مرتضی اسماعیل‌دوست: در همجواری با آخرین ماه تابستان سراغ آثار مکتوب ارزنده‌ای می‌رویم که در زمینه هنر می‌توانند مسیری روشن برای دوستداران و همدلان کتابخوانی باشند و در این چرخه معرفی تا آگاهی می‌توان راهی نیکو به سرزمین دانش‌یابی یافت و اندوخته‌ای ارزنده را برای درک مفاهیم و مواجهه با آثار هنری کسب کرد تا از هرگونه سلیقه شخصی در نقد و تفسیر محصولات هنری دور شویم و پیمایشی هدفمند را در پیش گیریم. امید که معرفی کتاب‌های منتشره آتی در زمینه‌ها و رشته‌های مختلف بتواند مناظر فکری زیبایی را در برابر دیدگان مشتاق به تصویر درآورد.
کتاب «معماری درام: پیرنگ، شخصیت، درونمایه، ژانر و سبک»
نویسندگان: دیوید لتوین/ جو و رابین استاکدیل. ترجمه امیر راکعی
چاپ اول کتاب «معماری درام: پیرنگ، شخصیت، درونمایه، ژانر و سبک» در نمایشگاه بیست‌وهشتم کتاب در بهار سال جاری توسط انتشارات نشر ساقی رونمایی شد و در 5 فصل و یک مقدمه مفصل به دنبال نمایان‌سازی راه‌های طراحی درام در بستر آثار نمایشی و سینمایی است و از این رو می‌تواند اثر قابل توجهی برای کنشگران هنری باشد. این اثر که منبع شناخته‌شده‌ای در فضای آکادمیک به شمار می‌رود با بهره‌گیری از اسلوب بوطیقای ارسطویی سعی در تلفیق نظریات دوران قدیم و جدید داشته و به دنبال بازتولید تفکری دراماتیزه در خلق آثاری تجربه‌گراست. در این کتاب به تعریف دوباره‌ای از مفاهیم بنیادی درام می‌رسیم، آنجا که پیرنگ به منزله 7 عنصر ساختاری شناخته می‌شود. شخصیت، ماهیت حقیقی افرادی است که در درام حضور دارند و درونمایه، نشانه‌ای از دیدگاه هنرمند درباره موضوع اصلی است. همچنین در این پیمایش به مفاهیم نهفته در ژانر هم نظری تئوریک می‌افکنیم که در نمای کلی به وسیله واکنشی که در بینندگان به وجود می‌آورند، متمایز می‌شوند. همچنین سبک در این کتاب به یک شیوه بیانی ویژه و اختصاصی گفته می‌شود که در نوشته نویسنده به اندازه نحوه اجرای داستان آشکار است.
در پیرنگ به حادثه محرک، موانع داخلی و خارجی در مسیر قهرمان، بحران، نقطه اوج و گرهگشایی می‌رسیم و در سبک‌ها به انواع ایسم‌ها می‌رسیم؛ کلاسیسیسم، رمانتیسیسم، رئالیسم، ناتورالیسم و اکسپرسیونیسم. و در نهایت از سبک‌های معماری، نویسندگی، بازیگری و کارگردانی هم توشه‌ای برمی‌گیریم.
مبانی نشانه‌شناسی
نویسنده: دانیل چندلر.ترجمه: مهدی پارسا
کـتاب مـبـانی نشانه‌شناسی، چنان اثر معتبری در حوزه مفاهیم بنیادی شناخت و آرای نظریات هنری است که چاپ پنجم آن در سال جاری توسط سوره مهر، ناشر برتر اندیشه و هنر انقلاب اسلامی به بازار آمد. منبعی تاثیرگذار و جذاب که به شکل دقیقی اقدام به ارائه مفاهیمی پیچیده چون الگوهای نشانه شامل: الگوی سوسوری، دو روی یک صفحه، نظام نسبی، نسبیت و تغییر در آن و بازسازی مادی نشانه می‌پردازد. همچنین در فصل دوم به تعریفی از نشانه‌ها دست زده و از نامگذاری‌ها تا مرجعیت نشانه‌ها و مدالیته و دال‌های تهی سخن می‌دارد. فصل سوم کتاب ما را با تحلیل ساختارها و روابط نهفته در نشانه‌ها از قبیل روابط مفهومی تا جانشینی دخیل کرده و خواننده کتاب را با چالش‌های لفظی آشنا می‌کند تا در فصل پنجم به رمزگانی برسد که شامل رمزگان اجتماعی، متنی، تفسیری، ادراکی، اجتماعی، واقع‌گرایی و گسترده و محدود است. فصل ششم از کتاب مبانی نشانه‌شناسی، دربرگیرنده برهم‌کنش‌های متنی است و از به چالش کشیدن مقام مولف تا انواع درجات بینامتنیت را به دنبال دارد و در نهایت به فصل هفتم کتاب می‌رسیم که شامل محدودیت‌ها و قابلیت‌ها خواهد بود و به تعاریف پیشرفته‌ای چون نشانه‌شناسی پساساختارگرا تا چارچوب‌های گریزناپذیر و وجوه مختلف نشانه‌شناختی نظر دارد.
دستورزبان نما
نویسندگان: روی تامپسون/ کریستوفر جی‌بوون. ترجمه محمد گذرآبادی
کتاب «دستورزبان نما» در پی آن است به زبانی ساده و سرراست به انواع نما و نحوه قاب‌بندی آن، هنر ترکیب‌بندی، ترکیب‌بندی- فرای اصول، قرار دادن نماها در کنار هم، نماهای پویا و روش‌های کاری و رهنمودهای کلی آن بپردازد. در این کتاب با مبانی نماها و انواع نماهای استاندارد سینما آشنا می‌شویم که همراه با نمونه‌های تصویری برای خواننده ارائه می‌شود. در فصل روش کاری چگونگی به تصویر درآوردن داده‌های ذهنی به محصول تصویری از طریق نحوه ارتباط با بازیگر، اطمینان از وجود نور چشم خط کنش امن و حذف خانگی، تداوم کنش و... ارائه می‌شود و در آخرین بخش کتاب پرسش‌های به‌جا مانده به شکل اجمالی مورد پاسخ قرار می‌گیرد. مثلا در صفحه‌ای از کتاب مرحله گذر کردن آثار از قواعد مدون سینما با پیش‌آگاهی از شناخت همه مباحث تئوریک توجیه‌پذیر می‌شود. نویسنده در این بخش پیشنهادی منطقی را پیش روی هنرمند تجربه‌گرا قرار می‌دهد: «وقتی با اصول و مبانی شروع می‌کنید و آنها را زیربنای کار قرار می‌دهید، می‌توانید رویدادهای بصری قابل شناخت بیافرینید؛ رویدادهایی که هر چه پیچیده‌تر می‌شوند، بیننده را بیشتر به چالش می‌کشند و شگفت‌زده می‌کنند. وقتی قوانین را قبل از شناخت آنها می‌شکنید، معمولا تجربه‌ای دیداری می‌آفرینید که چه بسا فقط باعث گیج کردن و فراری دادن بیننده شود».
نگاه واقعی (نظریه فیلم پس از لاکان)
نویسنده: تاد مک گوان. مترجم: بهمن خالدی
یکی از ارزنده‌ترین کتاب‌های نظریه‌پردازی سینما که در سال 1394 به چاپ رسید، کتاب «نگاه واقعی (نظریه فیلم پس از لاکان)» است که سینمای فانتزی، سینمای میل، سینمای تلفیق و سینمای تقاطع را دربر می‌گیرد. از اهداف مهم این کتاب پرده برداشتن از بُعد روانکاوانه نظریه‌پردازان غیرروانکاوانه فیلم است تا بتوان از این منظر، شیوه‌ای همچون سایر رهیافت‌ها به سینما در اختیار مخاطب نهاد. در این کتاب می‌توان به دنبال ردپای اندیشه‌های فلسفی تفسیر و تحلیل داده‌های نگاه در تمایل‌یابی به درونگاه حرکتی سازه‌های سینمایی شد. در این میان یکی از انگیزه‌های بنیادین سینما، انگیزه دیدپذیری و در معرض دید قرار دادن امر نامرئی پیشین است که به تماشاگر امکان رویت چیزی را می‌دهد که در حالت عادی نمی‌بیند و بسیاری از نظریه‌پردازان این جنبه فیلم را ویژگی برجسته سینما می‌دانند. در کتاب گرانقدر «نگاه واقعی» می‌توان رجوعی دوباره به فیلمسازان مطرح عصر روشنگری داشت و به نگاهی دوباره از فهم دانایی آنها رسید. چنانکه در این کتاب می‌خوانیم تارکوفسکی از منظر احیای معنویت در آثارش، ضدمدرن محسوب می‌شود، چرا که فیلم‌هایش هرگونه تصور پیشرفت را کاملا رد می‌کنند. همچنین درباره تفکر آلن رنه می‌خوانیم که وی با ایجاد یک تفکیک سینمایی میان جهان میل و جهان فانتزی نشان می‌دهد روی آوردن به فانتزی شیوه‌ای از دسترسی به ابژه تاریخی به دست می‌دهد.
«روانشناسی و زیبایی‌شناسی سینما»
نوشته ژان میتری. ترجمه شاپور عظیمی
یکی از کتاب‌های مهم و قابل پیشنهاد به دوستداران هنر هفتم، کتاب «روانشناسی و زیبایی‌شناسی سینما» است که چندی پیش چاپ دوم آن توسط انتشارات سوره مهر به بازار کتاب آمد. کتابی مرجع که از آفرینش سینما آغاز و به مباحثی قابل بسط چون کیستی مولف، تولید استاندارد، کلمه و تصویر، اندیشه و زبان و کلمه و ایده می‌پردازد و تصویر را به‌عنوان دامنه‌ای گسترده از تصویر فیلم تا تصویر به مثابه نشانه، مورد کنکاش قرار می‌دهد و انواع تصویر ذهنی، مبهم و فی نفسه را پشت سر گذاشته و به تعریف و تحلیل تصویر به مثابه نماد در مفهوم زبانشناسی و تصویر به مثابه قیاس در مفهوم روانشناسی می‌پردازد. در فصل‌های دیگر این کتاب نیز به مفاهیم ریتم در اثر سینمایی و مقوله مونتاژ تصویری، رنگ، صدا و موسیقی در فیلم و زمان و مکان در سینما پرداخته می‌شود. ژان میتری که از او به‌عنوان ارسطوی سینما یاد می‌شود از جمله نظریه‌پردازانی بود که در این کتاب سعی داشته مفاهیم سینما را از ورای کلمات پروست در کتاب «در جست‌‌وجوی زمان از دست رفته» جست‌وجو کند. در کتاب «روانشناسی و زیبایی‌شناسی سینما» درباره مفاهیمی مانند زبان، ساختار و ادراک به تفکر می‌نشینیم و به نقش و قابلیت‌های تصاویر سینمایی نگاهی دوباره می‌افکنیم تا مشخص شود شالوده‌های انواع زیبایی‌شناسی فیلم را چه مواردی تشکیل می‌دهد.
ولگردها و دو فیلمنامه دیگر
ترجمه: غلامرضا صراف/ نشر مروارید
«ولگردها و دو فیلمنامه دیگر» همانطور که از عنوانش برمی‌آید، در برگیرنده 3 فیلمنامه «ولگردها»، «کلاهبردار» و نیز فیلمنامه «وسوسه‌های دکتر آنتونیو» است که فلینی بزرگ آن را در 2 قسمت ساخت. قصه «ولگردها» به ماجراهای زندگی 5 جوان می‌پردازد که حاضر نیستند به جرگه آدم‌‌های بزرگسال بپیوندند و فیلمنامه «کلاهبردار» که در ساخت به ملایمتی نوستالژیک و خشونتی رئالیستی رسید. در ادامه این کتاب، 3 گفت‌وگوی خواندنی با فلینی آمده که اشارات قابل ذکری از زندگی، کار و دیدگاه‌های شاخص این فیلمساز نئورئالیسم ایتالیایی دارد، آنجا که به اولین ورود خود به شهر مرکزی رم می‌پردازد: «خیلی تحت تاثیر زندگی روزنامه‌نگاران بودم، برای همین من هم تصمیم گرفتم روزنامه‌نگار شوم... خبرنگار جوانی شدم که سردبیر به بیمارستان‌ها و اداره پلیس می‌فرستاد تا اخبار مشخصی بگیرد». فلینی نقطه مشترک 3 فیلمنامه منعکس‌شده در این کتاب را عدم قابلیت در تولید ارتباط می‌داند.