واکاوی رویکرد دیپلماسى مستقیم اوباما درباره ایران

فريبا جعفري: تاکنون سیاست خارجی سنتی آمریکا دچار چالش‌های فراوانی در منطقه شده که یکی از مهم‌ترین موارد آن موضوع خاورمیانه با مرکزیت جمهوری اسلامی ایران بوده است. در واقع بخش عمده چالش‌ها ناشی از عدم درک واقعی تحولات خاورمیانه و پافشاری سیاستگذاران آمریکا در انکار این واقعیت است. از این رو است که تیم خارجی اوباما در تلاش است در راستای حفظ منافع آمریکا در منطقه در سیاست‌های گذشته واشنگتن که بر مبنای ارزیابی‌های مختلف، شکست خورده تلقی می‌شود، بازنگری کند. از این منظر مطالعه و بررسی نخبگان و کارشناسان آمریکایی، شکست سیاست‌های این کشور در دوره بوش را در علل و عوامل مختلفی بیان کرده‌اند که ریشه همه آنها را ایران می‌دانند و لذا تلاش می‌کنند در پرتوی موضعگیری کوتاه و تکراری اوباما مبنی بر برقراری مذاکره مستقیم و بدون پیش شرط به تهران نزدیک شوند که می‌توان گفت عوامل تاثیرگذار بر اتخاذ رویکرد مذاکره مستقیم با ایران در سه موضوع ریشه دارد که مهم‌ترین آن درک موقعیت برتر ایران در منطقه ارزیابی می‌شود. به بیان دیگر آمریکایی‌ها در منطقه خاورمیانه به عنوان فصل مشترک منافع آمریکا و جمهوری اسلامی تحمل ارتقای جایگاه ایران را ندارند و از سوی دیگر بنا به اعلان صریح مسؤولان‌ سیاست خارجی آمریکا در دوره بوش، در هر تحولی که آمریکا در این منطقه ایجاد کرد، پیروز میدان ایران بوده و در نتیجه آمریکا برای پیگیری خواسته‌های خود در عراق، افغانستان، سوریه، لبنان و فلسطین با مانع بزرگ ایران روبه‌رو شده است. از این رو موقعیت برتر منطقه‌ای ایران و تحکیم پایه‌های حکومتی آن در ابعاد ملی، تصویر و نگرش گذشته آمریکایی‌ها را نسبت به ایران متحول کرده است. اینکه «کیسینجر» معتقد است که ایران به قدرت منطقه‌ای تبدیل شده است ولذا باید دید آمریکا نسبت به آن عوض شود، می‌تواند به عنوان مشوق سیاستمداران جدید کاخ سفید برای رویکرد مطالبه مذاکره با ایران باشد. نکته قابل اعتنای دیگر، امکان آمریکا در استفاده از نفوذ ایران در جهان اسلام است، چراکه سیاست‌های یکجانبه‌گرایانه آمریکا در تهاجم به سرزمین‌های اسلامی و رفتارهای خشونت‌آمیز و غیرهنجاری سربازان آمریکا در عراق و افغانستان، افکار عمومی جهان را به کانون مهم ضدآمریکایی تبدیل کرده است. در عین حال نظرسنجی‌های نهادهای نظامی و امنیتی آمریکا از نگرش ملل اسلامی نسبت به آمریکا نه‌تنها علائم مثبت و امیدوارکننده نشان نمی‌دهد بلکه بشدت تنفر و انزجار جهان اسلام از آمریکا را در حد انفجاری به نمایش می‌گذارد. از این رو است که در دید آمریکایی‌ها، ایران عامل اصلی وضعیت بیداری اسلامی در منطقه است، از این رو واشنگتن با اتخاذ رویکرد دیپلماسی مستقیم درصدد استفاده از نفوذ معنوی و سیاسی ایران به نفع سیاست‌های آمریکا در جهان اسلام یا حداقل کاهش مشروعیت ایران از طریق آسیب‌رسانی به این نفوذ است ولی نکته دیگری که نباید از آن غافل ماند درک سیاست‌ورزان آمریکایی از ناکامی دیپلماسی گذشته در قبال ایران است. بوش در قبال ایران و پرونده هسته‌ای رویه‌ای غیرقابل انعطاف را دنبال و به تبع آن ایران نیز روی مواضع خود ایستادگی می‌کرد که در بلندمدت این موضوع به زیان آمریکا پایان گرفت، به گونه‌ای که در اواخر دوران بوش، وزیر خارجه آمریکا مسؤول‌ پیگیری چرایی شکست‌های پی‌درپی آمریکا در منطقه شد که حاصل مطالعات و بررسی‌های سازمان‌های اطلاعاتی آمریکا راه برون‌رفت آمریکا از مشکلاتش را تعامل با ایران و استفاده از نفوذ سیاسی جمهوری اسلامی در کشورهای منطقه اعلام کرده‌ است. درخواست رسمی هیلاری کلینتون از ایران برای شرکت در نشست آتی افغانستان مصداق بارز تداوم این خط تحلیلی نسبت به ایران در تیم سیاست خارجی اوباماست.