ابراهیم کارخانه‌ای*: مدیریت مصرف انرژی اصلی‌ترین مؤلفه در اقتصاد مقاومتی است که مغفول مانده است. چرخ‌دنده اقتصاد در جهان بر پایه انرژی است. هر کشوری که از نظر انرژی قدرتمند باشد و بتواند انرژی را در چرخه تولید وارد کند می‌تواند از جایگاه برجسته‌ای برخوردار باشد. ایران از نظر ذخایر نفت و گاز در سطح جهان رتبه برجسته‌ای را دارد. هر چه قدر پایه‌های اقتصاد مقاومتی براساس مزیت‌ها و توانمندی داخل کشور باشد، آن اقتصاد می‌تواند از جایگاه قدرتمند‌تری برخوردار باشد. از نظر ذخایر انرژی قدرت اول جهان هستیم و اگر در این باره سرمایه‌گذاری شود، هم صنایع پایین‌دستی و بالادستی مربوط به نفت و گاز و هم صنایعی که چرخ‌دنده حرکت آنها با انرژی به حرکت درمی‌آید، موفق خواهند بود. پایه‌های اقتصاد مقاومتی زمانی مستحکم می‌شود که ریشه در مزیت‌های درونی کشور داشته باشد. کشورهایی که فاقد منابع انرژی هستند، اقتصاد آنها ریشه در منابع درونی آن کشور ندارد، به این ترتیب بحران‌های انرژی می‌تواند پایه‌های اقتصادی آنها را سست کند. سال‌هاست بودجه کشور از طریق منابع نفتی تأمین می‌شود و در سال گذشته این وابستگی به حدود 40 درصد و امسال به 31درصد تقلیل یافته است. براساس برنامه پنجم توسعه مقرر شده بود تا پایان برنامه (پایان 94) وابستگی بودجه دولت به درآمدهای حاصل از صادرات نفت به صفر برسد ولی متأسفانه با وجود اینکه نیازمند این هستیم که درآمد حاصل از صادرات نفت را قطع کنیم، هنوز این وابستگی وجود دارد. مصرف انرژی در ایران از سطح مصرف جهانی و حتی کشورهایی که مصرف بالایی در انرژی دارند، بیشتر است. کاهش شدت مصرف انرژی با سیاست‌های قیمتی در قالب اجرای طرح هدفمندی و همچنین سیاست‌های غیرقیمتی از طریق آموزش و ترویج استفاده بهینه از انرژی از سوی رهبر معظم انقلاب در سیاست‌های ابلاغی اقتصاد مقاومتی مطرح شده است که مسؤولان کشور باید آن را دنبال کنند. در 2 سال گذشته سرمایه‌گذاری در تولید انرژی کاهش یافت و از طرفی دیگر شاهد افزایش بی‌رویه مصرف انرژی در کشور بودیم که این موضوع باعث شد در بخش تأمین گاز در سال 92 و بعد از آن برای برخی از شهرهای کشور با مشکل مواجه شویم؛ در حوزه برق نیز در صورتی که مصرف را مدیریت نکنیم ممکن است در تابستان شاهد خاموشی برق باشیم. رهبر معظم انقلاب در سیاست‌های ابلاغی برنامه پنجم توسعه به قطع وابستگی هزینه‌های جاری دولت به درآمدهای نفتی تأکید کردند که نباید درآمدهای نفتی در جهت هزینه‌های جاری اختصاص داده شود بلکه باید در پروژه‌های عمرانی هزینه شود. در سیاست‌های ابلاغی اقتصاد مقاومتی نیز درآمدهای نفتی باید به‌گونه‌ای باشد که علاوه بر اینکه شاهد افزایش سهم صندوق توسعه ملی باشیم، نباید از درآمدهای نفت و گاز حتی برای پروژه‌های عمرانی نیز هزینه شود. اصلاح نظام درآمدی دولت به منظور افزایش درآمدهای مالیاتی، تبدیل مواد خام به محصولات فرآورده، توسعه صنعت گاز به معنای صادرات این منابع و توسعه میادین مشترک از نکات مهمی است که در سیاست‌های ابلاغی اقتصاد مقاومتی از سوی رهبر معظم انقلاب مطرح شده است و باید مورد توجه و مداقه و معیار عمل قرار گیرد. سبد جهانی انرژی نشانگر این واقعیت است که به‌رغم تلاش‌های زیاد برای متنوع کردن این سبد، همچنان نفت و گاز مهم‌ترین تأمین‌کنندگان انرژی جهان هستند. ایران به‌عنوان یک کشور رو به رشد به دلیل همجواری با منابع انرژی دریای خزر و خلیج فارس، دارای منابع غنی و گسترده و مخازن بزرگ نفتی، معادن عظیم زیرزمینی و پتانسیل بالقوه انرژی است. همچنین دسترسی به آبراه‌های بین‌المللی، برای مبادله انرژی باعث شده است تا ایران از جایگاه بسیار ویژه‌ای در جهان برخوردار باشد. صنعت نفت نیز از موثرترین و بزرگ‌ترین صنایع در جهان و بویژه ایران است و هنوز هم عمدتاً به صورت خام صادر شده و منبع اصلی درآمدی کشور به شمار می‌رود. همچنین برنامه‌ریزی لازم در جهت حضور فعال شبکه‌های تعاونی تولید و مصرف در ارائه کالاهای مورد نیاز مردم و نظارت فراگیر و اثربخش در جهت ایجاد امنیت و جلوگیری از نوسانات خودسرانه قیمت‌ها بخش دیگر این راهبردهای سیاست‌گذارانه است. احساس مسؤولیت آحاد ملت در افزایش و ارتقای سهم خود در تولید ملی، اصلاح الگوی مصرف و ترویج فرهنگ صرفه‌جویی در راستای خلق حماسه اقتصادی از جمله مواردی است که باید مد نظر قرار گیرد. صرفه‌جویی اصلی‌ترین مؤلفه در اقتصاد مقاومتی است. ریاضت در اقتصاد مقاومتی معنا و مفهومی ندارد بلکه هدف از طرح اقتصاد مقاومتی صرفه‌جویی و استفاده بهینه از منابع موجود است. مبارزه با مفاسد اقتصادی، فراهم کردن زمینه فعالیت اقتصادی به طور یکسان و برابر برای همه مردم از موضوعات اثرگذار در عملیاتی شدن اقتصاد مقاومتی است.
*عضو کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی