سیدحسام رضوی: خبر درگذشت ژنرال «حمید گل» رئیس سابق آی‌اس‌آی (سازمان اطلاعات پاکستان) در نخستین روز هفته و در همان ساعات اولیه انتشار نه‌تنها در شبه‌قاره هند و افغانستان بلکه در سراسر جهان واکنش‌هایی را به دنبال داشت؛ از ارسال پیام‌های تسلیت گرفته تا برگزاری مراسم جشن و پایکوبی در شهرهای مختلف افغانستان از جمله کابل. ناسلامتی او بیش از ربع قرن پیش بنیانگذار جنبش جهادی مسلحانه‌ای بود که امروز به اسم طالبان می‌شناسیم.
در این میان همزمانی تقریبی درگذشت ژنرال حمید گل بهعنوان نخستین «پدرخوانده طالبان» با انتشار خبر مرگ ملا عمر، رهبر طالبان افغانستان توجه رسانه‌ها را به خود جلب کرده است.
اما باید پرسید این توجه رسانه‌ای تا چه حد راستی‌آزمایی شده و این تلاش‌ها چرا هر روز شدت می‌گیرد؟ برای رسیدن به این پاسخ ابتدا نگاهی به زندگی حمید گل می‌اندازیم.
حمید گل همان‌گونه که در سیاست‌های داخلی پاکستان نامی آشناست، از آغاز جنگ‌های داخلی افغانستان در سال 1978 نام وی همواره بر سر زبان‌ها بوده است. وی که به لحاظ تباری متعلق به قبیله «مومند» پشتون‌هاست، بیش از هر پاکستانی دیگر در جنگ‌های داخلی افغانستان نقش داشته و بازیگر پشت صحنه و در مواردی روی صحنه تحولات افغانستان بوده است. حمید گل، اصالتاً از ایالت مرزی «خیبرپختونخواه» است اما در «سرگودای» ایالت «پنجاب» پاکستان به دنیا آمده است. وی در ارتش پاکستان نقش‌های مهمی را برعهده داشته است که مهم‌ترین آن ریاست سازمان اطلاعات پاکستان (ISI)یا
(Inter-Services Intelligence) از سال 1978 تا سال 1989 بوده است. وی از دوستان نزدیک ژنرال «ضیاءالحق»، حاکم نظامی پاکستان بوده و در به‌ثمر نشاندن کودتای ضیاءالحق نقش جدی داشته است.
با کشته‌شدن ضیاءالحق و به قدرت‌رسیدن «بی‌نظیر بوتو»، رهبر حزب مردم، حمید گل ریاست ISI را از دست داد اما هرگز تمایلش به فعالیت‌های سیاسی و حمایت از گروه‌های شبه‌نظامی چه در داخل پاکستان و چه در افغانستان، فروکش نکرد.
همزمانی ریاست وی بر ISI و جنگ داخلی در افغانستان، بستر همواری را برای ورود مستقیم این ژنرال پاکستانی به تحولات افغانستان باز کرد.
وی بهعنوان فرد معتمد عربستان‌سعودی در میان برخی گروه‌های جهادی در حمایت از «گلبدین حکمتیار» و «عبدالرب رسول سیاف» سنگ تمام گذاشت. آخرین فعالیت مستقیم وی در جنگ‌های داخلی افغانستان، در دوره موسوم به جهاد، طراحی عملیات بزرگ جلال‌آباد در بهار 1989 برای به زانو در‌آوردن رژیم «نجیب‌الله» پس از خروج نیروهای شوروی از افغانستان است. این عملیات با مقاومت سرسختانه نیروهای دولتی مواجه شد و شکست خورد. حمید گل هرچند با تحمل این شکست سخت مورد عتاب قرار گرفت اما علاقه‌اش را برای مدیریت جنگ در افغانستان هرگز از دست نداد.
با کنار رفتنش از ریاست ISI در همان سال، هرچند نقش وی کمرنگ شد اما ارتباط منظم خود را با برخی نیروهای مجاهدین و رهبران آنها حفظ کرد. با فروپاشی شوروی و روی کار آمدن مجاهدین، رابطه حمیدگل با آمریکایی‌ها خراب شد. این ژنرال پاکستانی آنقدر موضع ضدغربی و آمریکایی اتخاذ کرد که آشکارا اعلام کرد جهان اسلام باید به طور متحد در برابر آمریکا قیام کند.
وی حادثه 11 سپتامبر 2001 را سناریوی خود آمریکایی‌ها و اسرائیل خواند.
گل، با اسامه بن لادن نیز رابطه نزدیکی داشت و از دیدارهای شخصی خود با اسامه‌بن‌‌لادن در رسانه‌ها آشکارا صحبت کرده است.
پس از حادثه «ابیت‌آباد» که منجر به کشته شدن اسامه‌بن لادن شد، حمید گل در طول یک هفته، ده‌ها مصاحبه با رسانه‌ها داشت. وی در سال 2010 گفته بود آینده افغانستان در دستان گروه طالبان خواهد بود که بهعنوان مشهورترین جمله وی از آن یاد می‌شود.
پایان گل، تداوم طالبان
حال حمید گل مرده است و این سوال در ذهن‌ها جاری است که با مرگ وی چه سرنوشتی در انتظار گروه طالبان افغانستان است.
پس از انتشار خبر مرگ ملا عمر بسیاری از رسانه‌های پاکستانی و انگلیسی از جمله رسانه‌های وابسته به جریان نظامی پاکستان و جریان سلطنتی انگلیس تمام تلاش خود را به کار بستند تا اختلافات در رأس رهبری طالبان را برجسته سازند و اینگونه القا کنند که کار طالبان تمام است و گروه‌های جدیدی در افغانستان و پاکستان سر بر خواهند آورد. اشاره ضمنی آنها حمایت رسانه‌ای از عناصر وابسته به گروه تروریستی داعش بود تا بتوانند حمایت رسانه‌ای خود از این گروه در سوریه و عراق را این بار در افغانستان و پاکستان تکمیل کنند.
این رسانه‌ها مرده‌هایی را از زیر خاک درآوردند و به آنها پر و بال دادند تا بتوانند خط اختلاف در رهبری طالبان را هر روز گسترده‌تر نشان دهند، با این حال بیعت کسانی چون حقانی، سمیع‌الحق و در نهایت ایمن الظواهری رهبر شبکه القاعده آن هم با عنوان امیرالمومنین با ملا اختر منصور، رهبر جدید گروه طالبان تا حدی حمایت رسانه‌ای از عناصر جزئی داعش در افغانستان و پاکستان را به حاشیه راند. اکنون خبر مرگ حمید گل نیز بار دیگر این ابزار رسانه‌ای را در اختیار آنها قرار داده است تا اینگونه القا کنند که گل تمام استراتژی و حمایت مالی و نظامی از طالبان افغانستان را انجام می‌داده و مرگ او پس از مرگ ملا عمر باعث فروپاشی طالبان و جایگزینی گروه‌های جدید خواهد شد. با نگاه به سال‌های گذشته و اقدامات و روابط گروه طالبان افغانستان این موضوع روشن می‌شود که میان رهبران طالبان و حمیدگل رابطه نزدیکی وجود نداشته است.
حتی شبکه حقانی و تحریک طالبان پاکستان که فعالیت عمده‌ای در خاک پاکستان دارند نیز ارتباط ویژه و استراتژیکی با این ژنرال بازنشسته پاکستانی نداشته‌اند.
این شایعه که حمید گل به مرگ طبیعی نمرده بلکه به قتل رسیده است و همچنین ادعای رابطه نزدیک میان طالبان و حمید گل نیز از آن دست بازی‌های رسانه‌ای آمریکا، انگلیس و متحدان منطقه‌ای‌شان است تا راهی برای جایگزینی طالبان با داعش در خاک افغانستان بیابند که راهگشای راهبرد اتاق فکر غربی‌ها در حد فاصل شرق جمهوری اسلامی ایران، غرب جمهوری خلق چین، شمال هند و جنوب روسیه باشد.