پرنده‌ها در هر محیطی که باشند، آواز می‌خوانند. آنها آواز خود را طوری تغییر می‌دهند که در محیط زندگی‌شان به خوبی شنیده شود. آواز یک پرنده میزان قدرت، سلامت و هوشیاری او را نشان می‌دهد، چون خواندن به انرژی نیاز دارد. تنها پرندگان قوی می‌توانند آوازی بلند و مداوم بخوانند و در عین حال مراقب باشند که طعمه درندگان نشوند. به نظر می‌رسد بلندترین آواز جهان پرندگان متعلق به مرغ شاخه‌نشین (Superb Lyrebird) باشد. آواز بوتیمار هم یکی از بلندترین آوازهاست. علاوه بر این صدای بوتیمار تا فاصله زیادی از محل سکونت او شنیده می‌شود. بوتیمار نر شب و روز آواز می‌خواند به این امید که یک ماده به قلمرو او بیاید.
اما بدون شک صدای کاکاپو، نوعی طوطی ساکن نیوزيلند، از آواز همه پرندگان بیشتر پیش می‌رود. ترفندی که او برای تقویت صدای خود به کار می‌برد، بی‌نظیر است. او ابتدا با پاهای خود چاله‌ای حفر می‌کند، سپس در این گودال می‌نشیند و هوا را به درون کیسه‌های هوای خود می‌کشد تا آنها را به آرامی پر کند. وقتی این کیسه‌ها پر از هوا می‌شوند، حجم آنها دو برابر می‌شود، سپس پرنده شروع به خواندن می‌کند. صدای او تا شش کیلومتر دورتر به گوش می‌رسد. کاکاپو ممکن است بیش از سه ماه هر شب برای پیدا کردن جفت آواز بخواند.
پرنده‌ها صدایی را ترجیح می‌دهند که در محیط زندگی آنها تا مسافت دورتری شنیده شود. در جنگل، صدا به درختان برخورد می‌کند و توسط برگ‌ها جذب می‌شود. در چنین شرایطی یک آوای کوتاه و یکنواخت بهترین سیگنال است. اگر پرنده دیگری یک بار آن را بشنود، می‌تواند صبر کند تا آواز دوباره تکرار شود و اگر بخواهد می‌تواند به راحتی آن را دنبال کند و به خواننده آواز برسد. برخی پرنده‌های ساکن نواحی جنگل از صداهای زیر استفاده می‌کنند، چون این صدا پس از برخورد با زمین و درختان تغییری پیدا نمی‌کند. پرنده‌هایی که در دشت‌ها زندگی می‌کنند، صداهای وزوزی (Buzz) را ترجیح می‌دهند زیرا چنین صدایی در یک ناحیه باز مانند دشت، چمنزار تا فواصل بسیار دور شنیده می‌شود. آب جاری در رودخانه و جویبار سر و صدای زیادی ایجاد می‌کند و باعث می‌شود صداهای دیگر به راحتی تشخیص داده نشود. اردک‌های آبی‌رنگ نیوزیلند برای غلبه بر این مشکل از آواهایی با فرکانس بالا استفاده می‌کنند. شاید دیده باشید که بیشتر پرندگان قبل از شروع آواز، روی مکان‌های بلند می‌روند. این کار برای آن است که صدایشان بهتر شنیده شود. وقتی پرنده از بالای یک درخت یا روی نرده حیاط آواز بخواند، صدایش تداخل کمتری با موانع موجود در محیط پیدا می‌کند. دسته‌ای از چکاوک‌ها راه عجیبی برای این کار پیدا کرده‌اند؛ چکاوک در آسمان اوج می‌گیرد و پس از مدت کوتاهی توقف، ناگهان خود را به سمت پایین رها می‌کند. در همین حال شروع به آواز خواندن می‌کند. به هر حال هر گونه‌ای راه‌حلی برای خود یافته است، اما به راستی چه پیامی با این آواز منتقل می‌شود که ارزش صرف این همه انرژی را دارد؟ در عين حال خواندن آواز براي پرندگان خطرناک هم هست، چون ایجاد این همه سر و صدا توجه شکارچی‌ها را به سوی پرنده جلب می‌کند.
چرا پرنده‌ها آواز می‌خوانند؟
آواز پرنده دو هدف اصلی دارد: دفاع از قلمرو و جفت‌یابی. بیشتر اوقات این پرنده نر است که آواز می‌خواند. اگر پرنده نر قلمرو خوبی داشته باشد، می‌تواند یک جفت مناسب پیدا کرده و با موفقیت زاد و ولد کند. پرنده حدود قلمرو خود را با آواز خواندن در آن مشخص می‌کند. این آوازها معمولا ساده و کوتاه هستند. پرنده‌های همسایه آواز همدیگر را می‌شناسند و تا وقتی که هر کس در محدوده خودش باشد، مشکلی پیش نمی‌آید اما یک آوازخوان بیگانه یعنی یک تهدید برای قلمرو، پس باید با یک آواز قوی به او نشان داد که اینجا صاحب دارد.
غالبا پرنده در بین آواز خود سکوت می‌کند و منتظر می‌ماند تا جواب بشنود. او از این راه می‌تواند متوجه شود که مهاجمی وارد محدوده او شده یا نه. بعضی از گونه‌های پرندگان برای دور کردن دشمن روش بسیار جالبی را به کار می‌گیرند. آنها چند نوع آواز مختلف را با هم اجرا می‌کنند. پرنده تازه‌واردی که آوازها را می‌شنود، فکر می‌کند در این ناحیه پرندگان زیادی زندگی می‌کنند و در نتیجه سهم او از منابع غذایی موجود ناچیز است، پس ترجیح می‌دهد به دنبال محل دیگری برود. اما پرنده نر وقتی بخواهد توجه ماده‌ها را جلب کند، آوازهای طولانی و پیچیده می‌خواند. ماده‌ها آواز را می‌شنوند، اما معمولا جوابی نمی‌دهند. آنها پیش از آنکه تصمیم خود را بگیرند، چندین روز وقت صرف می‌کنند و آواز نرهای مختلف را می‌شنوند. نرهایی که آوازهای بیشتر و پیچیده‌تری بخوانند، بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرند.
باسترک قهوه‌ای (Brown Thrusher) در آوازخوانی رکورد‌دار است. او بیش از دو هزار آواز مختلف اجرا می‌کند. سعد (Sedge Warbler) نیز می‌تواند آوازهای طولانی و پیچیده‌ای بخواند. امکان ندارد سعد نر در طول عمر خود آوازی را دوبار به‌طور یکسان اجرا کند. هر آواز او تقریبا از 50 جزء تشکیل شده است که ترتیب و انتخاب آنها دائما تغییر می‌کند.
سسک‌های مرداب (March Wren) برای تصاحب بهترین باتلاق با هم رقابت می‌کنند. این پرنده‌ها بومی مناطق غربی آمریکا هستند. تعداد مرداب‌های این نواحی محدود است. پرنده نر آواز می‌خواند و پس از آن مدتی مکث می‌کند تا آواز پرنده رقیب را بشنود. نری که پیچیده‌ترین آواز را بخواند، بیشتر از همه مورد توجه ماده‌هاست و زودتر از بقیه جفت پیدا می‌کند. جالب است بدانید که وقتی سسک‌ها از مهاجرت برمی‌گردند، نرها آنقدر آواز می‌خوانند تا یک جفت مناسب برای خود پیدا کنند، اما پس از جفت‌یابی، پرنده نر ناگهان آواز خود را عوض می‌کند و فقط یک آواز ساده و کوتاه اجرا می‌کند تا محدوده قلمرو خود را مشخص کند.
برخی گونه‌ها برای گسترش آوازهای خود از صدای دیگر پرندگان تقلید می‌کنند. مشهورترین مقلدان در دنیای پرندگان، چکاوک مرداب، مرغ مقلد، مرغ مینا، سار، مرغ آلاچیق و سینه‌سرخ آفریقایی هستند. سارهای اسکاتلند صدای گوسفندان را تکرار می‌کنند، در حالی که گروهی دیگر از سارها در منطقه آکسفورد انگلستان از موتور اتوبوس تقلید می‌کنند. مرغ شاخه‌نشین (Superb Lyrebird) در جنگل‌های متراکم استرالیا زندگی می‌کند. او می‌تواند آواز 12 گونه دیگر را تقلید کند. وقتی دانشمندان در حال فیلمبرداری از محل زندگی او بودند، او صدای دوربین را یاد گرفت و با تقلید آن، تعجب همه را برانگیخت. عجیب‌تر آنکه این پرنده می‌تواند صدای اره برقی و بوق ماشین را هم تقلید کند. چکاوک مرداب در زمستان به آفریقا مهاجرت می‌کند و در تابستان به اروپا بازمی‌گردد. او علاوه بر آواز پرنده‌های اروپایی، آواز بسیاری از پرندگان آفریقایی را هم یاد می‌گیرد. چکاوک، آواز 70 نوع پرنده مختلف را می‌آموزد و تکرار می‌کند. پرنده ماده با شنیدن این آوازها می‌فهمد که او به کدام ناحیه از آفریقا مهاجرت کرده و به احتمال قوی، نری را انتخاب می‌کند که به همان ناحیه‌ای رفته باشد که خود او زمستان را در آن گذرانده است.
اگرچه در بیشتر گونه‌ها پرنده‌های نر آواز می‌خوانند، اما گاهی ماده‌ها نیز هنرنمایی می‌کنند. گونه‌ای پرنده ساکن دامنه‌های آلپ شناخته شده است که نوع ماده‌اش برای جلب توجه نرها آواز می‌خواند. جفت‌گیری با نرهای متعدد برای او یک مزیت محسوب می‌شود؛ چون بعدا همه آنها در پرورش جوجه به او کمک می‌کنند.
یک نمونه دیگر، توکای بال قرمز است. توکای ماده در فصل زاد و ولد دو نوع آواز می‌خواند. یک آواز را برای برقراری ارتباط با جفت خود به کار می‌برد، ولی آواز دیگر را فقط وقتی می‌خواند که ماده‌های دیگر نزدیک شوند. به نظر می‌رسد آواز دوم نوعی هشدار به پرنده مهاجم باشد.
سینه‌سرخ اروپایی هم جزو این دسته از پرنده‌ها محسوب می‌شود. در زمستان پرنده نر و ماده با هم آواز می‌خوانند، زیرا هر یک از آنها قلمرو جداگانه‌ای دارند. این کار به آنها کمک می‌کند تا در زمستان (که ذخایر غذایی کم است.) خوراک کافی داشته باشند. از این دسته مثال‌ها فراوان یافت می‌شود. شگفتی‌های آواز پرندگان به حدی است که برای کشف آن، سال‌ها تحقیق و مطالعه لازم است. نکته مهم این است که آواز پرندگان نه‌تنها زیباست، بلکه نقش مهمی در ادامه بقای آنها دارد. بهترین زمان برای شنیدن آواز پرندگان، سپیده‌دم است. در تمام نقاط جهان، از جنگل‌های استوایی گرفته تا نواحی شمالی اروپا، آوای پرندگان در سپیده‌دم بیشتر از دیگر اوقات شبانه‌روز شنیده می‌شود. معمولا این پرندگان نر هستند که آواز می‌خوانند، اما به راستی چرا؟ هنگام سحر معمولا نسیم ملایمی می‌وزد، سر و صدای دیگر جانوران نیز آغاز نشده است، پس صدای پرنده تا دور‌دست‌ها به خوبی شنیده می‌شود. آوازی که صبح خوانده می‌شود 20 مرتبه مؤثرتر از آواز نیم‌روز است. علاوه بر این، پرنده در این موقع روز نمی‌تواند کار دیگری انجام دهد. هوا هنوز روشن نشده و حشرات به سختی دیده می‌شوند. بسیاری از حشرات هم به خاطر خنکی هوا ترجیح می‌دهند روی زمین بمانند، پس شکار کردن مشکل است. وقتی پرنده‌ای بعد از گذراندن یک شب سرد (که در آن هیچ چیز نخورده است) آواز می‌خواند، نشان می‌دهد که بسیار قوی است. شاید می‌خواهد با آواز خواندن خود به پرنده‌های ماده بگوید «من از نظر جسمی توانایی لازم را برای جفت‌گیری دارم». پرنده نر با تمام توان چهچه می‌زند تا ثابت کند آنقدر انرژی دارد که می‌تواند مقدار زیادی از آن را صرف کار بی‌فایده‌ای چون آواز خواندن کند. بیشتر پرنده‌های ماده هم هنگام سحر در آشیانه خود هستند و می‌توانند آواز او را بشنوند. اگر پرنده ساکن قلمرو همسایه در طول شب شکار شده باشد یا به هر دلیل مرده باشد، صدای او شنیده نمی‌شود. پس می‌توان قلمرو او را تصرف کرد و غذای بیشتری به دست آورد، بنابراین سپیده‌دم زمان بسیار مناسبی برای آواز خواندن است.
اما این فقط یک روی سکه بود. روی دیگر چندان جالب نیست. فرض کنید یک شکارچی گرسنه هستید و در طول شب خوراک کافی پیدا نکرده‌اید. صبح در حال جست‌وجو برای پیدا کردن طعمه‌اید، ناگهان صدای پرنده‌ای را می‌شنوید که روی درختی در نزدیکی شما مشغول آواز خواندن است. پرنده سرگرم نغمه‌سرایی خود است و توجه چندانی به اتفاقات دور و برش ندارد. دیگر چه می‌خواهید؟ همه شرایط برای سیر شدن شما مهیاست. پس اگر آواز پرنده‌ای برای مدت طولانی ادامه داشته باشد، می‌توان گفت پرنده بسیار زیرکی است چون می‌تواند خود را از چنگال شکارچیانی که در کمین هستند در امان نگه دارد؛ این یعنی یک امتیاز دیگر برای جلب توجه ماده‌ها! اما مشکل دیگری هم هست. همه می‌خواهند سر صبح آواز بخوانند. باید برای پیروز شدن رقابت کرد. دردسر وقتی بیشتر می‌شود که آواز دو پرنده همسایه شبیه هم باشد. در جنگل‌های بلوط کالیفرنیا دو پرنده زندگی می‌کنند که همین شرایط را دارند. آنها راه‌حل خوبی برای این مسأله یافته‌اند. ساعت اول صبح به آواز خواندن پرنده اول اختصاص دارد. پرنده دوم صبر می‌کند تا نوبت او برسد. ساعت بعد، زمان آواز پرنده دوم است. این روند تا پایان سپیده ادامه پیدا می‌کند. همیشه رقابت کردن بهترین راه نیست.
پرنده‌های عاقل ایرلندی
گفتیم پرنده یا برای جفت‌یابی آواز می‌خواند یا برای حفظ قلمرو. هر دوی اینها را می‌خواهد تا بقای گونه خود را تضمین کند. اگر قرار باشد آواز خواندن به قیمت جان او تمام شود، بهتر است ساکت بماند تا خطر برطرف شود. نمونه‌ای از این رفتار در سینه‌سرخ‌ها دیده شده است. سینه‌سرخ‌های انگلیسی در شب‌های زمستان نزدیک تیرهای چراغ برق می‌نشینند و تا صبح آواز می‌خوانند اما آواز سینه‌سرخ‌های دوبلین (پایتخت ایرلند) هرگز در شب شنیده نشده است. جالب این است که سینه‌سرخ‌های ساکن ولز که خصوصیات ژنتیکی مشابهی با سینه‌سرخ‌های ایرلندی دارند، شب‌ها روی شاخه‌ها می‌نشینند و نغمه‌سرایی می‌کنند. به نظر شما دلیل این تفاوت چیست؟
محققان انگلیسی برای پیدا کردن پاسخ تعدادی نوار از صدای سینه‌سرخ‌ها ضبط کرده بودند. نیمه‌شب به میان جنگل رفتند و پس از روشن کردن تعدادی نورافکن در نواحی مختلف، نوارها را با بلندگو در محیط پخش کردند. سینه‌سرخ‌ها به محض شنیدن صدای نوار شروع به خواندن کردند. شب بعد همین کار تکرار شد، فقط این بار نورافکن‌ها خاموش بود؛ هیچ سینه‌سرخی آواز نخواند. دانشمندان حدس زدند شاید دلیل ساکت شدن سینه‌سرخ‌ها این است که در تاریکی احساس خطر می‌کنند. این بار محیط را روشن کردند، اما به جای آواز سینه‌سرخ صدای جغد پخش کردند. نتیجه واقعا عجیب بود. سینه‌سرخ‌ها نه‌تنها ساکت نشدند، بلکه با تمام وجود شروع به آوازخوانی کردند؛ انگار می‌خواستند به جغد بگویند «به من نگاه کن. من سالم و قوی هستم و می‌توانم از قلمرو خودم دفاع کنم، حتی اگر شکارچی‌هایی مثل تو در کمین باشند». بعد از اتمام این مراحل، تیم تحقیقاتی به دوبلین سفر کرد. تمام کارهایی که در ولز انجام شده بود، مجددا تکرار شد. نتیجه باز هم عجیب بود. جغدهای قهوه‌ای درجنگل‌های ولز فراوان هستند، در حالی که تعداد آنها در ایرلند بسیار کم است. با این وجود سینه‌سرخ‌های ایرلندی حتی بعد از پخش شدن نوار هم شروع به آواز خواندن نکردند. آزمایش‌ها را یک بار دیگر در روز تکرار کردند. این بار سینه‌سرخ‌های ایرلندی هم مانند ولزی‌ها شروع به خواندن کردند. محققان حدس زدند که باید شکارچی خطرناکی در ایرلند باشد که در ولز نیست اما مجبور بودند مدرکی برای اثبات فرضیه خود پیدا کنند. این مدرک بسیار زودتر از زمان مورد انتظار یافته شد؛ در جنگل‌های ایرلند تعدادی جغد گوش‌دراز زندگی می‌کند. این جغدها (نسبت به جغدهای قهوه‌ای) علاقه بیشتری به خوردن پرندگان دارند پس خطری که جان سینه‌سرخ را تهدید می‌کند، بیشتر است. پرنده در تاریکی جایی را نمی‌بیند، پس ریسک نمی‌کند و ترجیح می‌دهد شب را در سکوت کامل سپری کند. آواز می‌خوانم، پس هستم!
پرنده‌ها در هر محیطی که باشند، آواز می‌خوانند. آنها آواز خود را طوری تغییر می‌دهند که در محیط زندگی‌شان به خوبی شنیده شود. آواز یک پرنده میزان قدرت، سلامت و هوشیاری او را نشان می‌دهد، چون خواندن به انرژی نیاز دارد. تنها پرندگان قوی می‌توانند آوازی بلند و مداوم بخوانند و در عین حال مراقب باشند که طعمه درندگان نشوند. به نظر می‌رسد بلندترین آواز جهان پرندگان متعلق به مرغ شاخه‌نشین (Superb Lyrebird) باشد. آواز بوتیمار هم یکی از بلندترین آوازهاست. علاوه بر این صدای بوتیمار تا فاصله زیادی از محل سکونت او شنیده می‌شود. بوتیمار نر شب و روز آواز می‌خواند به این امید که یک ماده به قلمرو او بیاید.
اما بدون شک صدای کاکاپو، نوعی طوطی ساکن نیوزيلند، از آواز همه پرندگان بیشتر پیش می‌رود. ترفندی که او برای تقویت صدای خود به کار می‌برد، بی‌نظیر است. او ابتدا با پاهای خود چاله‌ای حفر می‌کند، سپس در این گودال می‌نشیند و هوا را به درون کیسه‌های هوای خود می‌کشد تا آنها را به آرامی پر کند. وقتی این کیسه‌ها پر از هوا می‌شوند، حجم آنها دو برابر می‌شود، سپس پرنده شروع به خواندن می‌کند. صدای او تا شش کیلومتر دورتر به گوش می‌رسد. کاکاپو ممکن است بیش از سه ماه هر شب برای پیدا کردن جفت آواز بخواند.
پرنده‌ها صدایی را ترجیح می‌دهند که در محیط زندگی آنها تا مسافت دورتری شنیده شود. در جنگل، صدا به درختان برخورد می‌کند و توسط برگ‌ها جذب می‌شود. در چنین شرایطی یک آوای کوتاه و یکنواخت بهترین سیگنال است. اگر پرنده دیگری یک بار آن را بشنود، می‌تواند صبر کند تا آواز دوباره تکرار شود و اگر بخواهد می‌تواند به راحتی آن را دنبال کند و به خواننده آواز برسد. برخی پرنده‌های ساکن نواحی جنگل از صداهای زیر استفاده می‌کنند، چون این صدا پس از برخورد با زمین و درختان تغییری پیدا نمی‌کند. پرنده‌هایی که در دشت‌ها زندگی می‌کنند، صداهای وزوزی (Buzz) را ترجیح می‌دهند زیرا چنین صدایی در یک ناحیه باز مانند دشت، چمنزار تا فواصل بسیار دور شنیده می‌شود. آب جاری در رودخانه و جویبار سر و صدای زیادی ایجاد می‌کند و باعث می‌شود صداهای دیگر به راحتی تشخیص داده نشود. اردک‌های آبی‌رنگ نیوزیلند برای غلبه بر این مشکل از آواهایی با فرکانس بالا استفاده می‌کنند. شاید دیده باشید که بیشتر پرندگان قبل از شروع آواز، روی مکان‌های بلند می‌روند. این کار برای آن است که صدایشان بهتر شنیده شود. وقتی پرنده از بالای یک درخت یا روی نرده حیاط آواز بخواند، صدایش تداخل کمتری با موانع موجود در محیط پیدا می‌کند. دسته‌ای از چکاوک‌ها راه عجیبی برای این کار پیدا کرده‌اند؛ چکاوک در آسمان اوج می‌گیرد و پس از مدت کوتاهی توقف، ناگهان خود را به سمت پایین رها می‌کند. در همین حال شروع به آواز خواندن می‌کند. به هر حال هر گونه‌ای راه‌حلی برای خود یافته است، اما به راستی چه پیامی با این آواز منتقل می‌شود که ارزش صرف این همه انرژی را دارد؟ در عين حال خواندن آواز براي پرندگان خطرناک هم هست، چون ایجاد این همه سر و صدا توجه شکارچی‌ها را به سوی پرنده جلب می‌کند.
چرا پرنده‌ها آواز می‌خوانند؟
آواز پرنده دو هدف اصلی دارد: دفاع از قلمرو و جفت‌یابی. بیشتر اوقات این پرنده نر است که آواز می‌خواند. اگر پرنده نر قلمرو خوبی داشته باشد، می‌تواند یک جفت مناسب پیدا کرده و با موفقیت زاد و ولد کند. پرنده حدود قلمرو خود را با آواز خواندن در آن مشخص می‌کند. این آوازها معمولا ساده و کوتاه هستند. پرنده‌های همسایه آواز همدیگر را می‌شناسند و تا وقتی که هر کس در محدوده خودش باشد، مشکلی پیش نمی‌آید اما یک آوازخوان بیگانه یعنی یک تهدید برای قلمرو، پس باید با یک آواز قوی به او نشان داد که اینجا صاحب دارد.
غالبا پرنده در بین آواز خود سکوت می‌کند و منتظر می‌ماند تا جواب بشنود. او از این راه می‌تواند متوجه شود که مهاجمی وارد محدوده او شده یا نه. بعضی از گونه‌های پرندگان برای دور کردن دشمن روش بسیار جالبی را به کار می‌گیرند. آنها چند نوع آواز مختلف را با هم اجرا می‌کنند. پرنده تازه‌واردی که آوازها را می‌شنود، فکر می‌کند در این ناحیه پرندگان زیادی زندگی می‌کنند و در نتیجه سهم او از منابع غذایی موجود ناچیز است، پس ترجیح می‌دهد به دنبال محل دیگری برود. اما پرنده نر وقتی بخواهد توجه ماده‌ها را جلب کند، آوازهای طولانی و پیچیده می‌خواند. ماده‌ها آواز را می‌شنوند، اما معمولا جوابی نمی‌دهند. آنها پیش از آنکه تصمیم خود را بگیرند، چندین روز وقت صرف می‌کنند و آواز نرهای مختلف را می‌شنوند. نرهایی که آوازهای بیشتر و پیچیده‌تری بخوانند، بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرند.
باسترک قهوه‌ای (Brown Thrusher) در آوازخوانی رکورد‌دار است. او بیش از دو هزار آواز مختلف اجرا می‌کند. سعد (Sedge Warbler) نیز می‌تواند آوازهای طولانی و پیچیده‌ای بخواند. امکان ندارد سعد نر در طول عمر خود آوازی را دوبار به‌طور یکسان اجرا کند. هر آواز او تقریبا از 50 جزء تشکیل شده است که ترتیب و انتخاب آنها دائما تغییر می‌کند.
سسک‌های مرداب (March Wren) برای تصاحب بهترین باتلاق با هم رقابت می‌کنند. این پرنده‌ها بومی مناطق غربی آمریکا هستند. تعداد مرداب‌های این نواحی محدود است. پرنده نر آواز می‌خواند و پس از آن مدتی مکث می‌کند تا آواز پرنده رقیب را بشنود. نری که پیچیده‌ترین آواز را بخواند، بیشتر از همه مورد توجه ماده‌هاست و زودتر از بقیه جفت پیدا می‌کند. جالب است بدانید که وقتی سسک‌ها از مهاجرت برمی‌گردند، نرها آنقدر آواز می‌خوانند تا یک جفت مناسب برای خود پیدا کنند، اما پس از جفت‌یابی، پرنده نر ناگهان آواز خود را عوض می‌کند و فقط یک آواز ساده و کوتاه اجرا می‌کند تا محدوده قلمرو خود را مشخص کند.
برخی گونه‌ها برای گسترش آوازهای خود از صدای دیگر پرندگان تقلید می‌کنند. مشهورترین مقلدان در دنیای پرندگان، چکاوک مرداب، مرغ مقلد، مرغ مینا، سار، مرغ آلاچیق و سینه‌سرخ آفریقایی هستند. سارهای اسکاتلند صدای گوسفندان را تکرار می‌کنند، در حالی که گروهی دیگر از سارها در منطقه آکسفورد انگلستان از موتور اتوبوس تقلید می‌کنند. مرغ شاخه‌نشین (Superb Lyrebird) در جنگل‌های متراکم استرالیا زندگی می‌کند. او می‌تواند آواز 12 گونه دیگر را تقلید کند. وقتی دانشمندان در حال فیلمبرداری از محل زندگی او بودند، او صدای دوربین را یاد گرفت و با تقلید آن، تعجب همه را برانگیخت. عجیب‌تر آنکه این پرنده می‌تواند صدای اره برقی و بوق ماشین را هم تقلید کند. چکاوک مرداب در زمستان به آفریقا مهاجرت می‌کند و در تابستان به اروپا بازمی‌گردد. او علاوه بر آواز پرنده‌های اروپایی، آواز بسیاری از پرندگان آفریقایی را هم یاد می‌گیرد. چکاوک، آواز 70 نوع پرنده مختلف را می‌آموزد و تکرار می‌کند. پرنده ماده با شنیدن این آوازها می‌فهمد که او به کدام ناحیه از آفریقا مهاجرت کرده و به احتمال قوی، نری را انتخاب می‌کند که به همان ناحیه‌ای رفته باشد که خود او زمستان را در آن گذرانده است.
اگرچه در بیشتر گونه‌ها پرنده‌های نر آواز می‌خوانند، اما گاهی ماده‌ها نیز هنرنمایی می‌کنند. گونه‌ای پرنده ساکن دامنه‌های آلپ شناخته شده است که نوع ماده‌اش برای جلب توجه نرها آواز می‌خواند. جفت‌گیری با نرهای متعدد برای او یک مزیت محسوب می‌شود؛ چون بعدا همه آنها در پرورش جوجه به او کمک می‌کنند.
یک نمونه دیگر، توکای بال قرمز است. توکای ماده در فصل زاد و ولد دو نوع آواز می‌خواند. یک آواز را برای برقراری ارتباط با جفت خود به کار می‌برد، ولی آواز دیگر را فقط وقتی می‌خواند که ماده‌های دیگر نزدیک شوند. به نظر می‌رسد آواز دوم نوعی هشدار به پرنده مهاجم باشد.
سینه‌سرخ اروپایی هم جزو این دسته از پرنده‌ها محسوب می‌شود. در زمستان پرنده نر و ماده با هم آواز می‌خوانند، زیرا هر یک از آنها قلمرو جداگانه‌ای دارند. این کار به آنها کمک می‌کند تا در زمستان (که ذخایر غذایی کم است.) خوراک کافی داشته باشند. از این دسته مثال‌ها فراوان یافت می‌شود. شگفتی‌های آواز پرندگان به حدی است که برای کشف آن، سال‌ها تحقیق و مطالعه لازم است. نکته مهم این است که آواز پرندگان نه‌تنها زیباست، بلکه نقش مهمی در ادامه بقای آنها دارد. بهترین زمان برای شنیدن آواز پرندگان، سپیده‌دم است. در تمام نقاط جهان، از جنگل‌های استوایی گرفته تا نواحی شمالی اروپا، آوای پرندگان در سپیده‌دم بیشتر از دیگر اوقات شبانه‌روز شنیده می‌شود. معمولا این پرندگان نر هستند که آواز می‌خوانند، اما به راستی چرا؟ هنگام سحر معمولا نسیم ملایمی می‌وزد، سر و صدای دیگر جانوران نیز آغاز نشده است، پس صدای پرنده تا دور‌دست‌ها به خوبی شنیده می‌شود. آوازی که صبح خوانده می‌شود 20 مرتبه مؤثرتر از آواز نیم‌روز است. علاوه بر این، پرنده در این موقع روز نمی‌تواند کار دیگری انجام دهد. هوا هنوز روشن نشده و حشرات به سختی دیده می‌شوند. بسیاری از حشرات هم به خاطر خنکی هوا ترجیح می‌دهند روی زمین بمانند، پس شکار کردن مشکل است. وقتی پرنده‌ای بعد از گذراندن یک شب سرد (که در آن هیچ چیز نخورده است) آواز می‌خواند، نشان می‌دهد که بسیار قوی است. شاید می‌خواهد با آواز خواندن خود به پرنده‌های ماده بگوید «من از نظر جسمی توانایی لازم را برای جفت‌گیری دارم». پرنده نر با تمام توان چهچه می‌زند تا ثابت کند آنقدر انرژی دارد که می‌تواند مقدار زیادی از آن را صرف کار بی‌فایده‌ای چون آواز خواندن کند. بیشتر پرنده‌های ماده هم هنگام سحر در آشیانه خود هستند و می‌توانند آواز او را بشنوند. اگر پرنده ساکن قلمرو همسایه در طول شب شکار شده باشد یا به هر دلیل مرده باشد، صدای او شنیده نمی‌شود. پس می‌توان قلمرو او را تصرف کرد و غذای بیشتری به دست آورد، بنابراین سپیده‌دم زمان بسیار مناسبی برای آواز خواندن است.
اما این فقط یک روی سکه بود. روی دیگر چندان جالب نیست. فرض کنید یک شکارچی گرسنه هستید و در طول شب خوراک کافی پیدا نکرده‌اید. صبح در حال جست‌وجو برای پیدا کردن طعمه‌اید، ناگهان صدای پرنده‌ای را می‌شنوید که روی درختی در نزدیکی شما مشغول آواز خواندن است. پرنده سرگرم نغمه‌سرایی خود است و توجه چندانی به اتفاقات دور و برش ندارد. دیگر چه می‌خواهید؟ همه شرایط برای سیر شدن شما مهیاست. پس اگر آواز پرنده‌ای برای مدت طولانی ادامه داشته باشد، می‌توان گفت پرنده بسیار زیرکی است چون می‌تواند خود را از چنگال شکارچیانی که در کمین هستند در امان نگه دارد؛ این یعنی یک امتیاز دیگر برای جلب توجه ماده‌ها! اما مشکل دیگری هم هست. همه می‌خواهند سر صبح آواز بخوانند. باید برای پیروز شدن رقابت کرد. دردسر وقتی بیشتر می‌شود که آواز دو پرنده همسایه شبیه هم باشد. در جنگل‌های بلوط کالیفرنیا دو پرنده زندگی می‌کنند که همین شرایط را دارند. آنها راه‌حل خوبی برای این مسأله یافته‌اند. ساعت اول صبح به آواز خواندن پرنده اول اختصاص دارد. پرنده دوم صبر می‌کند تا نوبت او برسد. ساعت بعد، زمان آواز پرنده دوم است. این روند تا پایان سپیده ادامه پیدا می‌کند. همیشه رقابت کردن بهترین راه نیست.
پرنده‌های عاقل ایرلندی
گفتیم پرنده یا برای جفت‌یابی آواز می‌خواند یا برای حفظ قلمرو. هر دوی اینها را می‌خواهد تا بقای گونه خود را تضمین کند. اگر قرار باشد آواز خواندن به قیمت جان او تمام شود، بهتر است ساکت بماند تا خطر برطرف شود. نمونه‌ای از این رفتار در سینه‌سرخ‌ها دیده شده است. سینه‌سرخ‌های انگلیسی در شب‌های زمستان نزدیک تیرهای چراغ برق می‌نشینند و تا صبح آواز می‌خوانند اما آواز سینه‌سرخ‌های دوبلین (پایتخت ایرلند) هرگز در شب شنیده نشده است. جالب این است که سینه‌سرخ‌های ساکن ولز که خصوصیات ژنتیکی مشابهی با سینه‌سرخ‌های ایرلندی دارند، شب‌ها روی شاخه‌ها می‌نشینند و نغمه‌سرایی می‌کنند. به نظر شما دلیل این تفاوت چیست؟
محققان انگلیسی برای پیدا کردن پاسخ تعدادی نوار از صدای سینه‌سرخ‌ها ضبط کرده بودند. نیمه‌شب به میان جنگل رفتند و پس از روشن کردن تعدادی نورافکن در نواحی مختلف، نوارها را با بلندگو در محیط پخش کردند. سینه‌سرخ‌ها به محض شنیدن صدای نوار شروع به خواندن کردند. شب بعد همین کار تکرار شد، فقط این بار نورافکن‌ها خاموش بود؛ هیچ سینه‌سرخی آواز نخواند. دانشمندان حدس زدند شاید دلیل ساکت شدن سینه‌سرخ‌ها این است که در تاریکی احساس خطر می‌کنند. این بار محیط را روشن کردند، اما به جای آواز سینه‌سرخ صدای جغد پخش کردند. نتیجه واقعا عجیب بود. سینه‌سرخ‌ها نه‌تنها ساکت نشدند، بلکه با تمام وجود شروع به آوازخوانی کردند؛ انگار می‌خواستند به جغد بگویند «به من نگاه کن. من سالم و قوی هستم و می‌توانم از قلمرو خودم دفاع کنم، حتی اگر شکارچی‌هایی مثل تو در کمین باشند». بعد از اتمام این مراحل، تیم تحقیقاتی به دوبلین سفر کرد. تمام کارهایی که در ولز انجام شده بود، مجددا تکرار شد. نتیجه باز هم عجیب بود. جغدهای قهوه‌ای درجنگل‌های ولز فراوان هستند، در حالی که تعداد آنها در ایرلند بسیار کم است. با این وجود سینه‌سرخ‌های ایرلندی حتی بعد از پخش شدن نوار هم شروع به آواز خواندن نکردند. آزمایش‌ها را یک بار دیگر در روز تکرار کردند. این بار سینه‌سرخ‌های ایرلندی هم مانند ولزی‌ها شروع به خواندن کردند. محققان حدس زدند که باید شکارچی خطرناکی در ایرلند باشد که در ولز نیست اما مجبور بودند مدرکی برای اثبات فرضیه خود پیدا کنند. این مدرک بسیار زودتر از زمان مورد انتظار یافته شد؛ در جنگل‌های ایرلند تعدادی جغد گوش‌دراز زندگی می‌کند. این جغدها (نسبت به جغدهای قهوه‌ای) علاقه بیشتری به خوردن پرندگان دارند پس خطری که جان سینه‌سرخ را تهدید می‌کند، بیشتر است. پرنده در تاریکی جایی را نمی‌بیند، پس ریسک نمی‌کند و ترجیح می‌دهد شب را در سکوت کامل سپری کند. ارسال نظر
پربیننده