مرتضی اسماعیل‌دوست: تروریسم، موضوعی آشنا برای ایرانیانی است که سال‌ها قربانیان این پدیده شوم عصر مدرنیته بوده‌اند. از سال‌های قحطی و وبای جنگ اول جهانی که با دسیسه‌گری انگلیسی‌ها منجر به شرایط نامساعد غذایی در ایران شد تا انواع ترورهایی که امروزه توسط صهیونیست‌های مزدور قلب دانشمندان برجسته هسته‌ای را هدف می‌گیرد، انواع رنج‌ها را می‌توان از دریچه تروریسم ردیابی کرد. این در حالی است که اوج ترورهای رخ داده در اوایل انقلاب، پیشانی شکوهمند ایران اسلامی را نشانه گرفته بود و گروه‌هایی معاند مانند فرقان و به اصطلاح مجاهدین خلق! حوادث ناجوانمردانه‌ای را در حیات سیاسی این مملکت شکل دادند و ثمره‌اش از دست رفتن گوهرهای نابی چون مرتضی مطهری، سیدمحمد بهشتی و علی صیادشیرازی بوده است. در این راستا،
8 شهریور، سالروز شهادت مظلومانه شهیدان رجایی و باهنر، 2 تن از یاران کارآمد و وفادار نظام و دولت جمهوری اسلامی ایران، روز مبارزه با تروریسم نامگذاری شده است. ترور از واژه‌ای فرانسوی به معنای هراس و از میان بردن است. اما ردپای فهم ترور را می‌توان در فرهنگ خاص علوم سیاسی دنبال کرد که لنین در آن از جمله افرادی محسوب می‌شود که به ترور رسمیت بخشیده است. و این پر بیراه نیست، چرا که لنین در کتاب معروف «دولت و انقلاب» خود پس از بررسی راه‌های مختلف نابودی دستگاه دولت در نظام سرمایه‌داری، نتیجه می‌گیرد بهترین شیوه در هم شکستن سلطه سرمایه‌داری استفاده از ابزارهای نظامی و راه‌های تروریستی است و از این دریچه می‌توان لنین را بنیانگذار تروریسم بین‌المللی جدید دانست. اما در مسیر رسیدن به پیدایی تروریسم باز هم به کشوری که خود را مهد فرهنگ می‌داند، خواهیم رسید. جایی که در دوران انقلاب فرانسه در اواخر قرن 18 سرهایی بریده به جا مانده بود. در همین کشور، ترور شکلی قانونی به خود گرفت و از سویی بر سرکوبی الجزایری‌ها توسط دولت فرانسه در سال‌های 1954 تا 1962 به عنوان نوعی تروریسم دولتی سال‌ها سرپوش نهاده شد و با همه اینها می‌توان فرانسه را به عنوان یکی از سردمداران تاریخ تروریسم معرفی کرد؛ نوک پیکان حقیقتی که زیر کمان داده‌هایی دروغین به سمت مسلمانان کشیده شد. این در حالی است که اسلام به طور موکد در آیه‌هایی آسمانی سفارش به روابطی توام با صلح و مهربانی میان انسان‌ها می کند و این نگاه را به عنوان هدف عالیه تبلیغ دین می‌شمارد. چنان که طبق دستور پیامبر گرامی اسلام(ص) خداوند مقرر کرده است که در هر کاری جانب انصاف نگه داشته شود. به عبارت دیگر، تروریسم با مشخصاتی که بیان شد در اسلام نه تنها مورد تایید نبوده، بلکه جرمی بزرگ و از گناهان کبیره است که در دنیا و آخرت مجازات شدیدی برای آن تعیین شده است. اصولا تروریسم پدیده‌ای غربی بوده و ماهیت رسانه‌ای خود را نیز از طریق سینمای هالیوود یافته است. تروریسم دوران نو را با تروریسم سیستماتیک نیمه دوم قرن 19 اروپا می‌شناسند که انشعابات گوناگون جسمی و ذهنی به خود می‌گیرد و شمایلی متمایز بر آن می‌توان برشمرد که از این لحاظ جنبش روسی نارودنا یاولیا به مفهوم اراده مردم هم نوعی ترور محسوب می‌شود که اعضای آن برخلاف دیگر انواع انقلابیون، پردازنده و هوادار نوعی فلسفه ترور شخصی بودند. تروریسم ایرلندی و قتل‌عام فجیع ارمنیان در جنگ اول جهانی هریک فصولی جداگانه در تاریخ را به ثبت رساندند. اما اولین ترور در تاریخ به سال
44 پیش از میلاد با قتل خونخوارانه ژولیوس سزار توسط تعدادی از سناتورها ثبت شده است. اما اوج قساوت در میان قتل و خونخواری را باید از آن صهیونیست‌های غاصب دانست که با اشغال سرزمین فلسطین و کشتارهای بی‌رحمانه مردمان مظلوم مسلمان و انبوه فعالیت‌های تروریستی رخ داده در سراسر جهان از جمله ایران و جنایات ننگینی که در غزه، صبرا و شتیلا شکل دادند، اوج سنگدلی و خشونت نهفته در نزد هرگونه موجودی را نمایان کردند. در کالبدشکافی ماهیت سینمای تروریسم در جهان می‌توان به نقش مایه‌ها و زوایای پنهان آثار در گونه‌های قابل پرداختی چون سینمای جاسوسی، پلیسی و حادثه‌ای رسید و حتی ردپای وحشت را در میان تعلیق‌های نهفته در آثاری با موضوعات تروریست دنبال کرد. برای بازخوانی حوادث تروریستی در قاب تصویر می‌توان آثار بسیاری را مثال زد که همسو با نگاهی جانبدارانه و البته مغرضانه توسط غرب تولید و روانه تماشاخانه جهان شدند. در این میان هرگونه اتهام جنگ‌طلبانه و شرارت‌خواهی به پیکر مسلمانان مظلوم روا داشته شد تا قاعده‌ای وارونه از حقیت بر پرده خیال‌پردازانه هالیوود رخ‌نمایی کند و حتی کار به جایی رسید که شکنجه علیه مسلمانان در فیلمی مانند «غیر قابل تصور» رسمیت یابد تا اگر در آثار گذشته مانند «قلمرو» ساخته پیتر برگ شاهد شکنجه توسط ماموری مصری بودیم و مامور آمریکایی سعی در نجات سوژه داشت و هیچگاه دستش به شکنجه وی آلوده نمی‌شد و اگر در فیلم «مجموعه دروغ‌ها» ساخته ریدلی اسکات و فیلم «سیریانا» به کارگردانی استیون گیگن، این نیروهای مسلمان هستند که شکنجه می‌دهند و انگشت قطع می‌کنند، در فیلم «غیر قابل تصور» بساط درام را طوری طراحی کردند که هرگونه خشونت حتی از سوی آمریکایی‌ها علیه تازه مسلمان شده‌ای با نام «یوسف» نزد مخاطب غرب‌زده توجیه‌پذیر شود! از طرفی در آثار هالیوودی بسیاری انجام عملیات انتحاری مانند حرکتی جنون‌آمیز از سوی مبارزان انقلابی خوانده می‌شود. برای نمونه فیلم «اینک بهشت»، داستانی است از قرابت و غریبی
2 جوان فلسطینی که گزینه‌های انجام عملیات انتحاری در میان مردمان غاصب اسرائیل هستند و در نهایت آن انگیزه اولیه در مسیر وارونه‌ای از طراحی فیلمساز شکلی دیگر می‌یابد. آغاز سینمای صهیونیست به سال 1948 باز‌می‌گردد. زمانی که صهیونیست‌های غاصب، متجاوزانه پای به حریم فلسطینیان نهادند و یک سال بعد کارخانه‌داران هالیوودساز غرب با ساخت فیلم «شمشیر در صحرا» به دفاعی دروغین از مالکیت ارضی اسرائیل دست زدند. بعد از تشکیل دولت غاصب صهیونیستی ترورهای بی‌شماری توسط گروه‌هایی مانند هاگانا، ایرگون و اشترن شکل گرفت که سال‌ها به عنوان الگوهای تروریستی در جهان قرار گرفتند. ساخت آثاری از این دست که در زنجیره‌ای هدفمند از طریق کارخانه‌های دروغ‌انگارانه به دنبال ثبت نشانی گمراه‌کننده بر وجوه تروریستی صهیونیست‌های یهودی بودند، سال‌ها سرلوحه آثار هالیوود قرار گرفت که اگر هم به طور مستقیم به اعلام این تفکر فریبکارانه نپرداختند، در لایه‌هایی داستانی و با ظواهری هزار چهره، نگاه غاصبانه خود را بر افکار جهانیان حواله داشتند. اولین جعل رخ داده در پیشانی تاریخ سینما مبنی بر مخدوش کردن چهره مسلمین توسط غرب با ساخت فیلم «جن‌گیر» از ویلیام فریدکین روی داد و در ادامه شاهد آثاری در گونه‌های مختلفی بودیم که به دنبال رد گم کردن جنایات بسیار صهیونیست‌ها در سرزمین‌هایی پیدا و ناپیدا بودند. اما سینمای ترور در ایران سیمایی نسبتا غایب به خود دارد و در این سال‌ها با توجه به حجم و گستره ترورهای دردناک رخ داده در ایران، آثاری نه چندان قابل توجه به لحاظ کمی و کیفی ساخته شده که توان مقابله با هجمه تولیدات مداوم پروپاگاندای غرب را ندارند. «از فریاد مجاهد» تا «تیرباران» که همراه با نقش‌آفرینی مجید مجیدی آشنای این روزها بوده است و از «بازمانده» ماندگار و «قلاده‌های طلا» ابوالقاسم طالبی آثاری هستند که ردپای داستان‌هایی مبتنی بر ترور را پیرنگ روایت خود قرار دادند. از طرفی سریال‌هایی نیز با درونمایه ترور در این سال‌ها ساخته شدند که «ارمغان تاریکی» و «تعبیر وارونه یک رویا» این شب‌ها از جمله آنهاست. اما نحیف بودن آثار جنایی پلیسی که با تم ترور شکل گرفته‌اند در برابر آبشخور گفتمان‌های رسانه‌های غربی بسیار به چشم می‌خورد. اگر تنها اشاره‌ای به جدیدترین ساخته از این دست داشته باشیم، به سریال فریدون جیرانی می‌رسیم که در شب‌های بسیاری، چشمان مشتاق را به تماشای خود دوخته بود تا از دل داستانی که مبتنی بر وجهی استراتژیک و موضوعی قابل پرداخت در سینما چون ترور دانشمندان هسته‌ای است، یک تریلر جاسوسی و تعلیق‌وار را شاهد باشیم اما نتیجه در چرخشی بی‌معنا به سمت ملودرام رقیق خانوادگی با تلاشی ناگوار به سوی ردشدن از خطوط قرمز در قاب تلویزیون رفت، به نحوی که با توجیه نمایش خباثت جاسوسی چون محسن روانبخش، شاهد خیانت‌ورزی‌های آشکار و دیالوگ‌هایی بی‌پرده میان او و ژاله؛ خاطرخواه قدیمی‌اش باشیم! سریالی که در کوره‌راه عنصر معما به فضای رابطه‌مندی زوج‌هایی گمشده رسید و شلیک بی‌هویتی اثر را با وقایع پیچیده و مهم ترور دانشمندان به ثبت رساند. به هر روی با توجه به ابعاد بسیار حساس ترور که در انواع مختلف رونمایی می‌شود و قابلیت‌های بسیاری که اینگونه رخدادهای ناگوار برای تبدیل شدن به اثری دراماتیزه دارند، نیاز است که اهتمام بیشتری در تولید آثار سینمایی و تلویزیونی به عمل آید تا ضمن بازتاب هنرمندانه‌ای از رویدادهای تاریخی ایران، بتوان چراغ راهی در مسیر پیش‌رو برای مخاطبان روشن کرد.