حجت‌الاسلام و المسلمین سید سعید لواسانی*: اگر بخواهیم جامعه اصلاح شود، باید غضب خود را کنترل و با حلم و مهربانی و دوستی رفتار کنیم، زیرا غضب کلید هر بدی است؛ چنانکه امام صادق علیه‌السلام می‌فرمایند: «اَلْغَضَبُ مِفْتَاحُ کُلِّ شَرّ»ٍ.[الکافی: 2/303] اگر بدانیم منافع ترک غضب در مقابل منافع بروز و ظهور غضب چیست، حتماً تلاش می‌کنیم این رذیله را از خود دور کنیم تا هم جان ما سالم باشد و هم جامعه به حیات پاکیزه برسد. به این دلیل در این یادداشت چند روایت از کتاب کافی درباره منافع اجتماعی غضب بیان می‌کنیم. رسول خدا صلی‌الله علیه وآله وسلم کسی را که از ایشان پندی خواسته بود که جامع باشد، دستور دادند: «آمُرُکَ أَنْ لَا تَغْضَبَ» «تو را فرمان می‌دهم که غضب نورزی». وقتی او 3 بار درخواست خود را تکرار کرد، حضرت همان پاسخ اول را دادند. [همان؛ روایت 4 و 5]. دلیل این فرمان منافع ترک غضب است؛ منافعی که جز در اخلاق الهی نمی‌توان سراغ آنها را گرفت. نخستین روایت از امام صادق علیه‌السلام است: «مَنْ کَفَّ غَضَبَهُ سَتَرَ اللهُ عَوْرَتَهُ» [همان؛ روایت 6] «کسی که خود را از غضبش باز دارد، خداوند عیب‌های او را بپوشاند.» وقتی خدا عیب‌ها را پوشاند، در چشم مردم عزیز می‌شویم. روایت دوم از امام باقر علیه‌السلام است: «مَکْتُوبٌ فِی التَّوْرَاهِ فِیمَا نَاجَى الله عَزَّ وَ جَلَّ بِهِ مُوسَى علیه‌السلام یَا مُوسَى أَمْسِکْ غَضَبَکَ عَمَّنْ مَلَّکْتُکَ عَلَیْهِ أَکُفَّ عَنْکَ غَضَبِی». [همان؛ روایت 7] «در تورات در ضمن مناجاتی که خدا با موسی علیه‌السلام داشت، نوشته شده است: ای موسی غصب خود را از زیردست خود باز دار، تا من غصب خودم را از تو باز دارم.» نتیجه غضب الهی بر فرد یا جامعه‌ای چیست؟ سقوط؛ «وَ مَنْ یَحْلِلْ عَلَیْهِ غَضَبِی فَقَدْ هَوى» [طه: 81] اگر ما بر زیردستان خشم نگیریم، خدا هم بر ما خشم نمی‌گیرد. بنابراین نه تنها در قیامت از عذاب خدا ایمن هستیم، در دنیا هم از سقوط و انحطاط جامعه جلوگیری می‌شود. اما در مقابل جامعه‌ای که فرادست بر فرودست غضب میکند، سقوط جامعه حتمی است، زیرا مستحق خشم الهی شده است. بویژه باید مسؤولان و کارگزاران نظام توجه بیشتری کنند که ستم و خشم آنان بر مردم، موجب می‌شود نظام اسلامی به چالش کشیده شود و خدای نخواسته سقوط کند و چه خطری بزرگ‌تر از این!در همین‌جا به 2 نکته توجه می‌دهم؛ نخست اگر سری به دادگاه‌ها بزنیم، می‌بینیم بسیاری از دعواها به دلیل خشم‌های آنی و بی‌موردی است که میان آحاد جامعه رخ نموده است، که هم طرفین دعوا را درگیر فرآیندی طولانی کرده و هم قوه‌قضائیه را دچار اموری کم‌اهمیت کرده است. دوم اختلافات خانوادگی و طلاق که به معضل جامعه ما تبدیل شده است، یکی از ریشه‌های این دو، غضب و خشم است که بین آحاد مردم و زن و شوهرها در حرکت است. اینها نشان از سقوط اخلاقی جامعه دارد که هشداری است که باید آن را جدی گرفت.
روایت سوم از امام صادق سلام الله علیه است. «أَوْحَى اللهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَى بَعْضِ أَنْبِیَائِهِ یَا ابْنَ آدَمَ اذْکُرْنِی فِی غَضَبِکَ أَذْکُرْکَ فِی غَضَبِی لَا أَمْحَقْکَ فِیمَنْ أَمْحَقُ.» [همان؛ روایت 8] «خداوند به بعض پیامبران خود وحی فرمود: ای فرزند آدم! مرا هنگامه غضبت یاد کن، تا من تو را در هنگام غضبم یاد کنم، تا در هنگامی که کسانی را که استحقاق هلاکت دارند، نابود می‌کنم، تو را هلاک نکنم». دقت در روایت شریف نشان می‌دهد استواری جامعه به این است که ما غضب و خشم خود را کنترل کنیم.
شاید بگویید وقتی می‌بینیم که حق ما ضایع و به ما ستم می‌شود، چگونه غضب خود را کنترل کنیم؟ ادامه روایت این شبهه را پاسخ می‌دهد: «وَ ارْضَ بِی مُنْتَصِراً فَإِنَّ انْتِصَارِی لَکَ خَیْرٌ مِنِ انْتِصَارِکَ لِنَفْسِکَ» [همان: 304] «به یاری من خشنود باش، زیرا یاری من تو را بهتر از یاری خود به خودت است.» یعنی اگر به ما در امور شخصی ـ نه در دین خداـ ستم شد و ما به خاطر خدا و حفظ کیان جامعه، غضب و خشم خود را فروخوردیم و کار را به خدا سپردیم، آنگاه خدا هواخواه ما خواهد بود و این برای ما به مراتب بهتر خواهد بود از اینکه خشم بگیریم و به جبران ستم بپاخیزیم. [همچنین ن‌ک: همان؛ روایت 9] توجه داریم که روایت نمی‌فرماید ما ستم‌پذیر باشیم که این خلاف دین خداست، بلکه در امور شخصی و رفتار و روابط اجتماعی مسائلی پیش می‌آید که ما را غضبناک میکند که چرا این اتفاق افتاد؟ و چگونه به ما ستم روا داشته شد؟ آنگاه خشم، ما را وادار به عکس‌العمل تند و غیرعاقلانه میکند که این عمل نه تنها سودی برای ما ندارد، بلکه چه بسا کار را بر ما سخت‌تر و گرفتاری ما را بیشتر کند. در اینجاست که باید کار را به خدا سپرد تا او از ما رفع ستم کند. در این حالت هم درون ما سالم‌تر است و هم جامعه از آفات خشم و بی‌عقلی مصون می‌ماند و هم خدا هواخواه و یاور ماست که حتماً پیروزی ما را در بردارد.
روایات درباره منافع اجتماعی ترک غضب زیاد است که به همین مقدار اکتفا می‌شود.
* امام جمعه شمیرانات