
بهرغم برخی اظهارنظرها، بررسیها نشان میدهد ایران هیچگاه ذیل فصل ۷ منشور سازمان ملل قرار نگرفته بود که امروز بخواهد از آن خارج شود. به گزارش تسنیم، شورای امنیت سازمان ملل متحد اخیراً پس از جمعبندی مذاکرات 23 ماهه هستهای میان ایران و 1+5، قطعنامه جدیدی را درباره ایران به تصویب رساند. در این قطعنامه ضمن تایید برجام، برخی تحریمهای 6 قطعنامه پیشین شورای امنیت علیه ایران مجدداً جمعآوری و تایید شد. پس از صدور این قطعنامه، یکی از مواردی که مکرراً توسط برخی سیاستمداران درباره حسن و قبح این قطعنامه مطرح میشود، آن است که برای اولین بار یک کشوری که پیش از این ذیل فصل 7 منشور ملل متحد قرار گرفته بود، توانست بدون جنگ از ذیل این فصل خارج شود. توضیح بیشتر آنکه، بند 42 فصل 7 منشور ملل متحد به اعضای این شورا مجوز میدهد در صورتی که یک کشور به زعم آنان صلح و امنیت جهانی را به مخاطره انداخته باشد، علیه این کشور اقدام نظامی کنند. اما مهمترین سوال موجود آن است که آیا اساساً ایران هیچگاه ذیل فصل 7 منشور سازمان ملل متحد قرار گرفته بود؟ کلیدیترین و جدیترین دستگیره استدلالی موافقان این مساله، اشاره به قطعنامه بسیار مهم 1929 شورای امنیت علیه ایران و البته چند قطعنامه پیش از آن مانند 1803 است. فصل 7 منشور دارای بندهای متعددی است که 2 بند از مهمترین آنها را بندهای 41 و 42 آن تشکیل میدهند. مشخصه اصلی بند 41 این فصل، «الزامآور» بودن اقدامات خواستهشده در ذیل این بند است، با این حال بند 42 به اقدام نظامی علیه یک کشور میتواند منجر شود.
سوال حقوقی این است که دقیقاً چه زمانی یک کشور ذیل فصل 7 منشور قرار میگیرد؟ از نظر حقوقی، یک قطعنامه هنگامی ذیل فصل 7 منشور سازمان ملل قرار میگیرد که در بخش مربوط به اجرای آن، عبارت «Acting under Chapter VII of the Charter of the United Nations» بدون هیچ قید و شرطی، مندرج باشد. به عنوان نمونه قطعنامه اخیر علیه یمن در شورای امنیت سازمان ملل(قطعنامه شماره 2216) از جمله چنین قطعنامههایی است که مشخصاً ذیل فصل 7 منشور سازمان ملل صادر شده است. بدین معنا که اعضای شورای امنیت سازمان ملل خود را مجاز میدانند در صورتی که ملت یمن از اقدامات الزامآور درخواستشده در این قطعنامه سرپیچی کند، علیه این کشور اقدام نظامی کنند(کما اینکه در حال حاضر چنین اقدام نظامیای در حال انجام است). با این حال آیا قطعنامههای صادرشده علیه جمهوری اسلامی ایران از چنین ویژگیای خاصی برخوردار است؟ پاسخ اجمالی به این سوال این است: اساساً هیچیک از قطعنامههای صادرشده علیه ایران ذیل فصل 7 قرار نداشته است و هرگاه آمریکا و متحدان غربیاش به دنبال کشاندن قطعنامههای ضدایرانی به ذیل فصل 7 بودند، روسیه و چین با این استدلال صحیح که ایران هیچگاه امنیت جهان را به مخاطره نینداخته مانع این کار شدهاند. با این حال با اصرار و فشار آمریکا و برخی کشورهای غربی عضو شورای امنیت، در نهایت قطعنامهها علیه ایران صرفاً ذیل بند 41 این فصل(و نه کلیت فصل 7) به تصویب رسید تا صرفاً «الزامآور» بودن آن مشخص و موکد باشد. تفاوت مشخص این دو حالت (حالت اول: ذیل فصل 7 و حالت دوم: صرفاً ذیل بند 41 فصل 7) آنجاست که در حالت اول، یک کشور به طور کامل ذیل فصل 7 قرار میگیرد و تمام بندهای این فصل تواماً میتواند بر مبنای همان قطعنامه علیه این کشور اجرایی شود. یعنی اگر یک کشور اقدامات الزامآور بند 41 را انجام نداد، آمریکا میتواند بدون تصویب هیچ قطعنامه دیگری و صرفاً به استناد همان قطعنامه پیشین، اجرای بند 42 منشور را در دستورکار خود قرار دهد. با این حال در قطعنامههای مربوط به ایران و حتی قطعنامه 1929 که از آن به عنوان فاجعهبارترین قطعنامه ضدایرانی در شورای امنیت سازمان ملل یاد میشود نیز موارد درج شده صرفاً ذیل بند 41 این فصل آورده شده تا بر الزامآور بودن آن تاکید شود. به این معنا اگر بنا باشد اقدام نظامی علیه ایران صورت بگیرد باید قطعنامه دیگری ذیل کلیت فصل 7 یا ذیل بند 42 از این فصل به تصویب میرسید و این در حالی است که همواره روسیه و چین با استدلال صحیح فوقالذکر مانع تصویب چنین قطعنامهای شده بودند. نکته مهم دیگر در این باره آن است که در قطعنامه اخیر شورای امنیت پس از جمعبندی مذاکرات در وین نیز در بندهای مربوط به ادامه محدودیتها علیه ایران، مکرراً از بند 41 فصل 7 یاد شده است.