عبدالباری عطوان*: جمال خاشقچی، خبرنگار سعودی که از شخصیت‌های نزدیک به نظام سعودی است در صفحه شخصی خود در توئیتر نوشته است آزمایش‌های سختی در انتظار آینده عربستان است، البته این خبرنگار به این مطلب که این آزمایش‌ها با بی‌ثباتی و حتی اختلافات داخلی همراه است اشاره‌ای نکرده است. خاشقچی چندین سال متمادی مشاور ترکی الفیصل، رئیس سابق سرویس‌های اطلاعاتی سعودی بوده است. وی از سوی ترکی الفیصل به عنوان نماینده کشورش در لندن و واشنگتن، تعیین می‌شود. این بدان معناست که اظهارات و اطلاعات وی از منابع بسیار موثقی سرچشمه گرفته است بویژه اینکه مردم عربستان در آینده بسیار نزدیک به اجرای ریاضت‌های مالی بسیار سرسختی گرفتار می‌شوند. جمال خاشقچی، 3 روز پیش نیز گفته بود: سیاست‌های ریاضتی معمولا طرح‌های اساسی همانند مسکن را شامل نمی‌شود بلکه تنها شامل لوازم تجملاتی است اما ریاضت در زمینه مساله سوخت واجب است، زیرا ما در حال مصرف سرمایه خود هستیم. بنابراین از این اظهارات و آزمایش‌های سرسختانه یادشده می‌توان 2 نکته اساسی استخراج کرد؛ اول اینکه تمایل به اجرای ریاضت‌های مالی که پادشاه سعودی سابق به اجرا درآورده بود هم‌اکنون بین مقامات وجود دارد تا عربستان را نجات دهد. دوم اینکه وی به طور غیرمستقیم به کشیده شدن این کشور به بحران مالی بسیار سخت اعتراف کرده است. حال از نکته اول آغاز می‌کنیم و می‌گوییم مقایسه بین ملک فیصل و پادشاهان کنونی سعودی مقایسه درستی نیست، زیرا شرایط تغییر کرده و درآمدهای عربستان‌سعودی به دلیل افزایش قیمت نفت به صدها برابر رسیده و جمعیت این کشور نیز 7 برابر شده است. ملک فیصل به سیاست‌های ریاضتی روی آورد. پژوهش‌های غربی نشان می‌دهد عربستان در آستانه شکست اقتصادی بزرگی است که در 2 سال آینده محقق می‌شود، زیرا در نوامبر گذشته هنگامی که اجرای سیاست‌های حمایت از قیمت‌های نفت را متوقف کرد ریسک بسیار بزرگی بود، زیرا با تزریق بیش از یک میلیون بشکه نفت در بازارها قیمت نفت را شکست. به طوری که قیمت‌های نفت با کاهشی معادل 55 درصد مواجه شد. هدف از این اقدام عربستان، فلج کردن اقتصاد ایران و تضعیف اقتصاد روسیه به دلیل حمایت از نظام سوریه بود اما نتایج این سیاست‌ها درست برعکس پیش‌بینی‌هایش رقم خورد. این در حالی است که مقامات سعودی هیچگاه نمی‌گویند دلیل افزایش تولیدات نفتی خود از
5/9 میلیون بشکه به میزان 6/10 میلیون بشکه در روز زیان رساندن به اقتصاد روسیه و ایران است و مدعی شدند این افزایش تولید نفت با هدف تعطیل شدن تولیدات نفت صخره‌ای آمریکا و دیگر کشورهای جهان صورت می‌گیرد؛ دلیلی که کاملا اشتباه بود. این در حالی است که 90 درصد درآمد عربستان‌سعودی از نفت است و در 50 سال گذشته این کشور به فکر افزایش عوامل درآمدی و منابع دیگری برای درآمدزایی نبوده است. به همین علت است که کسر بودجه سال کنونی عربستان به میزان 145 میلیارد دلار رسیده است، زیرا این بودجه براساس قیمت هر بشکه نفت 106 دلار یعنی 2برابر قیمت‌های واقعی کنونی بسته شده بود. ذخایر مالی عربستان نیز به 737 میلیارد دلار در ماه آگوست سال گذشته می‌رسید اما در ماه آگوست کنونی این ذخایر به 673 میلیارد دلار کاهش یافته است. از سوی دیگر عربستان در 6 ماه گذشته هزینه‌های زیادی را متحمل شده، زیرا این کشور برای جلب موافقت روسیه به امضای یاداشت‌تفاهم‌های فروش سلاح و ایجاد تاسیسات هسته‌ای در عربستان مبلغی معادل 15 میلیارد دلار هزینه کرده است. از سوی دیگر به همین میزان نیز به فرانسه رشوه می‌دهد تا هواپیماهای مسافری و جنگنده‌های نظامی از آن کشور خریداری کند. این در حالی است که تلاش‌های زیادی برای خشمگین نکردن آمریکا از این توافقنامه‌ها به اجرا درآورده است تا منبع اصلی خرید سلاح خود را از دست ندهد البته نباید تعهدات عربستان‌سعودی به مصر و هزینه‌های سرسام‌آور جنگ‌های سوریه و یمن را فراموش کرد.
برخی کارشناسان هزینه‌های جنگ یمن را حدود 45 میلیارد دلار برآورد می‌کنند، این در حالی است که هیچ راه خروجی از این بحران‌ها برای آینده عربستان وجود ندارد. بنابراین، آری! عربستان‌سعودی به ریاضت‌های مالی که ملک فیصل به‌اجرا درآورد نیازمند است اما علاوه بر این ریاضت‌ها عربستان به بازگشت به مواضع عربی و خروج از جنگ‌افروزی در سوریه، یمن، عراق و لیبی، نیازمندتر است. همان‌طور که
45 سال پیش ملک فیصل عربستان را از گرداب جنگ خونین یمن نجات داد.
*کارشناس برجسته مسائل منطقه