییر اساسی «فرانک دارابونت» در روایت «استیون کینگ» است. اگرچه کینگ هم پس از تماشای فیلم خطاب به دارابونت می‌گوید:« این پایان را دوست دارم و کاش به ذهن خودم هم رسیده بود»، اما در رمان کوتاهش، ترجیح داده امیدوارانه‌تر قلم بزند و با تمام سیاهی به تصویر کشیده از وضعیت انسان‌های درگیر با «تناقضات معنوی مدرن»، بازهم حداقل روزنه امیدی را برایشان باقی بگذارد. ارسال نظر
پربیننده