گروه فرهنگ و هنر: 19 آگوست در تقویم هر سال به‌عنوان روز جهانی عکاسی نامگذاری شده است. هنگامه‌ای که از قدیمی‌ترین عکس ثبت شده در تاریخ عکاسی توسط «نیسه فور نیپس» فرانسوی در فرآیندی که خود آن را هلیوگرافی نامید، از چشم‌انداز پنجره‌ای آغاز و سال‌ها به‌عنوان منظری شگرف از ثبت نوازشگرانه طبیعت به جان آدمیزادی هنرربا رسید. سال‌ها بعد هموطن نیپس هم به فناوری عکاسی ارتقا بخشید و تصویری مستقیم و پایدار بر صفحه نقره اندود ثبت کرد. اختراع «لوئی داگر» در تاریخ عکاسی به نام داگرئوتایپ به ثبت رسید و تا امروز این چرخه همچنان به دنبال نگاه‌هایی متمایز از زوایایی مختلف در عرصه زیستن بوده است و به طور حتم ارتقای تکنولوژی در دوران جدید به مفهوم رسیدن، توانی چند باره بخشیده است اما بحث این است که با وجود فناوری‌های صنعتی در حوزه نگاه زیبایی‌شناسانه و خلاقیت پژواکانه در قاب تماشا هم می‌توان ردپای پیشرفت را دید یا دنیای دیجیتال تنها به سهولت فعالیت عکاسان منتهی شده است؟ اگر چه گردهمایی بزرگ پاریس در 19 آگوست 1839 جزئیات فنی داگرئوتایپ و چگونگی کارکرد این فرآیند را برای عموم شرح داد و نقطه آغازی برای تاریخ عکاسی در تاریخ هنر شد اما هنوز فهمی بسیار از زیبایی‌شناسی تصویر باقی است. هر ساله در روز جهانی عکاسی از طریق انجمن‌های مختلف در سراسر گستره جهان، برنامه‌هایی مانند سخنرانی، گردهمایی، جلسات نقد و بررسی آثار عکاسی و رویدادهای رقابتی و غیررقابتی برگزار می‌شود اما هنوز رازهای بسیاری از این اختراع بزرگ قرن نوزدهمی بشر باقی است. برای همین می‌توان از نقصان‌ها در برابر زیبایی‌ها هم چشمی دوخت و سری به کشور خودمان زد که داستان‌های بسیاری از تاریخ ایران بویژه در دوران دفاع‌مقدس از دریچه دوربین عکاسی به ثبت رسید و یکی از ماندگارترین هنرمندان این عرصه، کاظم اخوان است که همرزم جبهه‌های مقاومت و ایثار بوده و اکنون در غربت وضعیتی نامشخص دارد. از این رو شاهرخ سلطان احمدی، خواهرزاده کاظم اخوان، یادداشتی را به مناسبت روز جهانی عکاسی برای صفحه فرهنگ و هنر «وطن امروز» ارسال کرد که بخشی از آن با چند روز تاخیر به رؤیت دوستداران عرصه هنر و مقاومت می‌رسد.
***
پدیده عکاسی جنگ
شاید برای خیلی‌ها این سوال مطرح شود که چطور ممکن است یک عکاس آماتور در مدت زمان کوتاهی تبدیل به یکی از پدیده‌های عکاسی جنگ شود، پاسخ این است که کاظم، دست‌پرورده مکتب شهید چمران بود. او چنان تحت تعلیمات فکری شهید چمران قرار گرفته بود که ترس برای او معنا نداشت و با ترس بیگانه بود و اینچنین است که باید شکوه شخصیت شهید چمران را در کسانی دید که او تربیت کرد و از این رو اولین استاد عکاسی کاظم، کسی نبود جز شهید چمران. باید اشاره داشت که بین تمام هنرها، هیچ وادیه‌ای خطرپذیرتر از خبرنگاری عکاسی جنگ نیست. ما در طول تاریخ عکاسی، عکاسان جنگی بسیاری داشته‌ایم اما آنچه باعث تفاوت کاظم با سایر عکاسان می‌شود، حضورش به‌عنوان یک رزمنده شجاع به معنای واقعی کلمه است. وی به آن درجه از تعالی روحی رسیده بود که نگاهش به هنر یک نگاه متعالی باشد و این شهود و مکاشفه بخشی از واقعیت 8 سال دفاع‌مقدس است که بسیاری از زوایای آن همچنان ناشناخته مانده است. کاظم پس از ثبت لحظات نبرد سرنوشت‌ساز فتح خرمشهر در سال 1361 و پس از حمله گسترده رژیم صهیونیستی به لبنان که با حمایت مزدوران صورت گرفته بود، داوطلبانه عازم سفر بی‌بازگشتی شد که خوب می‌دانست چنین سفری ممکن است به شهادت یا اسارتش منجر شود و چنین نیز شد. او رسالتش را به‌عنوان یک خبرنگار فراتر از مرزهای داخلی می‌دانست و باید دانست که ظلم و ستم و جنایت در هر نقطه‌ای از جهان برای انعکاس نیاز به خبرنگاری چون او دارد، چرا که نبرد بین حق و باطل تا ظهور منجی برحق بشریت، امام زمان(عج) پایانی ندارد. متاسفانه باید باز اشاره‌ای داشت به اینکه به‌رغم گذشت بیش از 33 سال از ربایش کاظم در لبنان سرنوشت وی همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد و حتی در روز تقدیر خبرنگار در شهرمان مشهد مقدس که با حضور استاندار در خبرگزاری جمهوری اسلامی برگزار شد یا در مراسمی که اداره کل ارشاد برگزار کرد، هیچ اسمی از کاظم اخوان نیست! البته اینها از ارزش‌های ماندگار کاظم کم نمی‌کند، چرا که او بزرگ است و نیازی به بزرگداشت ندارد و باید دانست که نام او در تاریخ ثبت است. متاسفانه پیگیری سرنوشت کاظم در شرایط فرسایشی قرار گرفته که دلایل مختلفی دارد و حتی خبرنگاران ما هم انگیزه کافی ندارند چون بخشی از جامعه خبری ما نیز گرفتار سیاست‌بازی و سیاست‌زدگی هستند و این نگاه سیاسی باعث شده این پرونده به نتیجه نرسد مگر اینکه اتفاق دیگری بیفتد که خارج از روال فعلی باشد یعنی خارج از دست سیاست‌بازان و جریان خبری موجود باشد و این آزاردهنده است که در بازار سیاست بعضی حقایق باید قربانی شوند!