تئاتر برایم اکسیژن است

سمیرا جعفری داستان همکاری شما با حسن فتحی، قطعا به آشنایی‌تان در تئاتر برمی‌گردد. ولی دلمان می‌خواهد خودتان از شروع این همکاری بگویید. درست است. حسن فتحی خودش از بچه‌های تئاتر است و از بیننده‌های پروپاقرص نمایش‌های مختلف ایشان در این سال‌ها، کارهای مرا دیده و احتمالا احساس کرده بود که برای نقش خسرو مناسب هستم. همان اعتمادی که به آقای فتحی داشتم به نویسندگان کار یعنی آقای کاظمی‌پور و نادری نیز داشتم. آقای نادری سال‌ها تئاتر کار کرده‌اند، هم از کارهایشان خیلی خوشم می‌آید و هم به لحاظ شخصیتی انسان وارسته و خوبی است.البته متاسفانه تا به حال در تئاتر در خدمت ایشان نبودم. از نخستین کلماتی که درباره داستان شنیدید و فیلمنامه نیمه‌تمامی که مطالعه کردید- که فکر می‌کنم تنها سه قسمت بود- تا به امروز که شاهد پخش این مجموعه هستیم، چه تغییراتی حاصل شده است؟ هیچ تغییری صورت نگرفته چون متن خوب حتی اگر کامل هم نباشد، در همان ابتدا، همه‌چیز را روشن می‌کند و من از همان ابتدا می‌دانستم خسرو چه‌جور آدمی‌ و چکاره است و هیچ تغییری نه در داستان و نه در شخصیت خسرو صورت نگرفت. اولین صحبت‌هایی که بین شما و‌آقای فتحی درباره نقش و داستان صورت گرفت چه بود؟ آقای فتحی کاراکتر خسرو را از منظر شمسی برایم معرفی کرد نه از منظر خود خسرو. یعنی واقعیت را برایم گفت. آقای فتحی ابتدا گفت، در اینجا مادر و پسری هستند که مادر زندان است و بعد از مدتی آزاد می‌شود؛ پسر لات است و ... یعنی خود قصه را برایم تعریف کرد. نکته جالب درباره خسرو این است که درعین لات بودن، دزد بودن و گاهی خطور افکار خبیثانه به ذهنش ولی برای مردم دوست‌داشتنی است. دلیل این مسأله چیست؟ ما وارد خانواده خسرو شدیم در صورتی‌که می‌توانستیم کنار بایستیم و قاچاق‌فروشی‌ها و دزدی‌های خسرو را ببینیم که قطعا خوشمان نمی‌آمد ولی وقتی وارد زندگی او شدیم صداقت او را دیدیم و فکر می‌کنم به‌خاطر همین صداقت است که مردم دوستش دارند. خسرو آنقدر از مادرش حساب می‌برد که نمی‌‌توانست به او دروغ بگوید و در نهایت دیدیم که به مادرش گفت چکاره است... در این چند قسمت پیش، مادر با تارمویش در اتاق خسرو را به قول خودش پلمب می‌کند و خسرو با آن گردن‌کلفتی و قلدری‌اش به خودش این اجازه را نمی‌دهد که از اتاق بیرون بیاید. نمونه‌ای که در جامعه امروزی پیدا نمی‌شود. از رابطه مادر و فرزندی خسرو و شمسی بگویید؛ چقدر در این رابطه با خانم خیراندیش به عنوان پارتنر اصلی‌تان بده بستان داشتید؟ من با خانم خیراندیش از سال‌های دور آشنا هستم و خوشبختانه ایشان یکی از بیننده‌های کارهای من هستند و فکر می‌کنم غیر از یکی دو تا کار، بقیه کارهای من را دیده‌اند. همیشه دوست داشتم با ایشان همکاری داشته باشم که این همکاری در این مجموعه رقم خورد که برای من غنیمتی بزرگ بود. غیر از این آشنایی، باید گفت؛ خانم خیراندیش بازیگری به تمام معنا تئاتری است و همین مسأله کار ما را بسیار راحت کرد تا توانستیم این رابطه مادر و فرزندی را به این شکل درآوریم. در نهایت خسرو را چقدر دوست داشتید؟‌ الان نمی‌توانم درباره‌اش قضاوت کنم و باید تا آخر کار صبر کنم ولی در این مدت با خودم فکر می‌کردم که این خبرنگارها چرا صبر نمی‌‌کنند کار تمام شود بعد بدون هیچ پرده‌پوشی و قضاوت زودهنگام درباره کار صحبت کنیم؟ که هم ما از دست آنها فرار نکنیم و هم آنها از دست ما خسته نشوند. اصلا شاید این کاراکتر تا اینجایی که با هم صحبت می‌کنیم خوب بازی کرده ولی قسمت‌های پایانی به دلیل مشکلات و گرفتاری‌های شخصی از اینجا به بعد را بدکار کرده است به همین خاطر تصمیم گرفتم از این به بعد تا پایان کار صحبت نکنم. راستی اوایل داستان یعنی در قسمت‌های ابتدایی مردم خیلی با خسرو و شمسی ارتباط برقرار نکردند، یا هنوز به نوع حرف‌زدنشان عادت نکرده بودند یا هر مسأله دیگری، ولی بعد از گذشت زمان این دو شخصیت برای مردم دوست‌داشتنی‌تر شدند یا به نوعی جا افتادند. نمی‌دانم. این حرف را نخستین‌بار است که می‌شنوم، چون وقتی اولین قسمت پخش شد، تا صبح پیام‌های تشکر را پاسخ می‌دادم. به نظر من این نظر و سلیقه شما است که کاملا هم حق دارید. قطعا این سلیقه تنها به شخص من برنمی‌گردد و طیف وسیع‌تری را شامل می‌شود که شاید شما با آنها برخورد نداشتید. همانطور که گفتم شاید نوع حرف‌زدنتان برایشان جا نیفتاده بود؟ بله، شاید یکی از دلایلش این بود، چون طنز در تلویزیون ما به نوعی دیگر معنا شده و به همین دلیل است که مخاطب در قسمت اول تا حدودی جا خورد و تا به این نوع گویش و طنز عادت کند به قول شما چند قسمت طول کشید. شما از آن بازیگرانی هستید که برای رسیدن به نقش به نمونه عینی آن رجوع می‌کنید؟ اگر نمونه عینی وجود داشته باشد از آن استقبال می‌‌کنم ولی درباره این کاراکتر با نمونه عینی خاصی روبه‌رو نبودم. البته شخصیت خسرو، به لحاظ نوع حرکات و گویش شبیه کاراکتر‌های چند اپیزود از مسافرخانه سعادت بود. خودتان و حتی آقای فتحی تا چه‌اندازه از آن کاراکترها برداشت کردید؟ همین‌طور است. من در «مسافرخانه سعادت» و «توی گوش سالمم زمزمه کن» چنین کاراکتر‌هایی را بازی کرده بودم ولی اینکه آقای فتحی با آنها آشنا بودند و برای نزدیک شدن من به خسرو به آنها فکر کرده باشند را نمی‌دانم چون از ایشان نپرسیدم. ولی تفاوت اجرای این کاراکترها در این نوع کار چگونه بود؟ خب، طبیعتا وقتی بخواهی بار یک داستان را به دوش بگیری با اینکه در نمایشی 20 دقیقه‌ای بازی کنی خیلی تفاوت می‌کند البته آن کار هم سختی‌های خودش را دارد. به لحاظ حفظ راکوردها می‌گویید؟ بله، در مجموعه باید در همه قسمت‌ها کار درست باشد و خوشبختانه در مجموعه اشک‌ها و لبخند‌ها ما فرصت تمرین داشتیم و این مسأله برای حفظ راکورد به ما خیلی کمک کرد. از میان شخصیت‌های حاضر در این مجموعه، کدامیک را بیشتر می‌پسندید؟ من همه را دوست دارم،‌حشمت را خیلی دوست دارم؛ بویژه با بازی آقای هاشمی که رنگ و لعاب خاصی به این نقش داده، شمسی را هم خیلی دوست دارم. سیمین هم بانمک شده، شخصیت جالبی است، اگرچه در قصه خیلی از او خوشم نمی‌آید. خانم لرستانی خیلی استادانه در نقش زمرد بازی کردند و ... همه نقش‌ها را دوست داشتم و فکر می‌کنم اگر هر نقشی غیر از خسرو به من پیشنهاد می‌شد بازی می‌کردم. حتی بهروز که در داستان و در نقش خسرو خیلی دوستش ندارید؟ آره، ولی احتمالا برای این نقش، مشکل خوانندگی داشتم، چون برزو ارجمند خواننده است و نیازی به تمرین این قسمت از کارش نبود ولی اگر من می‌خواستم این کار را انجام دهم، باید مدت‌ها کار می‌کردم. از دیالوگ‌های جالب در متن بگویید؛ دیالوگ‌هایی که به‌گونه‌ای مخاطب را جذب کرده. من از قبل نوشته‌های آقای نادری را دوست داشتم و مطالعه می‌کردم و همین آشنایی با قلم ایشان موجب شد در نخستین برخورد با فیلمنامه تعجب نکنم. کارکردن با این دیالوگ‌ها برایتان سخت نبود؟ نه به آن صورت. البته شاید گهگداری در تمرینات این اتفاق می‌افتاد که بعد از یکی دوبار مرور متوجه منظور اصلی نوشته می‌شدیم و همان‌طور که گفتم از آنجایی که با قلم ایشان بیگانه نبودم مشکلی برای حفظ کردن و به‌خاطر سپردن دیالوگ‌ها نداشتم، چون سلیس، روان و پرمغز بود و اگر بازیگری می‌فهمید منظور آن چیست؛ بیشتر مشکلاتش رفع می‌شد و تنها باید کلمات را کنار هم بچینی و با تمرین به‌خاطر بسپاری که مثلا به‌جای کلمه ترسیدن از گریختن استفاده کنی و با این روش، من که هیچ مشکلی نداشتم حتی زمانی که متن را سر صحنه به دستمان می‌دادند. چون سرنخ کاراکتر دستم آمده بود و در این زمان موتور بازیگر راه می‌افتد و همین‌جور ادامه می‌دهد و در این میان باید کارگردانی باشد که جلوی بازیگر را بگیرد و به نوعی او را کنترل کند. درباره طراحی لباس و پوشش نقش خسرو تا چه اندازه با طراح صحنه تبادل‌نظر داشتید؟ آقای فروتن، نظرم را خیلی می‌پرسیدند؛ اینکه راحت باشم یا حتی رنگ آن را دوست داشته باشم؛ برایشان مهم بود و حقیقتا همان چیزی بود که همیشه در ذهنم بود. اوایل کار هم می‌خواستیم با کت و شلوار و کلاه مخملی ادامه دهیم ولی احساس کردیم تا حدودی دور از دوره است، پس به این نتیجه رسیدیم که تنها در سکانسی که خسرو و نوچه‌هایش برای استقبال مادرش می‌آیند از این نوع لباس استفاده شود تا کاراکتر معرفی شود و در ادامه از تیپ‌های دیگر هم استفاده کردیم ولی جلوتر که رفتیم احساس کردیم، می‌توانیم از همان کت و کلاه و ... استفاده کنیم. زمان کوتاه و فشرده برای ساخت مجموعه برایتان مشکل‌ساز نبود ؟ خیر، چون اکثر بازیگرانی که در این کار حضور داشتند، بازیگران تئاتر بودند و همدیگر را می‌شناختیم. شاید روی صحنه در کنار هم بازی نکرده بودیم ولی آنقدر تماشاگر کارهای یکدیگر بودیم که مشکلی برای بده‌بستان‌های بین هم نداشتیم، مثلا آقای هاشمی بارها کارهای مرا بازبینی و داوری کرده بودند، پس با این آشنایی کار بسیار خوب جلو می‌رفت، ولی خب در این میان به همکارانمان در گروه صحنه و تدارکات فشار زیادی آمد. چون فیلمنامه کامل را در اختیار نداشتیم، رج‌زدن غیر ممکن بود و باید با فیلمنامه جلو می‌رفتیم و گروه صحنه دائم در حال اسباب‌کشی بودند. فیلمبرداری این مجموعه با اجرای شما در نمایش شکار روباه همزمان بود. برای این تداخل چه کردید؟ از آنجایی که آقای فتحی خودشان تئاتری هستند با مشکلات‌ بسیار آشنا بودند؛ ایشان طوری برنامه‌ریزی کردند که 2 ساعت مانده به شروع اجرا سرکارم باشم و نگرانی رسیدن یا نرسیدن به اجرا را نداشتم. در ابتدای کار، قرار بر این بود که «مجموعه اشک‌ها و لبخند‌ها» نوروز پخش شود. وقتی متوجه شدید که این کار به نوروز نمی‌رسد، ناراحت نشدید، یا ترجیح می‌دادید، نوروز پخش نشود؟ زمانی که برای پخش این مجموعه در نوروز کار می‌کردیم؛ انرژی‌مان را تا روز 12 فروردین گذاشته بودیم یعنی اگر خیلی طول می‌کشید، ضبط و پخش همزمان می‌شد که تا روز دوازدهم درگیر بودیم و همین ضبط و پخش همزمان، این مزیت را داشت که گروه نتیجه کار خودش و بازتاب آن را میان مردم می‌دید و این دلگرمی‌ای می‌شد برای ادامه کار، تا جایی که می‌توانستیم 48 ساعت هم جلوی دوربین روی پا بایستیم ولی وقتی متوجه شدیم نوروز پخش نمی‌شود کمی از انرژیمان کاسته شد و من شخصاً نگرانی بیش از حد گروه را دیدم، ولی مطمئن بودم این کار پخش می‌شود حالا هر ‌زمانی که باشد، با این مسأله خودم را آرام کردم تا این تنش روی کارم تأثیر نگذارد ولی قطعا اگر این کار نوروز پخش می‌شد؛ نمره بالایی از طرف مخاطبان می‌گرفت. حالا با پخش آن به این شکل موافق هستید؟ بله. چون تلویزیون از فعالیت‌های ویژه‌ای همچون نوروز، خالی می‌شود و غیر از یکی دو تا مجموعه جدید و چند مجموعه‌ای که ادامه قبل از تعطیلات است، برنامه دیگری ندارد. همکاری با حسن فتحی چطور بود؟ به‌نظر خیلی سختگیر بودند. سختگیری‌های ایشان اتفاق خیلی خوبی بود که نتیجه‌اش را در حال حاضر می‌بینیم. پیشنهادهایی از اطراف مبنی بر کمبود وقت، عجله و ... می‌شد ولی ایشان کار خودشان را با خونسردی و آرامش فراوان انجام می‌دادند و هیچ‌چیز از نگاهشان دور نمی‌ماند، بدون اینکه تنشی ایجاد کنند. تبادل نظر و پیشنهاد خیلی خوب صورت می‌گرفت و به نظر من یکی از معدود گروه‌هایی بود که بدون هیچ مسأله‌ای در آن کار کردم و تنها ناراحتی ما مربوط به پخش مجموعه در ایام نوروز بود، این صحبت‌ها مربوط به بخش کاری است، ایشان غیر از بخش کاری هم ارتباط خوبی با گروهش داشت. اگر ببیند امروز آمدی و همان آدم دیروز نیستی، نگران می‌شود و پرس‌و‌جو می‌کند و این مساله به بازیگر روحیه می‌دهد. حالا اگر کارگردانی روی صندلی‌اش آن بالا بنشیند و چند نفر به عنوان دستیار دنبالش باشند این‌کار هیچ ارزشی ندارد. من دوست دارم با کارگردان ارتباط خوبی داشته باشم تا بتوانم با او درباره نقش تبادل‌نظر کنم، وقتی کارگردان صدها پله بالاتر از من باشد؛ داد هم بزنم صدایم را نمی‌شنود. روحیه تئاتری به من آموخته با هر شرایطی کنار بیایم ولی در چنین کارهایی که با کارگردانی فاصله دارم خاطره خوبی در ذهنم نمی‌ماند. صحبت از خاطره شد، در این کار شیرین‌ترین خاطره یا حتی به یادماندنی‌ترین سکانس برایتان چه بود؟ همان قسمت اول، صحنه‌ای که خسرو به مادرش می‌گفت که «عاشق شدم، عوض شدم و ... » در حال صحبت کردن و گریه، تخت شکست که من گفتم «اوخ»، دیدم کسی کات نداد و ادامه دادم. این صحنه را وقتی از تلویزیون دیدم برایم خیلی جالب و بامزه بود. با این کار و همینطور آثار قبلی مثل مسافرخانه سعادت که مدتی پیش از تلویزیون پخش شد، به نظر می‌آید قرار است حضورتان در تلویزیون پررنگ‌تر شود، این مسأله روی حضورتان در تئاتر تاثیر می‌گذارد؟ تئاتر همچنان برای من جایگاه اولیه را دارد. مثل این است که بگویید اکسیژن نباشد، تئاتر هم برای من اینگونه است ولی ترجیح می‌دهم انرژی‌ام را در سال برای یکی دو کار بگذارم، چون تئاتر انرژی بازیگر را می‌گیرد و به نوعی او را فرسوده می‌کند و ماحصل زحمات چند ماهه‌ات خیلی انرژی‌زا نیست، چون بازتاب و مخاطب تئاتر بسیار متفاوت است، مخاطب تئاتر در مقایسه با مخاطب 70میلیونی تلویزیون بسیار اندک است. تئاتر از نظر مالی هم بسیار ضعیف است. ما برای نمایش «مانیفست چو» که قبل از جشنواره اجرا رفتیم، هنوز مبلغی دریافت نکرده‌ایم. شما فکر کنید، بازیگری که زندگی‌اش از تئاتر می‌گذرد، می‌تواند زندگی کند، تاجر یا کارمند نیستم که در کنارش به حرفه بازیگری بپردازم. چون در وزارت کار و امور اجتماعی شغلی با عنوان بازیگری یا هنرمند وجود ندارد پس نوع پرداخت دستمزد‌ها تا این حد نامنظم است. به طور مثال بارها برایم پیش آمده که پرسیده‌اند «چه‌کاره‌ای؟ گفتم: بازیگرم» در پاسخ می‌گویند: خب می‌دانم ولی شغلت چیه؟ همین مسأله موجب می‌شود کم‌کم به تلویزیون گرایش پیدا کنیم. البته حضور بچه‌های تئاتر در تلویزیون خیلی پررنگ نیست . بله، واقعا دلیلش را نمی‌دانم. ما استعداد‌های درخشانی در تئاتر داریم و کارگردان‌ها سراغ آنها نمی‌روند در حالی که نتیجه خوبی دارد مثل همین کار «اشک‌ها و لبخند‌ها» که غیر از یکی دو نفر، بقیه تئاتری هستند. ظاهرا این مسائل تا اندازه‌ای دلسردتان کرده. واقعا این زحمتی که می‌کشیم و در نهایت این برخوردهایی که می‌شود، مرا عصبی می‌کند. برای همین نمایش «شکار روباه» علی رفیعی که این‌قدر مخاطب داشت، یک ساعت درست و دقیق برای اجرا تعیین نکرده بودند، به تماشاگر ساعت شش و نیم اعلام شده بود، در صورتی که به ما می‌گفتند ساعت شش اجرا بروید چون بعد از این برنامه داریم و به همین خاطر اکثر تماشاچی‌ها نیم‌ ساعت که از نمایش گذشته بود وارد تالار می‌شدند، باور کنید یک‌بار از یکی از بچه‌ها شنیدم ختم در اینجا برگزار شده است. حالا اگر شوخی می‌کرد یا راست می‌گفت، نمی‌دانم. لحظه‌ای می‌رسد که افسرده می‌شویم چون از عشق افراد سوء‌استفاده کردن بسیار بد و غیر قابل تحمل است. سال 84 به عنوان بازیگر برتر تئاتر به اتفاق دانیال حکیمی برگزیده شدیم و جایزه ما سفر به خارج از کشور بود، اصلا به من نگفتند تا زمانی که یکی از بچه‌ها گفت: گروه در حال اعزام هستند، در حالی که من هیچ اطلاعی نداشتم. این جایزه را در تریبون اعلام می‌کنند ولی ما تریبونی نداریم که ندادن جایزه را در آن اعلام کنیم. مدتی بعد یکی از مسؤولان را دیدم و ایشان گفت، فکر کردم چون به ارمنستان رفتی، علاقه‌ای به رفتن مجدد نداری، این حرف‌‌ها توجیه است و دل آدم را می شکند که این همه زحمت بکشید و این خسته نباشید و تشویق کوچک را هم از ما دریغ ‌کنند و بعد متوجه می‌شوم که بودن و نبودن هومن برق‌نورد در تئاتر هیچ فرقی نمی‌کند.