نقش زنان در ادبیات پایداری چه به‌عنوان حماسه‌سازان روایتی ماندگار و چه به‌عنوان نویسنده رشادت‌هایی پایدار از اهمیت بسزایی برخوردار است و در این نوشته سعی شده با پرداخت به موضوعات متفاوتی به جایگاه زنان در مقوله ادبیات دفاع‌مقدس پرداخته شود. به گزارش «پیام زن»، نویسندگان زن در عرصه ادبیات داستانی دفاع‌مقدس به دلیل برخورداری از نثری عاطفی، دارای جایگاه ویژه‌ای هستند. در این دسته از آثار، به خاطر بهره‌گیری از عنصر خیال می‌توان به شکل بارزتری، شاهد خلق شخصیت‌های زن ماندگار در عرصه دفاع‌مقدس بود. در ادبیات دفاع‌مقدس، زنان ایثارگر را می‌توان به دو دسته، زنان حاضر در مناطق جنگی و جبهه و پشت جبهه تقسیم‌بندی کرد. زنان جبهه شامل زنان جنگزده و ساکن مناطق مرزی و زنانی می‌شوند که به واسطه مشاغلی چون: پزشکی، پرستاری، عکاسی، خبرنگاری و... اجازه حضور در جبهه را داشته‌اند اما عمده زنان در این ادبیات، زنان پشت جبهه هستند که همسران، مادران و خواهران شهید، جانباز و اسیر هستند. «کلاس انشا» و «کلید» اولین داستان‌هایی است که در سال 1360در زمینه دفاع‌مقدس با قلم منصوره شریف‌زاده با حضور زنان نگاشته می‌شود هر چند زن کارکرد مهمی در وقوع این داستان‌ها ندارد. راضیه تجار که یکی از پرکارترین زنان نویسنده در عرصه دفاع‌مقدس است، در ۲ مجموعه داستان «هفت‌بند» و «جای خالی آفتابگردان‌ها»، جدا از زندگینامه‌های داستانی که نگاشته است؛ نگاهی آرمانی به زن دارد. او از زن شخصیتی آسمانی خلق می‌کند که همواره در انتظار آمدن پسر یا همسرش به سر می‌برد. این زن‌ها از ابتدا تا انتهای داستان هیچ تغییر و تحولی نمی‌یابند و همین موضوع باعث رکود داستان می‌شود. زبان شاعرانه تجار مانع فضاسازی، توصیف جزئیات و روابط بین شخصیت‌ها می‌شود. کتاب «مهتاب» نوشته زهرا زواریان شامل چند داستان درباره خانواده‌های شهداست که به دلیل فقدان کشمکش‌های درونی و بیرونی، قابلیت داستانی خود را از دست می‌دهد. مضامین داستان‌ها شبیه یکدیگر است و نکته تأثیرگذاری در آنها دیده نمی‌شود. زنان این اثر در انتظار بازگشت مردانی هستند که به جبهه رفته‌اند و این انتظار فقط با تداعی سلسله خاطرات گذشته در ذهن آنان، ترسیم می‌شود. مادر رمان «سرود اروندرود» منیژه آرمین نیز با شنیدن خبر شهادت پسرش به خاطر تطهیر شخصیت منفی وی شادمان است. «نخل‌های تشنه»، «کنارهای سیراب» از سمیرا اصلانپور و «قواره‌ای برای دو نفر» مجموعه داستانی از زهره یزدان‌پناه قره‌تپه است که نقش مادر و همسر شهید در آنها بارز است. «بوی بهشت» از مریم بصیری نیز رمانی دیگر درباره همسر و مادر شهید است. این همسر شهید تنها چند روز با شوهرش زندگی کرده و درست در روز شهادت همسرش، پسری به دنیا می‌آورد و دچار افسردگی پس از زایمان می‌شود. داستان «عمو بابا» از ناهید سلیمانی، از جمله آثاری است که شخصیت اصلی آن فرزند یک شهید است. «دور گردون» نوشته طاهره ایبد، روایت 3 نسل از زنان را در قالب مادر، همسر و دختر جانباز مطرح می‌کند. داستان بلند «نیمه نارنج» نوشته شمسی خسروی به علاقه‌مندی و ازدواج دختر جوانی با یک جانباز شیمیایی می‌پردازد که این آشنایی و پیوند، منجر به تحول دختر جوان می‌شود. در داستان «معصومه منتظر است» هم دختری جوان خواهان ازدواج با جانبازی است که هر دو چشمش را از دست داده و به این کار اصرار دارد. مریم بصیری نیز در «دخیل عشق» به داستان آسایشگاه جانبازان می‌پردازد و دختری که با یکی از جانبازان ازدواج می‌کند و شریک دردها و رنج‌های وی می‌شود در حالی که خود جانباز خبر از جانبازیش ندارد و دیگران او را مجنون می‌دانند. در داستان «راز دو آینه» زن ۳ سال در جست‌وجوی همسر مفقودش است و عاقبت او را در میان اسرا می‌یابد. در حالی که مرد، نه زبانی برای گفتن و نه دستی برای حرکت دادن، دارد. «چشم سوم» نوشته نرگس آبیار داستان چند نوجوان است که با هم به جبهه می‌روند و در اولین عملیات مفقودالاثر و اسیر می‌شوند. نویسنده چشم انتظاری خانواده این نوجوانان را دستمایه اثر خود قرار می‌دهد و تلاش زیادی برای شناخت و نزدیک شدن به خلوت مادران منتظر دارد، کتابی که تبدیل به یکی از آثار شاخص سینمای دفاع‌مقدس با نام «شیار 143» شد. کتاب «فصل رزهای صورتی» نوشته منیرالسادات موسوی نیز سرگذشت زنی را در انتظار همسر اسیرش، ترسیم می‌کند. زن با نوشتن خاطرات روزانه در نامه‌هایی که هرگز به دست همسرش نمی‌رسد، او را در تلخی‌ها و خوشی‌های اتفاقات پیرامونش، شریک می‌کند. اعظم بروجردی در رمان «خواب سبز» به مضمون اسارت زن می‌پردازد. دختر جوان اسیری، در جدال میان عشق و وظیفه، مجبور به انتخاب می‌شود و تحولی درونی از سر می‌گذراند. او به شناخت تازه‌ای از خود، سرزمین مادریش و کسانی که برای حفظ دین و ناموس و خاکشان جنگیدند، می‌رسد. آنچه در دوران اسارت از پیش چشمان دختر می‌گذرد، چیزی جز خاطرات گذشته و رویای عاشقانه نامزدش نیست. همچنین منیژه آرمین در «سرود اروندرود» مخاطب را با مهاجرت اجباری زنان و خانواده‌های‌شان در دوران جنگ روبه‌رو می‌کند. زنان مهاجر در مواجهه با تناقض‌ها و تضادهای زندگی در محیط جدید، به شناخت تازه‌ای از خود می‌رسند. مادر رنج‌کشیده‌ای که داغ همسر و زخم جنگ را بر تن دارد، تلاش می‌کند از فروپاشی خانواده جلوگیری کند. در رمان‌های «خاک سرخ» از شهره وکیلی، دخترانی به‌عنوان پرستار به کمک مجروحان می‌شتابند و مشکل‌های عاطفی و زندگی پردرد خویش را فراموش می‌کنند. یکی از داستان‌هایی که درباره ارتباط پرستاران و مجروحان جنگی است، کتاب «او را دیدم، زیبا شدم» است. ارسطویی به واسطه گفت وگوی درونی زن پرستار با کودکی که هرگز به دنیا نخواهد آورد، مخاطب را در مواجهه مستقیم و صادقانه با آرزوهای ناکام و احساسات سرخورده زن قرار می‌دهد. واقع‌گرایی عریان حاکم بر توصیفات و تصویرسازی‌های نویسنده، خواننده را در بلوغ عاطفی قهرمان، شریک می‌کند. «آشیانه‌ای برای کبوترها» از ناهید سلیمانی درباره دوران جنگ ایران و عراق و حملات موشکی و بمباران‌های شهر دزفول است. در رمان «عشق سال‌های جنگ» نیز روحیه ایثارگری و فداکاری زنان، به‌خوبی به تصویر کشیده شده است. نرگس دختری است که زندگی خود را وقف جنگ می‌کند و برای ازدواج با فرد دلخواهش که رزمنده است، رودرروی پدر می‌ایستد. زنان به‌عنوان راوی یا نویسنده دورانی ارزشمند در هر بخشی به تبع زمان و مکان حضورشان، کارکرد و نقش‌های متفاوتی داشته و به بیان خاطرات ماندگار دفاع‌مقدس پرداخته‌اند. آنان به دلیل قرار گرفتن در موقعیت‌های خاص، دست به اعمال قهرمانانه‌ای می‌زدند که شاید در شرایط عادی، شجاعت و جسارت انجام آن عمل را نداشتند و به این ترتیب نسل‌های آینده از طریق همین کتاب‌ها با ماهیت جنگ و تبعات آن و نحوه زندگی و افکار مردم در آن دوره آشنا خواهند شد.