۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۰:۰۷
نگاهی به مجموعه شعر «مکاشفه‌های رنگ‌رنگ» اثر محمدحسین انصاری‌نژاد

رنگ خدا

کتاب «مکاشفه‌های رنگ‌رنگ» جدیدترین مجموعه شعر حجت‌الاسلام محمدحسین انصاری‌نژاد از شاعران متعهد کشورمان است که همواره پیرنگی خاص از دغدغه‌های اجتماعی- سیاسی در جان شعرهای او جلوه‌گر است. اسلام، انقلاب، ولایت، جهاد و شهادت کلیدواژه‌های اصلی اکثر غزل‌های او است. چنانکه موضوع بخشی از غزل‌های این مجموعه نیز (5 غزل) انقلاب اسلامی و موضوعات مرتبط با آن است که رضا اسماعیلی از شاعران جوان کشور در یادداشتی به معرفی بیشتر آن پرداخته است که به نقل از فارس منعکس می‌شود. اسماعیلی در ابتدای یادداشت خود ضمن مروری بر تاریخچه غزل، اشاره داشته که عده‌ای روی این نظریه پای می‌فشرند که غزل در سیر تکاملی خویش از قصیده جدا شده و به‌عنوان یک قالب ادبی مستقل تا به امروز به زندگی خود ادامه داده است. دیگر اینکه اشاره به این دارد که شعر پارسی بعد از اسلام، اصول وزن‌های خود را از شعر عربی گرفته و ممکن است غزل پارسی از غزل عربی اقتباس شده باشد. این شاعر در ادامه یادداشت خود می‌افزاید: غزل به هر شکلی که جلوه کند، باز هم غزل است، یعنی در هیچ شرایطی نمی‌تواند از جوهره‌ ذاتی و فطرت اصلی خود که «ایجاز» و «زیبایی» است جدا شود ولی باید قبول کرد در هر عصری به جلوه‌ای ظاهر می‌شود. برای مثال در عصر سعدی، کار غزل عاشقی کردن است و بس اما در زمانه‌ حافظ غزل به رند قلندری می‌ماند که در پناه عرفان، با دورویی و نفاق و ریا و... می‌جنگد. در دوران مشروطه، غزل در نقش یک مُصلح اجتماعی و سیاسی، شمشیر زبان سرخ خویش را علیه استبداد از نیام روشنگری و آزادیخواهی برمی‌کشد و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی و در دوران دفاع‌مقدس همچنان که شاهد بودیم غزل در کسوت یک رزمنده، لباس رزم بر تن می‌کند و برای دفاع از آب و خاک و ناموس این ملت به جبهه می‌رود. و اما امروز، به نظر من رسالت غزل در شرایط حاضر، عدالت‌گستری و مهرورزی است. غزل امروز بار دیگر باید عاشقی کند و برای تقسیم عشق، عدالت و لبخند به پا خیزد. 3 شعر آیینی (2 غزل و یک نیمایی)، 2 غزل عاشقانه، 2 اخوانیه و 11 شعر با موضوع آزاد (7 غزل، یک چهارپاره و 3 شعر کوتاه) شعرهای این مجموعه را تشکیل می‌دهند. با این حساب بخش اعظم شعرهای این مجموعه به شعرهای آزاد (با موضوع تدبر در عالم هستی و طبیعت) اختصاص یافته است. نکته بسیار جالب درباره نویسنده این است که به‌رغم اینکه او یک شاعر روحانی است ولی نوع نگاه و زبان او با بنیانگذار شعر نو، «نیما یوشیج» قرابت و نزدیکی فراوانی دارد. توجه به مجموعه شعرهای انصاری‌نژاد، مخاطب را به یاد چهارپاره‌های متفاوت نیما چون «گندنا»، «خاطره امزناسر»، «خنده سرد» و یا شعرهایی چون «داروگ»، «شب‌پره ساحل نزدیک» و «سیولیشه» می‌اندازد:
تی تیکتی تیک
در این کران ساحل و به نیمه‌شب
نک می‌زند
سیولیشه
روی شیشه...
همچنان که در شعرهای نیما که برآمده از زندگی شمالی است، طبیعت شمال با تمام جزئیات آن به جلوه در آمده است، در غزل‌ها و شعرهای انصاری‌نژاد نیز طبیعت جنوب با شناسنامه جنوبی خویش در قاب چشمان خوانندگان شعرهایش به تماشا گذاشته شده است. در سروده‌های این شاعر زلال کوه، جنگل، دریا و ساحل حضوری پررنگ و عینی دارند ولی خواننده شعر به خوبی می‌تواند دریابد که این طبیعت، طبیعتی جنوبی است که شاعر با نگاه اصالت‌مدار خود به تصویر کشیده است. (چهارپاره ایلیاتی). لهجه غزل‌های انصاری‌نژاد «وصفی– روایی» است، نه درونی و ذهنی و این یکی از مولفه‌های شاخص شعرهای نیمایی است. حضور درختان، پرندگان، کوه، دریا، صخره، ساحل، قایق، ابر، مه، باد، موج، توفان، طلوع، غروب و... و وصف‌هایی که در بیشتر موارد با نگاه تیزبین شاعر تا مرز یگانگی و هم‌آغوشی عاشقانه با طبیعت پیش می‌رود و دنیای شاعرانه انصاری‌نژاد را برای خواننده باورپذیرتر می‌کند. نگاه شاعر به طبیعت اطرافش نگاهی عینی و جزیی‌نگر است. این پیوند خویشاوندی و شیفتگی نسبت به طبیعت تا جایی است که گاهی خواننده احساس می‌کند شاعر با طبیعت یکی شده است و مرزی میان او و طبیعت نیست. البته هدف اصلی شاعر از تدبر در عالم هستی، رسیدن به چکاد «خودشناسی» و «خداشناسی» و کسب معرفت است. تلمیحات و اشارات قرآنی نیز در غزل‌های شاعر از بسامد بالایی برخوردارند. این نشانگر وقوف و اشراف شاعر به تاریخ و فرهنگ اسلامی– ایرانی است. از شعرهای انصاری‌نژاد پیداست با شاعری اهل مطالعه روبه‌رو هستیم و این برای شاعر ویژگی ممتازی است. در آینه غزل‌های زلال انصاری‌نژاد سیمای فرهنگ شرقی و سبک زندگی مسلمان ایرانی به‌خوبی به تصویر کشیده شده است. شاعر در غزل نجیب و عاشقانه «از سال‌های دور» فرهنگ باشکوه شرقی را که متاثر از آموزه‌های قرآنی و دینی است، در قاب شعر خود به خوبی به تماشا گذاشته است:
ای رها در باد، باغ پسته‌ پیراهنت
گل‌فروشم، گل‌فروش خنده‌های روشنت
تکمه‌ی پیراهنت را با نخ سبز بهار
می‌کند هر لحظه گلدوزی خیالم بر تنت
نکته دیگر اینکه رفتار شاعر با زبان، رفتاری همراه با سعه صدر و احترام متقابل است. شاعر برای تمام کلمات حرمت قائل است. از این رو دست رد به سینه هیچ واژه‌ای نمی‌زند و به همه واژگان برای حضور در شعر خویش صمیمانه فراخوان می‌دهد. چنانکه در غزل‌های او واژه‌هایی چون: «شمران، دکل، سیب لبنان، برج، آهن، قلیان
و... » به راحتی حضور پیدا کرده‌است. نیاز به توضیح نیست که بگوییم این ویژگی نیز از مشخصه‌های شعر نیمایی است.
جان کلام آنکه ما در مجموعه شعر «مکاشفه‌های رنگ‌رنگ» با شاعری کاملا معاصر روبه‌روییم. شاعری که «فرزند زمان خویشتن» است و به «دقیقه اکنون» شعر می‌گوید.

ارسال نظر
captcha
پربیننده