نما

خاورمیانه و سیاست خارجی اوباما کدام تغییر؟ فقط اندکی بیش از یکصد روز از حضور اوباما در کاخ سفید می‌گذرد و شاید هنوز اندکی برای تحلیل سیاست‌های وی زود باشد اما بالاخره اوباما در اندک مدت حضورش در کاخ سفید نشان داده است حداقل در ظاهر تلاش دارد خود را مقید به انجام شعار تبلیغاتی‌اش نشان دهد و تغییر را در همه عرصه‌ها بویژه سیاست خارجی به ظهور برساند. البته این موضوع بیشتر در آمریکای لاتین و اروپای شرقی صادق بوده است و متأسفانه خاورمیانه را با اهمیت بسیارش شامل نمی‌شود. در حال حاضر و پس از سپری شدن بیش از 3 ماه از ریاست جمهوری اوباما، ارزیابی سیاست خارجی وی که سکان آن را هیلاری کلینتون در اختیار دارد تا حدی امکان‌پذیر است. درباره خاورمیانه عملا شعار تغییر اوباما چندان صدق نکرده است و اوضاع استراتژیک‌ترین منطقه جهان چندان تفاوتی با دوران پیش از اوباما ندارد. حال آنکه با توجه به اهمیت فوق‌العاده این منطقه شاید هنگامی که اوباما در تبلیغات انتخاباتی‌اش از تغییر در سیاست خارجی سخن می‌گفت، اولین چیزی که به ذهن مخاطبان و مردم آمریکا متبادر می‌شد، تغییر در سیاست خاورمیانه‌ای ایالات متحده بود، اما اکنون شرایط این منطقه به نحوی است که حتی می‌توان اوضاع خاورمیانه را بدتر از دوران پیش از اوباما ارزیابی کرد. در حال حاضر کابینه افراطی نتانیاهو در سرزمین‌های اشغالی روی کار آمده و رسما اعلام کرده است که دیگر به آناپولیس پایبند نیست و مسأله تشکیل دو دولت مستقل را به هیچ‌وجه نخواهد پذیرفت. اوباما هم تاکنون در قبال این مواضع جنگ‌طلبانه واکنش جدی نشان نداده است. شهرک‌سازی‌ها نیز کماکان در مناطق اشغالی ادامه دارد و هر روز از جانب سران رژیم صهیونیستی طرحی جدید برای توسعه این شهرک‌ها ارائه می‌شود. در چنین شرایطی عملا طرح‌هایی نظیر متوقف کردن ساخت و سازها در شهرک‌هاى کرانه باخترى، تخلیه ساخت و سازهاى غیرقانونى، برداشتن ایست‌هاى بازرسى در سرزمین‌هاى اشغالى کرانه باخترى و... به فراموشی سپرده شده‌اند. در لبنان نیز حمایت‌های وسیع از گروه 14 مارس کماکان ادامه دارد. در زمان بوش سیاست خارجی ایالات متحده در قبال عروس خاورمیانه حول محور حمایت تمام و کمال از دولت فؤاد سنیوره و گروه 14 مارس می‌چرخید که در حال حاضر نیز این سیاست خارجی تداوم دارد. حتی سفر هیلاری کلینتون، وزیر خارجه اوباما به بیروت و دیدار وی با برخی از سران ائتلاف 14 مارس نظیر سعدحریری نشان‌دهنده تداوم سیاست دوران بوش پسر بود. همانطور که در زمان بوش گروه‌های حاضر در ائتلاف 8 مارس نادیده گرفته می‌شدند، در حال حاضر نیز این گروه‌ها برخلاف محبوبیتی که در میان جامعه لبنان دارند نادیده گرفته می‌شوند و در شرایط کنونی که نزدیک به یک ماه تا انتخابات 7 ژوئن لبنان زمان باقی است سیاست‌ کاخ سفید تلاش برای پیروزی ائتلاف غربگرای 14 مارس در انتخابات است. حتی کلینتون نیز در جریان سفر خود تلویحا از این گروه دفاع کرد. در عراق نیز سیاست خارجی اوباما تغییری نداشته است. پیش از این حامیان اوباما ادعا می‌کردند که وی پس از ورود به کاخ سفید درباره توافقنامه امنیتی بغداد- واشنگتن تجدید نظر و عرصه را برای خروج سریع‌تر نیروهای آمریکایی از این کشور مهیا می‌کند اما در حال حاضر هیچ تغییری در این‌باره دیده نمی‌شود. حتی برخلاف وعده اوباما، مقامات آمریکایی رایزنی‌های گسترده‌ای را برای بیشتر ماندن در عراق انجام داده‌اند. هر چند دولت مالکی با ادامه حضور نیروهای آمریکایی مخالف است اما مقامات کاخ سفید برخلاف توافقنامه امنیتی خواهان آنند که پس از سال 2011 نیز در عراق حضور داشته باشند. حتی بسیاری انفجارهای اخیر در عراق را به آمریکا نسبت می‌دهند و معتقدند ایالات متحده با این هدف که اوضاع امنیتی عراق را ناامن جلوه دهد و از این طریق بستر را برای بیشتر ماندن در این کشور فراهم سازد، دست به این اقدامات می‌زند. درباره سوریه نیز تاکنون اتفاق خاصی رخ نداده و اوباما برخلاف وعده‌های سابقش حداقل تا این لحظه برای مذاکره با دمشق پا پیش نگذاشته است. بی‌شک نادیده گرفته شدن نقش حیاتی سوریه در تحولات منطقه سبب می‌شود مشکلات خاورمیانه پیچیده‌تر از هر زمان دیگری شود. این گزاره درباره جمهوری اسلامی نیز صادق است و اوباما برخلاف وعده‌های خود تاکنون برای مذاکره با تهران گامی برنداشته است. به واقع درباره ایران، سوریه، حزب‌الله، حماس و عموما مساله فلسطین هنوز هیچ تصمیم محکمی در واشنگتن مشاهده نشده است و از بخش‌های مختلف دولت اوباما کماکان علائم ضد و نقیضی در رابطه با این موضوعات مشاهده می‌شود. درباره اعراب نیز سیاست‌های ایالات متحده برای فربه کردن هر چه بیشتر آنها ادامه دارد و کمپانی‌های تسلیحاتی این کشور با تمام قدرت برای فروش سلاح به اعراب و دریافت پول نفت از آنها تلاش می‌کنند. این سیاست‌ها باعث شده است کشور کوچکی نظیر امارات با صعودی 13 پله‌ای در جدول خرید تسلیحات مقام سوم واردات سلاح را در جهان به خود اختصاص دهد، لذا در حال حاضر هیچگونه تغییری در سیاست خاورمیانه‌ای آمریکا ملاحظه نمی‌شود. هرچند که یکصد روز زمانی کافی برای حل مناقشات این منطقه بحران‌خیز تلقی نمی‌شود اما در صورتی که اوباما در عمل به وعده‌هایش صادق بود، حداقل باید رگه‌هایی از تغییر در سیاست خارجی آمریکا در این منطقه حساس آشکار می‌شد، حال آنکه آمریکای اوباما در قبال مسائل خاورمیانه منفعل‌تر از هر زمان دیگری به نظر می‌رسد.