مجید حبیبی* : درباره مفاهیم اخلاق و هنر تا امروز نظرات و دیدگاه‌های گوناگون و متعددی بیان شده است، مهم‌ترین دیدگاه هم حول چند محور متمرکز است. تعدادی از کارشناسان بر این باورند که این 2 مفهوم مستقل بوده و نمیتوان میان آنها ارتباطی قائل شد. بدین معنا که ماهیت هنر ایجاب می‌کند که «آزاد» بوده و ارتباطی به رعایت اصول اخلاقی نداشته باشد. در حقیقت ضرورتی ندارد که محتوای هنر و ارتباط آن با اخلاق مورد بررسی قرار گیرد اما در نقطه مقابل تعداد دیگری از صاحب‌نظران، هنرمندان و اهالی فن معتقدند «هنر» بدون داشتن فاکتوری به نام«اخلاق» غیر قابل بررسی است و این دو از هم جداناپذیر هستند. هنر به تعریف نگاشته در لغتنامه دهخدا، آن درجه از کمال آدمی است که هشیاری و فراست و فضل و دانش را دربردارد و نمود آن صاحب هنر را برتر از دیگران می‌نماید. اخلاق نیز به روایت فرهنگ لغت عمید، هنجارهای موردقبول جامعه بوده که نشان‌دهنده درستی یا نادرستی رفتار اشخاص است. آنچه انگیزه نگارش این نوشتار شد، احساس ضعف و کمرنگی اخلاق نیکو بیش از هر جا در جامعه هنری است؛ رخنه برخی رفتارهای ناشایست چون دروغ، غیبت، حسادت، سوءاستفاده‌های مختلف، دورویی، توجه نداشتن به کیفیت و سیطره سری‌کاری‌های سطحی و دور از وجدان کاری، فوران مادی‌گرایی، سرقت از آثار هنری، کلاهبرداری هنرمندنمایان از هنرآفرینان، رخنه شوخی‌های دور از آداب و فرهنگ متمدن انسانی و بسیاری معضلات و عواقب تلخ فساد و تبهکاری، در هنر حال حاضر ایران و جهان. هنر در دست هر فرد یا گروهی سیاه‌اندیش می‌تواند وسیله‌ای باشد برای انتشار و تراوش افکاری پلید و ترویج امیالی شیطانی حتی در کالبد و هیاتی به ظاهر زیبا اما برای فریب ساده‌اندیشان و کوته‌نظرها. نظامی علیه‌الرحمه می‌فرماید:
خاک زمین جز به هنر پاک نیست/ وین هنر امروز در این خاک نیست
باید متذکر شد که هر فریبا هنر نیست و نه هر زیبا برای فریب.
هنر وسیله‌ای است در دست انسان و این انسان است که هنر را در خدمت امیال شیطانی به کار می‌بندد یا در مسیری پاک و روحانی. هنر می‌تواند آن موهبتی باشد برای سیر به تعالی و کمال، خداجویی و حق‌شناسی، انسان‌سازی و سرشت و خُلق نکو ساختن و رواج نهادی پاک. هنر در دست فریب‌خوردگان شیطان وسیله‌ای است برای سحر و جادوی غافلان و سست‌اندیشان. صاحبان این وادی از هنر؛ چوپانان به تسخیر درآمده شیطان؛ جهت هدایت خیل انسان‌نمایانند در مسیر تباهی. آنچه وظیفه هنرمند را در جامعه مهم می‌نمایاند هوشمندی او در خلق آثاری است که باید در ابتدای امر با نیتی صاف و عاری از سیه‌نظری در ارائه اثر هنری باشد؛ آنگونه که نهایت دقت خویش را به کار بندد تا آنچه به جامعه خود عرضه می‌دارد فاقد اشاعه فساد باشد و حتی آنجا که مجبور به اجرای رفتارهایی خلاف اخلاق است تمام خلاقیت خود را به کار بندد و نهایت دقت را به جا آورد تا اثر سوء در ذهن مخاطب نگذارد و مروج پلیدی نباشد و حتی به عکس و این وظیفه هنرمند نیک‌سرشت و پاک‌طینت را خطیر، حساس و مهم می‌نمایاند. هنر در ذاتش نه خوب باشد و نه بد؛ نه زشت و نه زیبا، این هنرمند است که با به کارگیری هنر، خویش و هنرش را برای تحسین خدایی خلق می‌کند یا تشویق شیطانی. دور از منطق نیست که بگوییم تاثیر و تسلطی که هنرمند بر جامعه و افرادش دارد و به همان میزان قادر است مروج رفتارهای گونه‌گون در آنان باشد در دستان هیچ شخصی دیگر از توده مردم نیست و اگر قرار به آلوده کردن باشد یا به عکس، به حد وی هیچ احد دیگر چنان توانا نیست. حضرت حافظ چه نکو فرموده‌اند:
هزار نکته باریک‌تر ز مو اینجاست/ نه هر که سر بتراشد قلندری داند
گذشته از تعاریف فیلسوفان و عالمان و ژرف‌اندیشان، به‌راستی تفسیر هنر و اخلاق و تعریف جداگانه برای این دو سخت به تحریر می‌آید. انگار خُلق خوش و انسان در پی کمال خداجویی، نیکوترین هنر و هنرمند است و آثار هنری، وقتی در خدمت امیال مادی و زمینی است و ارتباطی عمیق که نه حتی سطحی با روح خداجو نمی‌یابد، نه‌تنها ماندگار نمی‌شود که حتی در ستایش شیطان‌سیرتان دچار زودفراموشی و دستخوشی، بر باد رفته است در گذر لحظه‌ها. خوشا بر آنان که مسیر حق‌جویی با اخلاق‌مداری به شوق لقای اخروی و سعادت و سرافرازی و نام نیک دنیوی را با هر چه لذت کوتاه جهان پرزرق مادی تاخت نزدند. و ستایش خدای را که زیباست، پاک است و یکه در نکویی‌هاست، هنرش در شعف چشمان و شَرف بی‌شمار مردان و مردصفتان نیک‌سرشتش هویداست و هر که سمت وی نشان کند، شیطان و هزار دستان به او آویزان، دور باشد از گزند و حیله ایشان. کلام آخر را به نکویی هر چه تمام‌تر از دیوان شمس ورق می‌زنیم:
مرا به جز نظر تو نبود و نیست هنر/ عنایتت چو نباشد هنر چه سود کند؟
* مدیر دوبلاژ