کرمان بزرگ‌ترین استان کشور، استانی که بهشت معادنش می‌خوانند اما در واقعیت داستان تلخی در جنوب کرمان جریان دارد که نتیجه‌اش پدیده‌ای به نام کپرنشینی و البته محرومیت و فقر است. هرچند طی دهه گذشته شاهد رونق نسبی در زمینه ایجاد زیرساخت‌ها در این منطقه بودیم اما زیر پوست جنوب استان کرمان همچنان واقعیت غیرقابل انکاری از تهیدستی و مشکلات فراوان در روستاهای دورافتاده وجود دارد که تصور و تجسمش نیز برای بسیاری از ساکنان شهرهای بزرگ کشور به مثال افسانه‌ای ماند که ساخته و پرداخته افسانه‌های هزار و یک‌شب است. آغاز داستان شگفت خانه‌های سنگی و درختی مردمان جنوب کرمان از حدود یک دهه قبل آغاز شد. زمانی که یکی از نمایندگان مردم جنوب استان کرمان از وجود روستایی به نام «پیدنکوئیه» در جنوب استان کرمان خبر داد. به گفته وی، مردمان این روستا حدود ۲۰۰ نفر هستند که در کوه زندگی می‌کنند و هرگز از دره‌ها و بیشه‌های محل سکونت خود خارج نشده‌اند! این مردمان از ابتدایی‌ترین امکانات زندگی بی‌بهره‌اند و زندگی کاملاً ابتدایی دارند. این اظهارات در سال ۸۵ چنان تکان‌دهنده بود که توجه تمام رسانه‌های کشور را به خود جلب کرد. در اندک زمانی سفرهای مسؤولان به این بخش از استان کرمان آغاز شد البته ستاد راهبردی جنوب کرمان شکل‌گرفت و طرح‌های توسعه‌ای و زیربنایی در منطقه تعریف شد و در قالب طرح کپرزدایی تعداد قابل‌توجهی از روستاهای محروم جنوب کرمان که اکثراً کپرنشین بودند ساماندهی و در قالب طرح‌های فازبندی شده کپرزدایی شدند و در نهایت ستاد راهبردی جنوب استان کرمان که وظیفه‌اش محرومیت‌زدایی بود به دلیل آنچه به هدف رسیدن طرح خوانده می‌شد منحل شد اما هم‌اکنون در سال ۹۴ و پس از گذشت چندین سال از آن دوران انتظار می‌رود دیگر کپری در جنوب کرمان نباشد اما واقعیت چیز دیگری است. هرچند بخش قابل‌توجهی از کپرهای جنوب کرمان حذف‌شده و جای آنها را ساختمان‌های محکم گرفته اما این سوال مطرح است آیا با حذف کپرها فقر موجود در منطقه نیز از بین رفته است.
واقعیت این است که خشکسالی متوالی در جنوب کرمان اشتغال و درآمد بسیاری از مردمان روستانشین در مناطق دورافتاده را کساد کرده و در کنار تمام کارهای مثبتی که در جنوب کرمان انجام شده اما هستند روستاهایی که همچنان مردمانش در کپرهایی زندگی می‌کنند که تنها مصالح ساختشان از برگ درختان نخل است. روستای گلدشت در شهرستان قلعه‌گنج که نامش از وجود دشتی از گل حکایت دارد اما حقیقت روستا چیز دیگری است؛ خشکسالی بیشتر منابع آبی اطراف روستا را خشکانده و به بیابانی بی‌آب‌وعلف تبدیل کرده است، در میان تپه‌ماهورهای این بیابان خانه‌های کپری که از برگ و شاخه درختان شکل‌گرفته است، پدیدار می‌شود. از مردی سالمند که بر عصایش تکیه داده می‌پرسم چرا در طرح کپرزدایی شرکت نکرده‌ای؟ دست‌هایش را به هم می‌ساید و می‌گوید ما هیچ نداریم که بخواهیم خانه بسازیم. خانه‌ام را با چه بسازم با هیچ؟ روستاییان می‌گویند تنها منبع درآمد مردم روستا یارانه‌هایی است که به حسابشان واریز می‌شود و آخر هرماه یک نفر از روستا به شهر می‌رود البته هزینه رفت‌وآمدش به شهر بین سایر اهالی تقسیم می‌شود. اینجا نه مغازه‌ای دارد و نه دادوستدی با پول انجام می‌شود به همین دلیل تمام یارانه به اجناس مورد نیاز مردم تبدیل می‌شود و به روستا آورده می‌شود. برخی مردم روستا هم به دلیل پیش‌خریدهایی که کرده‌اند کارت یارانه‌شان در مغازه‌ها گرو گذاشته شده است. علاوه بر گلدشت، روستای تپه‌ریگ نیز در آن منطقه تنها فرقی که با گلدشت دارد تشابه نامش با ظاهر روستاست. در این روستا خانه‌های مستحکم تا حدودی جای کپرها را گرفته اما برخی ساختمان‌ها نیمه‌کاره‌اند و بیشتر مردم روستا خانه‌هایشان از شاخه‌های درختان به‌هم‌بافته شده درست شده است. تپه‌ریگ مانند اسمش محروم است و سراسر ریگ. خشکسالی امان مردمانش را بریده است. احمد، پیرمردی است که سایر اهالی روستا احترامش را دارند و وقتی از دارایی‌اش می‌پرسم می‌گوید یک کپر دارد و ۸ رأس دام و اینکه آبی برای کشاورزی در روستا ندارند. بیشتر مردم روستا بی‌سواد هستند و خبری از مدرسه و سایر امکانات برای یک زندگی روستایی وجود ندارد. این دو روستا نمونه‌ای از ده‌ها روستای کپری در جنوب استان کرمان است هرچند با تلاش‌های صورت گرفته بسیاری از روستاهای کپری جنوب کرمان ساماندهی شده و خانه‌های محکم جای آنها را گرفته اما هنوز هم هستند روستاهایی که مردمانشان آنقدر فقیر هستند که حتی توان پرداخت تسهیلاتی که برای ساخت مسکن مقاوم به آنها داده می‌شود را ندارند چون کل زندگی‌شان اگر خوش‌شانس باشند چند رأس دام، یک خانه کپری، یک شناسنامه و یک کارت یارانه است. ایوب فلاحی، فرماندار منوجان عقیده دارد بحث کپرنشینی در این شهرستان به نسبت گذشته بسیار کمتر شده اما هنوز هم هستند افرادی که در روستاهای دور و نزدیک در کپر زندگی می‌کنند.
فقر با حذف کپرها ریشه‌کن نمی‌شود
اجرای طرح‌های بنیاد مسکن روستایی برای رفع مشکل کپرنشینان از نظر فلاحی، فرماندار منوجان طرحی مثبت است اما وی عقیده دارد که اول باید ریشه محرومیت و فقر را در جنوب کرمان جست‌وجو کرد زیرا اگر خانه کپری به خانه‌ای مستحکم تبدیل شود فقر از خانواده ریشه‌کن نمی‌شود، تنها مکان زندگی این افراد تغییر می‌کند. فرماندار منوجان می‌گوید: ما در این شهرستان هنوز هم کپرنشین داریم زیرا آنها توان مالی دریافت تسهیلات را هم ندارند. وی می‌گوید: نبود توانایی در پرداخت تسهیلات طرح قبلی کپرزدایی در جنوب کرمان یکی از مشکلات مردم است به همین دلیل بیشتر آنها مقروض شده‌اند. از 4 هزار نفری که متقاضی دریافت تسهیلات بانکی هستند هم‌اکنون به‌اندازه انگشتان 2 دست هم در مرحله پرداخت تسهیلات نیستند. فرماندار عنبرآباد نیز از وجود حداقل ۲۰ تا ۳۰ روستای کپری در این شهرستان خبر می‌دهد و اضافه می‌کند بیشترین میزان کپرنشینی در این شهرستان در جبال‌بارز جنوبی است و باید برای رفع این مشکل چاره‌اندیشی کرد. محمد حجتی‌پور از وجود این تعداد کپرنشین ابراز نگرانی می‌کند و خواستار برنامه‌ریزی برای حل مشکل این روستاییان می‌شود و عقیده دارد بسیاری از این افراد به دلیل خشکسالی مجبور به مهاجرت می‌شوند چون در محل زندگی‌شان آب وجود ندارد و بهترین وسیله برای خانه‌سازی این افراد همان کپر است به همین دلیل کپرزدایی افزایش‌یافته است. اما بهرام امیری، فرماندار فاریاب از توسعه قابل‌توجه شهرستان محل مسؤولیتش می‌گوید و عقیده دارد ۸۰ درصد کپرنشینی در این شهرستان از بین رفته و حداکثر ۲۰ درصد از جمعیت کپرنشین سابق باقی مانده‌اند.