محمود مکتبی
«نو شدن» یا «معاصر» بودن(2)
هنر معاصر چیست؟
چه مولفه‌هایی به یک اثر هنری وجهی معاصر می‌بخشد؟ چه ویژگی‌هایی را برای یک اثر هنری معاصر می‌توان برشمرد؟ آیا هنرمند اصالت و نو بودن یک اثر هنری را مشخص می‌کند؟ هنر معاصر تا چه اندازه بر پایه فلسفه‌های جدید هنری استوار است و آیا ما در دوره معاصر دچار یک بحران در زمینه هنر هستیم؟ همه این پرسش‌ها، بارها و بارها برای ما مطرح شده‌اند اما اینکه تا چه اندازه به جواب پرسش‌های‌مان رسیده‌ایم، کاملا یک امر نسبی بوده است.
بیشتر منتقدان و هنرمندان از ارائه تعریفی مشخص برای هنر معاصر اجتناب می‌کنند و حتی در موارد ریزتر همچون بحث پیرامون گرایش‌های هنر معاصر نیز این مساله وجود دارد و ما در نهایت به یک محدوده نامشخص می‌رسیم و دیگر از مرزبندی‌های گذشته خبری نیست.
البته این امر تا اندازه‌ای طبیعی است، چراکه در این دوره نمی‌توان با هیچ قطعیت و یقینی درباره گرایش، عملکرد و دیدگاه‌های معاصر هنری صحبت کرد. این مساله را همچنین به روشنی می‌توان در برخورد هنرمندان معاصر با مخاطب و گرایش‌هایی همچون هنر میان کنشی (تعاملی) مشاهده کرد. در این گرایش و بسیاری دیگر از گرایش‌های جدید، مخاطب آزادانه با یک اثر هنری برخورد می‌کند و می‌تواند آن را تغییر داده، به نحو دلخواه ورود و خروج خود را تعیین کند یا در اجرای بخشی از اثر با هنرمند مشارکت داشته باشد. به بیان دیگر، در بسیاری از آثار هنری معاصر، یک تعریف و ورود و خروج تعیین شده وجود ندارد و یک بی انتهایی، چرخش و ناپایداری جایگزین آنها می‌شود.با وجود نبودن یک تعریف و مرزبندی‌های مشخص برای هنر معاصر اما امروز نمی‌توان هر اثر هنری را به سبب همدوره بودن با ما یا به اصالت و زنده بودن هنرمند آن، اثری معاصر پنداشت، زیرا امروز بیش از آنکه وجه تاریخی یک اثر مورد توجه باشد، رویکرد هنرمند و اثر هنری است که مشخص کننده نو یا معاصر بودن آن اثر می‌شود و در این میان ایده و موضوع یک اثر هنری نیز تا اندازه زیادی مهم می‌نماید.امروز روند هنرهای معاصر در جهان به گونه‌ای پیش می‌رود که دیگر از مکتب و سبک‌های هنری گسترده و همچنین از لحاظ زیبایی‌شناسی غالب بر دیگر سبک‌های هنری، خبری نیست و آنچه بیش از هر چیز به چشم می‌خورد جهان‌بینی، باورها و اندیشه فردی هنرمندان مختلف است که بی‌هیچ برتری نسبت به یکدیگر، آن را در رابطه با پیرامون و با استفاده از رسانه‌های مختلف هنری بیان می‌کنند.
اگر به نگارش تاریخ هنر و نقدهای هنری تا پیش از چند دهه اخیر نگاهی بیندازیم، با وجود اینکه فردیت هنرمند بویژه در دوره مدرن بسیار مطرح است اما همواره آثار هنرمندان مختلف بر اساس سبک، مکتب‌ها و فلسفه زیبایی‌شناسی آنها بررسی شده است و هنرمند در پس آثارش مطرح می‌شود. اما امروز در بررسی رویدادهای تاریخی در هنر و برگزاری نمایشگاه‌ها، هنرمند و جهان‌بینی شخصی او پیش از پرداختن به گرایش‌ها مطرح می‌شود. البته این جهان‌بینی شخصی هنرمند معاصر با آنچه از سوی هنرمندان سوررئالیست و در آن دوران مطرح شده تفاوت فراوانی دارد. فردیت و جهان‌بيني شخصی هنرمند معاصر از این منظر مطرح می‌شود که او دیگر با تمام پیشینه کاری و فلسفی خود یکی از میلیون‌ها هنرمندی خواهد بود که بدون وابستگی به یک مکتب خاص و محدود به یک گرایش هنری به خلق اثر می‌پردازد. هنرمندان معاصر برخلاف هنرمندان پیش از خود که باید از میان آثار و گهگاه نامه‌ها یا دستنوشته‌های کوتاه آنها به طرز تفکر و اندیشه آنها پی برد، در کنار آثار به بیان دیدگاه خود نسبت به فعالیت هنری و ارائه اثر خود می‌پردازند. به تعبیر دیگر نوع نگاه خود را تا اندازه‌ای برای مخاطبان خود بیان می‌دارند.از سوی دیگر هنرمندان امروز پس از یک دوره تاریخی که در نتیجه ایدئولوژی خاص حاکم بر آن، هنرمند به یک انزوا و جدا شدن از متن جامعه کشانده می‌شود، بار دیگر به متن اجتماع برگشته و نسبت به گذشته رابطه مستقیم‌تری را با آن برقرار می‌کنند. این رابطه جدید در دهه حاضر، دیگر نه به نفی موزه یا گالری‌ها می‌پردازد و نه صرفا یک زیبایی در خدمت دربار و کلیساست که به موضوعات خاص آنها بپردازد، بلکه در این رابطه، هنرمند ایده خود را در گستره وسیع‌تری از مخاطبان به نمایش می‌گذارد و این مخاطبان گاه جزئی از خود اثر می‌شوند و در بسیاری از موارد می‌توانند با اثر ارتباط مستقیم داشته باشند.
از میان تازه‌های «هنر معاصر»
مرکز هنری pinchuk اوکراین از ابتدای هفته جاری نمایشگاهی را با عنوان «مجلس یادبود» و با مرور بر بیش از 100 اثر هنری از «دیمین هرست» برپا کرده است. این آثار که تاریخ آنها از 1990 تا 2008 است از 25 آوریل سال جاری به نمایش درآمده‌اند و این نمایشگاه تا 20 سپتامبر ادامه خواهد داشت. دیمین هرست از شروع کار حرفه‌ای‌اش مرزهای هنر را بر هم زده و کارهای این هنرمند یکی از گرانقیمت‌ترین آثار هنری معاصر است.
بنابر گزارش آرت دیلی، این نمایشگاه برای نخستین‌بار مجموعه‌ای از نقاشی‌های جمجمه هرست که در سال‌های 2006 و 2008 خلق شده‌اند را به نمایش گذاشته است. هنر معاصر چیست؟
محمود مکتبی
«نو شدن» یا «معاصر» بودن(2)
هنر معاصر چیست؟
چه مولفه‌هایی به یک اثر هنری وجهی معاصر می‌بخشد؟ چه ویژگی‌هایی را برای یک اثر هنری معاصر می‌توان برشمرد؟ آیا هنرمند اصالت و نو بودن یک اثر هنری را مشخص می‌کند؟ هنر معاصر تا چه اندازه بر پایه فلسفه‌های جدید هنری استوار است و آیا ما در دوره معاصر دچار یک بحران در زمینه هنر هستیم؟ همه این پرسش‌ها، بارها و بارها برای ما مطرح شده‌اند اما اینکه تا چه اندازه به جواب پرسش‌های‌مان رسیده‌ایم، کاملا یک امر نسبی بوده است.
بیشتر منتقدان و هنرمندان از ارائه تعریفی مشخص برای هنر معاصر اجتناب می‌کنند و حتی در موارد ریزتر همچون بحث پیرامون گرایش‌های هنر معاصر نیز این مساله وجود دارد و ما در نهایت به یک محدوده نامشخص می‌رسیم و دیگر از مرزبندی‌های گذشته خبری نیست.
البته این امر تا اندازه‌ای طبیعی است، چراکه در این دوره نمی‌توان با هیچ قطعیت و یقینی درباره گرایش، عملکرد و دیدگاه‌های معاصر هنری صحبت کرد. این مساله را همچنین به روشنی می‌توان در برخورد هنرمندان معاصر با مخاطب و گرایش‌هایی همچون هنر میان کنشی (تعاملی) مشاهده کرد. در این گرایش و بسیاری دیگر از گرایش‌های جدید، مخاطب آزادانه با یک اثر هنری برخورد می‌کند و می‌تواند آن را تغییر داده، به نحو دلخواه ورود و خروج خود را تعیین کند یا در اجرای بخشی از اثر با هنرمند مشارکت داشته باشد. به بیان دیگر، در بسیاری از آثار هنری معاصر، یک تعریف و ورود و خروج تعیین شده وجود ندارد و یک بی انتهایی، چرخش و ناپایداری جایگزین آنها می‌شود.با وجود نبودن یک تعریف و مرزبندی‌های مشخص برای هنر معاصر اما امروز نمی‌توان هر اثر هنری را به سبب همدوره بودن با ما یا به اصالت و زنده بودن هنرمند آن، اثری معاصر پنداشت، زیرا امروز بیش از آنکه وجه تاریخی یک اثر مورد توجه باشد، رویکرد هنرمند و اثر هنری است که مشخص کننده نو یا معاصر بودن آن اثر می‌شود و در این میان ایده و موضوع یک اثر هنری نیز تا اندازه زیادی مهم می‌نماید.امروز روند هنرهای معاصر در جهان به گونه‌ای پیش می‌رود که دیگر از مکتب و سبک‌های هنری گسترده و همچنین از لحاظ زیبایی‌شناسی غالب بر دیگر سبک‌های هنری، خبری نیست و آنچه بیش از هر چیز به چشم می‌خورد جهان‌بینی، باورها و اندیشه فردی هنرمندان مختلف است که بی‌هیچ برتری نسبت به یکدیگر، آن را در رابطه با پیرامون و با استفاده از رسانه‌های مختلف هنری بیان می‌کنند.
اگر به نگارش تاریخ هنر و نقدهای هنری تا پیش از چند دهه اخیر نگاهی بیندازیم، با وجود اینکه فردیت هنرمند بویژه در دوره مدرن بسیار مطرح است اما همواره آثار هنرمندان مختلف بر اساس سبک، مکتب‌ها و فلسفه زیبایی‌شناسی آنها بررسی شده است و هنرمند در پس آثارش مطرح می‌شود. اما امروز در بررسی رویدادهای تاریخی در هنر و برگزاری نمایشگاه‌ها، هنرمند و جهان‌بینی شخصی او پیش از پرداختن به گرایش‌ها مطرح می‌شود. البته این جهان‌بینی شخصی هنرمند معاصر با آنچه از سوی هنرمندان سوررئالیست و در آن دوران مطرح شده تفاوت فراوانی دارد. فردیت و جهان‌بيني شخصی هنرمند معاصر از این منظر مطرح می‌شود که او دیگر با تمام پیشینه کاری و فلسفی خود یکی از میلیون‌ها هنرمندی خواهد بود که بدون وابستگی به یک مکتب خاص و محدود به یک گرایش هنری به خلق اثر می‌پردازد. هنرمندان معاصر برخلاف هنرمندان پیش از خود که باید از میان آثار و گهگاه نامه‌ها یا دستنوشته‌های کوتاه آنها به طرز تفکر و اندیشه آنها پی برد، در کنار آثار به بیان دیدگاه خود نسبت به فعالیت هنری و ارائه اثر خود می‌پردازند. به تعبیر دیگر نوع نگاه خود را تا اندازه‌ای برای مخاطبان خود بیان می‌دارند.از سوی دیگر هنرمندان امروز پس از یک دوره تاریخی که در نتیجه ایدئولوژی خاص حاکم بر آن، هنرمند به یک انزوا و جدا شدن از متن جامعه کشانده می‌شود، بار دیگر به متن اجتماع برگشته و نسبت به گذشته رابطه مستقیم‌تری را با آن برقرار می‌کنند. این رابطه جدید در دهه حاضر، دیگر نه به نفی موزه یا گالری‌ها می‌پردازد و نه صرفا یک زیبایی در خدمت دربار و کلیساست که به موضوعات خاص آنها بپردازد، بلکه در این رابطه، هنرمند ایده خود را در گستره وسیع‌تری از مخاطبان به نمایش می‌گذارد و این مخاطبان گاه جزئی از خود اثر می‌شوند و در بسیاری از موارد می‌توانند با اثر ارتباط مستقیم داشته باشند.
از میان تازه‌های «هنر معاصر»
مرکز هنری pinchuk اوکراین از ابتدای هفته جاری نمایشگاهی را با عنوان «مجلس یادبود» و با مرور بر بیش از 100 اثر هنری از «دیمین هرست» برپا کرده است. این آثار که تاریخ آنها از 1990 تا 2008 است از 25 آوریل سال جاری به نمایش درآمده‌اند و این نمایشگاه تا 20 سپتامبر ادامه خواهد داشت. دیمین هرست از شروع کار حرفه‌ای‌اش مرزهای هنر را بر هم زده و کارهای این هنرمند یکی از گرانقیمت‌ترین آثار هنری معاصر است.
بنابر گزارش آرت دیلی، این نمایشگاه برای نخستین‌بار مجموعه‌ای از نقاشی‌های جمجمه هرست که در سال‌های 2006 و 2008 خلق شده‌اند را به نمایش گذاشته است. ارسال نظر
پربیننده