طرح جوانه‌های صالحین به عنوان یک طرح کشوری در ایام تابستان در حال اجراست. به همین منظور درباره چیستی و چرایی این طرح با حجت‌الاسلام دسمی، مسؤول معاونت تعلیم و تربیت سازمان بسیج گفت‌وگویی انجام شده که در ادامه می‌آید.
***
آیا می‌توان نسخه واحدی برای حلقه صالحین در سراسر کشور ایجاد کرد؟
الگوی طرح صالحین واحد نیست بلکه متناسب است. مثلا می‌گویند که یک گروه رفاقتی دور هم جمع شوند. این عملی فطری است و برای تمام دنیاست. در واقع طرح صالحین مجموعه‌ای از برنامه‌هاست که تمام برنامه‌ها را می‌توان در آن جای داد. مثلا می‌گوییم کار هیاتی خوب است. حال هر کس می‌تواند با رعایت اصول اولیه و با هر شکل ممکن یک هیات ایجاد کند.
در ارتباطات طولی حلقه ممکن است انگیزه‌ها خوب منتقل نشوند مثلا سرمربی‌ها دارای انگیزه بالایی باشند ولی این علقه و انگیزه در طول حلقه به دسته‌های پایین‌تر به‌خوبی منتقل نشود. در این راستا چه باید کرد؟
اتفاقا این شبکه برخلاف همه شبکه‌های دنیا وارونه شکل گرفته است. همه شبکه‌ها از بالا به پایین شکل می‌گیرند و به پایینی‌ها انگیزه می‌دهند، ولی در اینجا شبکه از حلقه‌های پایین شکل گرفته است و به حلقه‌های بالاتر انگیزه می‌دهد. یعنی این شبکه صالحین یک ایده‌ای بود که از کف جامعه به بالا رفت. نه اینکه برای این طرح برخی افراد از بالا نسخه‌هایی تهیه کنند و به همه بگویند که باید طبق این نسخه اقدام کنید؛ خیر! اتفاقا در ارائه گزارش به حضرت آقا نیز ایشان سوالی طرح کردند که چرا در طراحی طرح صالحین برعکس اقدام کردید (این سوال منطقا درست است) لکن گفتیم که این یک واقعیتی است که در کف جامعه و از پایین اتفاق افتاده بود. ما در بسیج و در طول 30 سال فعالیت نسخه‌های متعددی تهیه کردیم و کار نهادهای دیگری همچون انجمن اسلامی و... را نیز دیده بودیم و نهایتا آنچه را که دیدیم می‌تواند ماندگار شود و کارایی دارد این مدل شبکه صالحین بود، بنابراین انگیزه‌سازی در اینجا از پایین به بالاست.
جایگاه متن و محتوا در فعالیت‌های حلقه‌های صالحین چگونه است؟
این تشکیلات مربی‌محور است نه متن‌محور. البته متون در اینجا جزو فرعیات هستند لکن اصل و اساس، ایجاد انگیزه و انسان‌سازی است.
وجه توجیه‌پذیری در حلقه‌های صالحین اکنون زیاد مناسب نیست لذا اقبال عمومی به طرح صالحین کم می‌شود و این امر منجر به ارائه گزارش‌ها و آمارهای بعضاً غلط می‌شود. توضیح جنابعالی در این زمینه چیست؟
بله! ما این مشکل را در تهران نسبت به سایر استان‌ها بیشتر داریم، چرا که تهران و وضعیت صالحین را به‌عینه و از نزدیک می‌بینیم، لذا دائما همایش‌های نقد و بررسی داریم و همه مربیان و سرمربیان را تحت عنوان برنامه‌های آسیب‌شناسی طرح صالحین و روش‌های کیفی‌سازی این حلقه‌ها توجیه می‌کنیم. ما دائما این برنامه‌ها را داریم و نظرات را هم احصا می‌کنیم. هرجا یک مربی یا سرمربی خوب توجیه شد، کار ما با موفقیت اجرا شده و شبکه به‌خوبی ارتباط و اتصال می‌یابد و برعکس هرجا مربی یا سرمربی توجیه نشد کار با اشکال مواجه شده و قطع و ضعف شبکه رخ می‌دهد. بنابراین ما در خود شهر تهران شرایط کاملا متفاوتی داریم. در برخی مناطق تهران کارها بسیار خوب و توجیه‌پذیری بسیار خوب و در مناطق دیگر این کارها ضعیف است. البته بخشی از کار هم به توانایی و ظرفیت مربی و سرمربی برمی‌گردد. برخی افراد قابلیت محوریت شدن را ندارند و بیشتر منصوب می‌شوند. این منصوب شدن غلط است بلکه باید فرد توانمند و دارای قابلیت باشد.
بنابراین شبکه مدیریتی در اینجا باید اصلاح شود و حتی در برخی جاها باید تغییر یابد و توانمندتر شود تا شبکه تربیتی بهتری شکل بگیرد.
یکی از این راه‌ها این است که در بسیج کار کیفیتی و کمیتی را انجام دهیم. بنده خود به مبحث کیفیت اعتقاد دارم، بنابر فرموده حضرت آقا، کیفیت قطعا بر کمیت مقدم است لکن در بسیج نمی‌توان کمیت را لحاظ نکرد، بنابراین ایشان یک وجه جمع ایجاد می‌کنند. در این راستا باید اعتمادسازی نیز صورت بگیرد.
به نظر شما وضعیت توجیه‌پذیری در حلقه‌های صالحین در بین اقلیت‌های دینی چگونه است؟
اعتمادسازی یکی از راه‌های توجیه‌پذیری مناسب در این زمینه است. به عنوان مثال فعالیت حلقه‌های صالحین در میان اهل سنت مورد اعتماد قرار گرفته که اتفاقا این اعتمادسازی در میان اهل سنت در طرح صالحین و آموزش با استفاده از نیروهای مربی و سرمربی اهل سنت بسیار کارگر واقع شده که کمترین بازخورد آن خشک شدن ریشه وهابیت و سلفی‌گری در مناطق سنی‌نشین ایران از یک‌سو و گسترش اندیشه‌ها و تفکرات افرادی همچون شهید مطهری در آن مناطق است و جالب‌تر اینکه در تفسیر قرآن و حدیث نیز علمای سنی به کتب المیزان و برخی دیگر از کتب تشیع استناد می‌کردند و در نهایت به اعتراف خود این علما، بحث وحدت برای آنان ملموس‌تر شد.
وضعیت حلقه‌های صالحین در تهران نسبت به دیگر مناطق کشور چگونه است؟
در اجرای این سیستم و شبکه برخی شهرها بسیار جلوتر هستند. بنده آمار بررسی 400 شهر را دارم و تهران جزو استان‌هایی بود که در رده 32 قرار داشت. در آسیب‌شناسی این موضوع ما به این نتیجه رسیدیم که در تهران، دانشگاه‌ها هنوز وارد سیستم و شبکه صالحین نشده‌اند. اکنون در تهران طلبه‌ها، معلمان و... به طرح صالحین کمک می‌کنند. در حالی که معلمان بسیار خوبی داریم که هنوز با آنان ارتباط برقرار نکرده‌ایم و نیز دانشجویان و دیگر اقشاری هستند که وارد سیستم ما نشده‌اند. اگر فضاسازی و بسترسازی مناسبی صورت دهیم و این افراد را وارد سیستم کنیم شرایط شهر تهران به کلی متفاوت خواهد شد.
برنامه شما برای اداری و سازمانی نشدن حلقه‌های صالحین چیست؟
ما در بحث آسیب‌شناسی این موضوع را به عنوان مهم‌ترین آسیب دائما برجسته می‌کنیم. بنای اصلی این شبکه این است که درونزا باشد. حتی عنوان کردیم از انتهای سال 93 به بعد سرگروه و مربی که پیش‌تر از بیرون وارد سیستم می‌شدند باید درونزا شوند، یعنی خود شبکه مربیان، سرگروه‌ها و... را تربیت کند، بنابراین از سال 93 باید سرگروه‌های حلقه‌ها مربی تربیت کنند، افراد مستعد را شناسایی کرده و با سرعت بسیار بیشتری به سمت جلو ببرند تا چنانچه 3-2 سال مربی‌ها و سرمربی‌ها نبودند، این افراد مستعد بتوانند آن حلقه‌ها را اداره کنند، بنابراین در اینجا باید تکثیرسازی صورت بگیرد و هر حلقه باید بتواند پس از 3ـ2 سال، حلقه‌هایی با کیفیت بالا و افراد مستعد که نقش دورنزایی داشته باشند و بتوانند فعالیت‌های مربی و سرمربی و... را انجام بدهند، ایجاد کند، لذا ما تحت هیچ عنوان درصدد ارائه نسخه از بالا به پایین نیستیم و بشدت بر مقوله درونزایی تاکید داریم. در این باره ما حتی در ابتدای کار صالحین کتابچه‌ای تحت عنوان راهنمای سرگروه ایجاد و تکثیر کردیم ولی الزامی نکردیم که حتما طبق این کتابچه اقدام کنید. در واقع اعتقاد ما این است که شبکه باید خودجوش و هوشمند باشد ولی همچنین نظارتی اجمالی نیز نیاز است که انحراف پیش نیاید و در عین حال مربی و سرمربی یک منطقه‌الفراغی نیز داشته باشند که انعطاف و مانور لازم را به آنها بدهد.
برای اینکه این حلقه‌ها تبدیل به کلاس درس نشوند چه برنامه‌ای دارید؟
البته آسیب دیگری در اینجا وجود دارد و آن این است که برخی فعالیت‌های حلقه صرفا کلاس درس است. هنوز در صحنه عمل مشکل داریم، لذا ما در جلسات توجیهی به این مشکلات و نحوه حل و رفع آنان اشاره می‌کنیم. مثلا هفته‌ای با 700-800 نفر در مشهد و قم جلسه گرفته و برنامه‌های منظم توجیهی در راستای تربیت مناسب و ایجاد رغبت و انگیزه به آنها ارائه می‌دهیم. هر چند در بحث ایجاد انگیزه معتقدیم که صرفا نباید انگیزه‌سازی با استفاده از امکانات و اعطای امتیازات مادی صورت بگیرد بلکه باید برنامه‌های جذاب ایجاد کنیم تا بتوانیم افراد طرح صالحین را که اکنون 5 میلیون بیشتر نیستند طبق بیانات حضرت آقا به 20 میلیون نفر برسانیم.