سخنان آصف علی‌زرداری در اجلاس توکیو که 17 آوریل 2009 با حضور 40 کشور جهان برگزار شد، نشان‌دهنده عمق نگرانی وی از وضعیت رو به وخامت کشورش بود. وی در این نشست رسما از کشورهای جهان درخواست کمک کرد. در جریان این اجلاس، شرکت‌کنندگان متعهد شدند بیش از
5 میلیارد دلار به پاکستان کمک مالی کنند تا دولت زرداری این مبلغ را برای خروج از بحران مالی و اقتصادی خود و همچنین برای مبارزه با تروریسم هزینه کند. بحران مالی جهانی، دولت زرداری را که از تحرکات روزافزون تروریست‌ها رنج می‌برد، بیش از پیش در تنگنا قرار داده بود. افزون بر این 5 میلیارد دلار، صندوق بین‌المللی پول (IMF) هم قول داد که 6/7 میلیارد دلار وام به دولت پاکستان اختصاص دهد. این مبالغ که جمعا معادل 13 میلیارد دلار است ممکن است تا حدی بتواند نیازهای پاکستان را برطرف کند و اندکی از دغدغه جامعه بین‌الملل که مدت‌هاست نگران وضعیت این کشور هستند، بکاهد. اما هر چند که اکنون برای قضاوت درباره این مسأله که کمک‌های مذکور تغییر در وضعیت پاکستان ایجاد کرده یا خیر زود است اما به هر حال پس از اجلاس توکیو خبرهای ناامید کننده از پاکستان کماکان ادامه دارد.
وضعیت کنونی پاکستان نشان دهنده تداوم رشد روزافزون شبه‌نظامیان طالبان است که دولت مرکزی نیز عملا توان مقابله با آنها را ندارد. قرارداد صلحی که چندی پیش میان دولت پاکستان و شبه‌نظامیان طالبان در دره سوآت، واقع در شمال غرب پاکستان منعقد شد، شاهدی بر این مدعا و مویدی بر ضعف دولت زرداری است. در جریان این قرارداد صلح که انتقاد شدید پارلمان پاکستان را نیز به دنبال داشت، دولت به شبه‌نظامیان اجازه داد تا قوانین مختص خود را در دره سوآت به اجرا گذارند و عملا این منطقه را تبدیل به منطقه‌ای خودگردان برای خود کنند. در مقابل، شبه‌نظامیان طالبان نیز متعهد شدند که سلاح‌های خود را زمین بگذارند؛ تعهدی که پس از سپری شدن نزدیک به یک ماه رنگ واقعیت به خود نگرفته است. در پاکستان کار به جایی رسیده که رهبر طالبان در دره سوآت رسما از اسامه بن لادن، رهبر القاعده دعوت می‌کند تا در این دره مستقر شود. فارغ از این موضوع، صرف انعقاد این قرارداد شکستی بزرگ برای دولت محسوب می‌شد چراکه ارتش پاکستان از دسامبر 2007 تا ژانویه 2009 سه مرحله عملیات در این منطقه انجام داد و در نهایت شکست خورد و تسلیم خواسته طالبان شد. آزادی مولانا عبدالعزیز، امام جماعت مسجد لعل پاکستان را نیز باید از دیگر امتیازهایی دانست که زرداری به افراطیون اعطا کرد. آزادی وی معلول فشار‌هایی بود که از جانب تندروهای مذهبی به آصف‌علی زرداری وارد شد. مولانا عبدالعزیز در جریان درگیری افراطیون مسجد لعل با ارتش پاکستان و در زمان پرویز مشرف دستگیر شده و به زندان افتاده بود.
رشد کنونی طالبان در پاکستان را می‌توان معلول چند عامل مهم دانست؛ نخست اینکه در پاکستان شرایط فرهنگی به گونه‌ای است که بستر برای رشد این گروه کاملا هموار شده است. مردم پاکستان که میزان سواد در میان آنها تک‌رقمی است، اهمیتی به نگرش و تفکر طالبان نمی‌دهند، از این رو فرهنگ جامعه پاکستان و فقر گسترده‌ای که مردم این کشور با آن دست به گریبان هستند، زمینه را برای رشد شبه‌نظامیان فراهم کرده است. در چنین جامعه‌ای اساسا مطالبات دموکراتیک در میان خواسته‌های جامعه جایی ندارد و مردم تنها به دنبال راهکاری برای یک روز بیشتر زنده ماندن می‌گردند.
یکی دیگر از مسائلی که سبب شده است دولت این کشور نتواند آن‌طور که باید و شاید بر موضوع مبارزه با طالبان پاکستان متمرکز شود، مطالبات اپوزیسیون به رهبری نوازشریف است. شریف در حال حاضر به‌عنوان یک اپوزیسیون قوی در کشور حضور دارد و هر ازگاهی مطالباتی جدید را مطرح می‌کند که این موضوع اقتدار دولت را به چالش کشیده و اجازه نمی‌دهد دولت زرداری بر موضوع مبارزه با طالبان متمرکز شود. آخرین مطالبه آنها بازگشت قاضی افتخار محمد چودری به سمت سابقش بود. چودری که سمت ریاست دیوان عالی پاکستان را بر عهده داشت، در زمان مشرف از کار برکنار شده بود و دولت جدید نیز با بازگشت وی موافقت نمی‌کرد، اما پس از اعتراض‌های حزب مسلم لیک به رهبری نواز شریف، زرداری نتوانست در قبال این درخواست مقاومت کند و در نهایت ناچار شد تسلیم خواسته مخالفان شود و چودری را به سمت سابقش بازگرداند.
دلیل دیگر رشد طالبان در پاکستان اهمال دولت مرکزی در تقابل با این شبه‌نظامیان است. زرداری که تسلط چندانی بر ارتش پاکستان ندارد عملا فاقد قدرت لازم برای مقابله با طالبان محسوب می‌شود. ارتش و فرمانده آن، ژنرال اشفق کیانی نیز طالبان را مولود خود می‌دانند و به واسطه نقاط اشتراک ایدئولوژیکی‌ای که با این شبه‌نظامیان دارند حاضر نیستند آنچنان که باید و شاید با آنان مقابله کنند. اساسا ارتش اعتقادی به تقابل با طالبان ندارد و حتی طالبان را فرصتی برای خود تلقی می‌کند که می‌تواند به واسطه آن در داخل افغانستان نفوذ کند. به واقع ارتش پاکستان در حال حاضر تنها دشمن خود را هند می‌داند و اساسا مسأله طالبان را جدی نمی‌گیرد. از سوی دیگر با توجه به گستردگی پاکستان، ارتش برای مقابله با طالبان در تمامی این کشور پهناور پخش شده است و این مسأله نیز از دیگر عوامل ضعف ارتش در مقابل شبه نظامیان محسوب می‌شود. شرایط کنونی به نحوی است که دولت پاکستان بر دوسوم کشور کنترل ندارد. در مناطق پرت ایالت‌های مرزی، رهبران طالبان مانند بیت‌الله محسود یا حافظ گل بهادر، دولت در دولت درست کرده‌اند و نیروهای مورد نظر خود را تربیت می‌کنند، لذا ضعف دولت مرکزی در قبال شبه‌نظامیان طالبان، جامعه جهانی بویژه همسایگان اسلام‌آباد را نگران کرده است. نگرانی جامعه جهانی بیشتر به تسلیحات هسته‌ای پاکستان مربوط می‌شود. در حال حاضر پاکستان از معدود کشورهای دارنده سلاح هسته‌ای است و دستیابی طالبان به این سلاح‌ها می‌تواند منجر به خلق یک فاجعه جهانی شود و در کمتر از چند ساعت میلیون‌ها کشته روی دست جامعه جهانی بگذارد چرا که پاکستان سلاح هسته‌ای در اختیار دارد. دلایل نگرانی همسایگان این کشور نیز واضح است. البته در میان همسایگان پاکستان، افغانستان و جمهوری اسلامی ایران بیش از دیگر کشورها از رشد شبه‌نظامیان نگرانند و تشکیل حکومت طالبان در پاکستان به این دو کشور به مراتب دشواری‌های بیشتری را تحمیل خواهد کرد. سقوط دولت پاکستان بی‌شک به تقویت طالبان افغان نیز منجر می‌شود و مناطق مرزی پاکستان مأمن مناسبی برای طالبان افغانستان خواهد شد؛ طالبانی که در شرایط کنونی در افغانستان احیا شده و عملا 50 درصد خاک این کشور را تحت تصرف دارند و نیروهای بومی و نظامیان ناتو را یارای مقابله با آنان نیست. از طرف دیگر سقوط حکومت پاکستان اوضاع را برای جمهوری اسلامی ایران به مراتب ناخوشایندتر از شرایط کنونی که وضعیتی بی‌ثبات در پاکستان حاکم است، خواهد کرد. در حال حاضر حل مسأله گروهک تروریستی عبدالمالک ریگی برای ایران از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. از آنجا که این گروهک غالبا در خاک پاکستان حضور دارد به قدرت رسیدن طالبان در این کشور بستر را برای رشد بیشتر آنها فراهم خواهد کرد. افزون بر این، ایران و طالبان تقابل آشکاری با یکدیگر دارند و حوادثی نظیر حادثه مزارشریف که در جریان آن طالبان، دیپلمات‌های ایرانی را به شهادت رساند، شاهدی بر این مدعاست. در حال حاضر وخامت اوضاع پاکستان بیش از قبل بر جامعه جهانی آشکار شده است. تصرف شهر بونر در صد کیلومتری اسلام‌آباد، واهمه فروپاشی پاکستان را بیش از هر وقت دیگری در دل جامعه بین‌الملل افکنده است. طالبان در شرایطی اقدام به تصرف این شهر کرد که پیمان صلح میان دولت مرکزی و شبه‌نظامیان طالبان برقرار شده بود و بی‌شک طالبان به همین حد نیز اکتفا نکرده و احتمالا درصدد تصرف مناطق دیگری از جمله اسلام‌آباد برخواهد آمد که این رخداد زنگ خطر را برای جامعه جهانی به صدا در آورده است.
برخی گزارش‌ها نیز حاکیست که شبه‌نظامیان به سمت دیگر مکان‌های پرجمعیت پاکستان نظیر پنجاب در حرکت هستند. لاهور مرکز استان پنجاب در حقیقت ظرف چند سال اخیر تبدیل به مقر گروه لشکر طیبه شده است که در حمله سال گذشته به بمبئی نقش اول را ایفا کرد. در حال حاضر سناریویی در پاکستان مطرح است که از اتحاد شبه‌نظامیان طالبان و لشکرطیبه حکایت دارد که این سناریو با توجه به گرایش‌های ایدئولوژیک دو طرف کاملا محتمل به نظر می‌رسد. در صورت تحقق این سناریو، دولت پاکستان احتمالا باید در انتظار یک تراژدی واقعی باشد. در حال حاضر و با توجه به بحرانی بودن اوضاع، احتمال دخالت بیشتر ایالات متحده نیز وجود دارد. آمریکا که تاکنون فقط با استفاده از هواپیماهای بدون سرنشین اقدام به بمباران برخی مناطق پاکستان می‌کرد، در صورت بحرانی‌تر شدن اوضاع ممکن است مستقیما دخالت کرده و برای کنترل اوضاع از مرز افغانستان وارد خاک پاکستان شود. اکنون در میان تئورسین‌های ایالات متحده این تحلیل وجود دارد که افغانستان تنها در صورتی به شراط عادی بازمی‌گردد که طالبان در پاکستان کنترل شود که این مسأله تا الان رخ نداده است، از این رو نمی‌توان احتمال دخالت نظامی آمریکا را منتفی دانست بویژه اینکه نیروهاى ناتو به رهبرى آمریکا در افغانستان با تغییر اوضاع امنیتى و سیاسى پاکستان با مشکلاتی جدی روبه‌رو خواهند شد. احتمالا این مشکلات به اندازه‌ای جدی خواهد بود که می‌تواند ناتو را در نخستین مأموریت غیر اروپایی‌اش با شکست مواجه کند. زنگ‌ها به صدا درآمده‌اند
سخنان آصف علی‌زرداری در اجلاس توکیو که 17 آوریل 2009 با حضور 40 کشور جهان برگزار شد، نشان‌دهنده عمق نگرانی وی از وضعیت رو به وخامت کشورش بود. وی در این نشست رسما از کشورهای جهان درخواست کمک کرد. در جریان این اجلاس، شرکت‌کنندگان متعهد شدند بیش از
5 میلیارد دلار به پاکستان کمک مالی کنند تا دولت زرداری این مبلغ را برای خروج از بحران مالی و اقتصادی خود و همچنین برای مبارزه با تروریسم هزینه کند. بحران مالی جهانی، دولت زرداری را که از تحرکات روزافزون تروریست‌ها رنج می‌برد، بیش از پیش در تنگنا قرار داده بود. افزون بر این 5 میلیارد دلار، صندوق بین‌المللی پول (IMF) هم قول داد که 6/7 میلیارد دلار وام به دولت پاکستان اختصاص دهد. این مبالغ که جمعا معادل 13 میلیارد دلار است ممکن است تا حدی بتواند نیازهای پاکستان را برطرف کند و اندکی از دغدغه جامعه بین‌الملل که مدت‌هاست نگران وضعیت این کشور هستند، بکاهد. اما هر چند که اکنون برای قضاوت درباره این مسأله که کمک‌های مذکور تغییر در وضعیت پاکستان ایجاد کرده یا خیر زود است اما به هر حال پس از اجلاس توکیو خبرهای ناامید کننده از پاکستان کماکان ادامه دارد.
وضعیت کنونی پاکستان نشان دهنده تداوم رشد روزافزون شبه‌نظامیان طالبان است که دولت مرکزی نیز عملا توان مقابله با آنها را ندارد. قرارداد صلحی که چندی پیش میان دولت پاکستان و شبه‌نظامیان طالبان در دره سوآت، واقع در شمال غرب پاکستان منعقد شد، شاهدی بر این مدعا و مویدی بر ضعف دولت زرداری است. در جریان این قرارداد صلح که انتقاد شدید پارلمان پاکستان را نیز به دنبال داشت، دولت به شبه‌نظامیان اجازه داد تا قوانین مختص خود را در دره سوآت به اجرا گذارند و عملا این منطقه را تبدیل به منطقه‌ای خودگردان برای خود کنند. در مقابل، شبه‌نظامیان طالبان نیز متعهد شدند که سلاح‌های خود را زمین بگذارند؛ تعهدی که پس از سپری شدن نزدیک به یک ماه رنگ واقعیت به خود نگرفته است. در پاکستان کار به جایی رسیده که رهبر طالبان در دره سوآت رسما از اسامه بن لادن، رهبر القاعده دعوت می‌کند تا در این دره مستقر شود. فارغ از این موضوع، صرف انعقاد این قرارداد شکستی بزرگ برای دولت محسوب می‌شد چراکه ارتش پاکستان از دسامبر 2007 تا ژانویه 2009 سه مرحله عملیات در این منطقه انجام داد و در نهایت شکست خورد و تسلیم خواسته طالبان شد. آزادی مولانا عبدالعزیز، امام جماعت مسجد لعل پاکستان را نیز باید از دیگر امتیازهایی دانست که زرداری به افراطیون اعطا کرد. آزادی وی معلول فشار‌هایی بود که از جانب تندروهای مذهبی به آصف‌علی زرداری وارد شد. مولانا عبدالعزیز در جریان درگیری افراطیون مسجد لعل با ارتش پاکستان و در زمان پرویز مشرف دستگیر شده و به زندان افتاده بود.
رشد کنونی طالبان در پاکستان را می‌توان معلول چند عامل مهم دانست؛ نخست اینکه در پاکستان شرایط فرهنگی به گونه‌ای است که بستر برای رشد این گروه کاملا هموار شده است. مردم پاکستان که میزان سواد در میان آنها تک‌رقمی است، اهمیتی به نگرش و تفکر طالبان نمی‌دهند، از این رو فرهنگ جامعه پاکستان و فقر گسترده‌ای که مردم این کشور با آن دست به گریبان هستند، زمینه را برای رشد شبه‌نظامیان فراهم کرده است. در چنین جامعه‌ای اساسا مطالبات دموکراتیک در میان خواسته‌های جامعه جایی ندارد و مردم تنها به دنبال راهکاری برای یک روز بیشتر زنده ماندن می‌گردند.
یکی دیگر از مسائلی که سبب شده است دولت این کشور نتواند آن‌طور که باید و شاید بر موضوع مبارزه با طالبان پاکستان متمرکز شود، مطالبات اپوزیسیون به رهبری نوازشریف است. شریف در حال حاضر به‌عنوان یک اپوزیسیون قوی در کشور حضور دارد و هر ازگاهی مطالباتی جدید را مطرح می‌کند که این موضوع اقتدار دولت را به چالش کشیده و اجازه نمی‌دهد دولت زرداری بر موضوع مبارزه با طالبان متمرکز شود. آخرین مطالبه آنها بازگشت قاضی افتخار محمد چودری به سمت سابقش بود. چودری که سمت ریاست دیوان عالی پاکستان را بر عهده داشت، در زمان مشرف از کار برکنار شده بود و دولت جدید نیز با بازگشت وی موافقت نمی‌کرد، اما پس از اعتراض‌های حزب مسلم لیک به رهبری نواز شریف، زرداری نتوانست در قبال این درخواست مقاومت کند و در نهایت ناچار شد تسلیم خواسته مخالفان شود و چودری را به سمت سابقش بازگرداند.
دلیل دیگر رشد طالبان در پاکستان اهمال دولت مرکزی در تقابل با این شبه‌نظامیان است. زرداری که تسلط چندانی بر ارتش پاکستان ندارد عملا فاقد قدرت لازم برای مقابله با طالبان محسوب می‌شود. ارتش و فرمانده آن، ژنرال اشفق کیانی نیز طالبان را مولود خود می‌دانند و به واسطه نقاط اشتراک ایدئولوژیکی‌ای که با این شبه‌نظامیان دارند حاضر نیستند آنچنان که باید و شاید با آنان مقابله کنند. اساسا ارتش اعتقادی به تقابل با طالبان ندارد و حتی طالبان را فرصتی برای خود تلقی می‌کند که می‌تواند به واسطه آن در داخل افغانستان نفوذ کند. به واقع ارتش پاکستان در حال حاضر تنها دشمن خود را هند می‌داند و اساسا مسأله طالبان را جدی نمی‌گیرد. از سوی دیگر با توجه به گستردگی پاکستان، ارتش برای مقابله با طالبان در تمامی این کشور پهناور پخش شده است و این مسأله نیز از دیگر عوامل ضعف ارتش در مقابل شبه نظامیان محسوب می‌شود. شرایط کنونی به نحوی است که دولت پاکستان بر دوسوم کشور کنترل ندارد. در مناطق پرت ایالت‌های مرزی، رهبران طالبان مانند بیت‌الله محسود یا حافظ گل بهادر، دولت در دولت درست کرده‌اند و نیروهای مورد نظر خود را تربیت می‌کنند، لذا ضعف دولت مرکزی در قبال شبه‌نظامیان طالبان، جامعه جهانی بویژه همسایگان اسلام‌آباد را نگران کرده است. نگرانی جامعه جهانی بیشتر به تسلیحات هسته‌ای پاکستان مربوط می‌شود. در حال حاضر پاکستان از معدود کشورهای دارنده سلاح هسته‌ای است و دستیابی طالبان به این سلاح‌ها می‌تواند منجر به خلق یک فاجعه جهانی شود و در کمتر از چند ساعت میلیون‌ها کشته روی دست جامعه جهانی بگذارد چرا که پاکستان سلاح هسته‌ای در اختیار دارد. دلایل نگرانی همسایگان این کشور نیز واضح است. البته در میان همسایگان پاکستان، افغانستان و جمهوری اسلامی ایران بیش از دیگر کشورها از رشد شبه‌نظامیان نگرانند و تشکیل حکومت طالبان در پاکستان به این دو کشور به مراتب دشواری‌های بیشتری را تحمیل خواهد کرد. سقوط دولت پاکستان بی‌شک به تقویت طالبان افغان نیز منجر می‌شود و مناطق مرزی پاکستان مأمن مناسبی برای طالبان افغانستان خواهد شد؛ طالبانی که در شرایط کنونی در افغانستان احیا شده و عملا 50 درصد خاک این کشور را تحت تصرف دارند و نیروهای بومی و نظامیان ناتو را یارای مقابله با آنان نیست. از طرف دیگر سقوط حکومت پاکستان اوضاع را برای جمهوری اسلامی ایران به مراتب ناخوشایندتر از شرایط کنونی که وضعیتی بی‌ثبات در پاکستان حاکم است، خواهد کرد. در حال حاضر حل مسأله گروهک تروریستی عبدالمالک ریگی برای ایران از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. از آنجا که این گروهک غالبا در خاک پاکستان حضور دارد به قدرت رسیدن طالبان در این کشور بستر را برای رشد بیشتر آنها فراهم خواهد کرد. افزون بر این، ایران و طالبان تقابل آشکاری با یکدیگر دارند و حوادثی نظیر حادثه مزارشریف که در جریان آن طالبان، دیپلمات‌های ایرانی را به شهادت رساند، شاهدی بر این مدعاست. در حال حاضر وخامت اوضاع پاکستان بیش از قبل بر جامعه جهانی آشکار شده است. تصرف شهر بونر در صد کیلومتری اسلام‌آباد، واهمه فروپاشی پاکستان را بیش از هر وقت دیگری در دل جامعه بین‌الملل افکنده است. طالبان در شرایطی اقدام به تصرف این شهر کرد که پیمان صلح میان دولت مرکزی و شبه‌نظامیان طالبان برقرار شده بود و بی‌شک طالبان به همین حد نیز اکتفا نکرده و احتمالا درصدد تصرف مناطق دیگری از جمله اسلام‌آباد برخواهد آمد که این رخداد زنگ خطر را برای جامعه جهانی به صدا در آورده است.
برخی گزارش‌ها نیز حاکیست که شبه‌نظامیان به سمت دیگر مکان‌های پرجمعیت پاکستان نظیر پنجاب در حرکت هستند. لاهور مرکز استان پنجاب در حقیقت ظرف چند سال اخیر تبدیل به مقر گروه لشکر طیبه شده است که در حمله سال گذشته به بمبئی نقش اول را ایفا کرد. در حال حاضر سناریویی در پاکستان مطرح است که از اتحاد شبه‌نظامیان طالبان و لشکرطیبه حکایت دارد که این سناریو با توجه به گرایش‌های ایدئولوژیک دو طرف کاملا محتمل به نظر می‌رسد. در صورت تحقق این سناریو، دولت پاکستان احتمالا باید در انتظار یک تراژدی واقعی باشد. در حال حاضر و با توجه به بحرانی بودن اوضاع، احتمال دخالت بیشتر ایالات متحده نیز وجود دارد. آمریکا که تاکنون فقط با استفاده از هواپیماهای بدون سرنشین اقدام به بمباران برخی مناطق پاکستان می‌کرد، در صورت بحرانی‌تر شدن اوضاع ممکن است مستقیما دخالت کرده و برای کنترل اوضاع از مرز افغانستان وارد خاک پاکستان شود. اکنون در میان تئورسین‌های ایالات متحده این تحلیل وجود دارد که افغانستان تنها در صورتی به شراط عادی بازمی‌گردد که طالبان در پاکستان کنترل شود که این مسأله تا الان رخ نداده است، از این رو نمی‌توان احتمال دخالت نظامی آمریکا را منتفی دانست بویژه اینکه نیروهاى ناتو به رهبرى آمریکا در افغانستان با تغییر اوضاع امنیتى و سیاسى پاکستان با مشکلاتی جدی روبه‌رو خواهند شد. احتمالا این مشکلات به اندازه‌ای جدی خواهد بود که می‌تواند ناتو را در نخستین مأموریت غیر اروپایی‌اش با شکست مواجه کند. ارسال نظر
پربیننده