
سروش قاسمی: در پایان سفر لوران فابیوس، وزیر خارجه اسرائیلی فرانسه و عامل ورود ایدز به ایران، محمدباقر نوبخت سخنگوی دولت روحانی گفته بود: «فرانسه میتواند نیاز ما به جنگندههای میراژ را برطرف کند و خرید جنگندههای میراژ جدید، نخستین اولویت نیروی هوایی ارتش است». حرفهای نوبخت از آن جهت عجیب بود که قریب 2 سال است اولاند رئیسجمهور فرانسه در جهان بویژه در شیخنشینهای عربی که به خرید بیحساب و کتاب تسلیحات گرانقیمت شهرهاند، دوره افتاده تا بلکه جنگندههای رافائل را که به مراتب پیشرفتهتر و جدیدتر از میراژ هستند آب کند اما جز 2 مورد فروش محدود به قطر و هند بقیه جنگندهها به خاطر گرانی و عقبمانده بودن فناوریهایشان روی دست پاریس باد کردهاند. حال پایگاه آمریکایی المانیتور در مقالهای به قلم یک کارشناس امنیتی ایرانی، ادعای سخنگوی دولت درباره نیاز هوانیروز ارتش جمهوری اسلامی ایران را از نقطه نظر فنی به چالش میکشد. عباس قیداری نوشته است: «در نخستین جنگ خلیج فارس، ایران به شمار اندکی از جنگندههای «داسو میراژ اف 1» عراق دسترسی پیدا کرد و این هواپیماها به ایران منتقل شدند تا بر اثر نبرد هوایی با جنگندههای پیشرفتهتر غربی، از بین نروند. ایران سپس آنها را به عنوان بخشی از غرامت جنگ خود با عراق در سالهای 1980 تا 1988 میلادی، مصادره کرد. ایران اکنون 24 فروند جنگنده میراژ F-1 BQو F-1 EQ در اختیار دارد. البته دقیقا روشن نیست چه تعداد از این هواپیماها قابلیت عملیاتی دارند. ایران از همان ابتدا برای استفاده از این جنگندهها با مشکلات بسیاری روبهرو بود. از آنجایی که رادارهای هواپیما برای موشکهای هوا به هوا و هوا به زمین آمریکایی و فرانسوی طراحی شده است، ایران تا سالها در زمینههایی چون قطعات، نصب رادار، همگامسازی موشکها و آموزش خلبان، با مشکلات بسیاری روبهرو بود. با وجود این، ایران توانست جنگنده اف 1 را به موشکهای تولید داخل مجهز و تغییراتی را در رادار، سامانه ناوبری در ارتفاع پایین و هدفگیری مادون سرخ ایجاد کند». در همین رابطه یک سرگرد نیروی هوایی ارتش که خواست نامش فاش نشود به المانیتور گفته است: «خلبانهای ایرانی معمولاً تمایل ندارند با میراژ پرواز کنند. این هواپیماها مناسب نیروی هوایی ما نیست. اسکادرانهای نیروی هوایی ارتش ایران متشکل از تجهیزات آمریکایی و روسی است. بعید میدانم وزارت دفاع قصد داشته باشد برای نیروی هوایی ما، هواپیمای فرانسوی خریداری کند...حقیقت این است که دشمنان ما در منطقه دارای هواپیماهای بسیار پیشرفته روسی و آمریکایی هستند. واضح است که نیروی هوایی ما به هواپیماهای جدیدی نیاز دارد اما مطمئن هستم که آن، هواپیماهای جنگنده فرانسوی نیست». نویسنده در ادامه تحلیل میکند ارتش جمهوری اسلامی بر خلاف اشتیاق دولت به چند علت به جنگندههای فرانسوی میراژ نیاز ندارد. اول، تازهترین مدل جنگنده میراژ، EI5-2000 است که فرانسه، تولید آن را در سال 2007 میلادی متوقف کرد. بنابراین یا باید به دریافت تجهیزات پیشرفته و قطعات یدکی از شرکت «داسو» کفایت کرد یا موضوع خرید جنگندههای میراژ 2000 در میان است که خود نیروی هوایی فرانسه هم در حال جایگزینی آنها با جنگندههای رافائل است. دوم، ایران احتمالاً سراغ جنگندههای روسی خواهد رفت. فرمانده نیروی دریایی ارتش ایران ماه گذشته از نمایشگاه تسلیحات نیروی دریایی روسیه 2015 بازدید کرد. طبق اعلام منابع نظامی ایران، در این بازدید، روسها از ایران فهرست خرید تسلیحاتی درخواست کردند. افزون بر این، سرتیپ حسین دهقان، وزیر دفاع ایران نیز در سفر اخیرش به مسکو با همتای روس خود دیدار و 2 طرف، توافقنامه همکاری نظامی امضا کردند. یادآور میشود روسیه تنها کشوری است که بعد از انقلاب اسلامی سال 1979 میلادی به ایران جنگنده (میگ-29 و سوخو 24) فروخته است. بنابراین، فرماندهان ایرانی به روسیه بیشتر اعتماد دارند تا کشورهای غربی مانند فرانسه و آمریکا. سوم، میراژ جنگندهای چندمنظوره است. از نظر پدافند هوایی، ایران سرمایهگذاری چشمگیری در موشکهای زمین به هوا، ضدهوایی و طیف وسیعی از رادارهای دوربرد کرده است. بنابراین، ایران برای نبرد هوایی احتمالی دیگر نیازی به اینگونه جنگندههای حمایتی نخواهد داشت. این مساله زمانی بیشتر نمود پیدا میکند که بدانیم برخی اسکادرانهای ایران، جنگندههای ویژه رهگیری مانند F-14Aو سوخو 24 در اختیار دارند که قادرند از فاصله دور وارد نبرد هوایی شوند. اگر ایران قصد داشته باشد تعدادی جنگنده میراژ 2000 خریداری کند، باید قراردادهایی نیز برای تأمین تسلیحات مرتبط، زیرساختها و مهندسان تأسیساتی امضا کند. بدین ترتیب، هزینههای مالی این تصمیم بسیار سنگین خواهد شد. المانیتور در ادامه میآورد چین نیز مانند روسیه در 30 سال گذشته، روابط نظامی خوبی با ایران داشته است. هنگام سفر فرمانده نیروی دریایی ایران به چین در ماه اکتبر سال 2014، دو کشور در زمینه همکاریهای نظامی به توافق رسیدند؛ وزیر دفاع چین گفت این کشور، ایران را « شریکی راهبردی میداند و ما قصد داریم روابط نظامی خود را در حوزههای آموزشی و فروش تسلیحات، افزایش دهیم». با وجود این، بعید است ایران، جنگندههای تازه خود را از چین بگیرد. البته جنگندههای چینی مانند
J-10و J-17 که پاکستان آنها را خریداری کرده است، چندمنظوره و قدیمی هستند و تهیه جنگندههای جدید و نسل پنجم
J-20نیز برای ایران امکانپذیر نیست؛ زیرا این جنگنده هنوز در مراحل آزمایش نهایی قرار دارد و چین نیز حاضر نمیشود بزرگترین فناوری نظامی خود را به کشور دیگری بفروشد.