حسین میزان:
بی‌شک زمانی که فرانسیس فوکویاما، تئوريسین نومحافظه‌کار آمریکایی نزدیک به 20 سال پیش و در اوایل دهه نود، سرخوش از فروپاشی شوروی و سقوط دیوار برلین نظریه پایان تاریخ را طرح کرد و هژمونی نئولیبرال آمریکایی را سرنوشت محتوم و گریزناپذیر جهان توصیف کرد، هیچگاه چنین حال و روزی را برای ایالات متحده پیش‌بینی نمی‌کرد. در آن مقطع سران ایالات متحده و بویژه نومحافظه‌کاران برای تعریف نظم نوین جهانی و ایجاد گلوبالیسم مورد نظر فوکویاما پای آمریکا را به مناقشات گسترده‌ای در سطح جهان باز کردند. بوش پدر که اندیشه ایجاد نظم نوین جهانی را از موضع تنها هژمون برتر در نظام بین‌الملل، در سر می‌پروراند، سال 1991 جنگ اول خلیج فارس را به راه انداخت و به عراق لشکرکشی کرد. بوش پسر هم در ادامه راه پدر، در سال 2001 جنگ افغانستان را آغاز کرد و پس از آن هم به عراق لشکر کشید تا با استفاده از زور، روند دموکراتیزاسیون را در این کشورها تسریع کند. اما این اقدام زیان‌های عظیم اقتصادی و سیاسی را برای ایالات متحده به دنبال داشت و در نهایت هم بحران اقتصادی غرب را سبب شد تا به سران و مردم ایالات متحده نشان دهد که اقتصاد لیبرال برخلاف آنچه که می‌پنداشتند با پیروزی مقابل سوسیالیسم تبدیل به یک گفتمان رویین تن نشده است. اقتصاد بازار آزاد در شرایط کنونی به حدی زمینگیر شده است که دولت آمریکا در یک عقب‌نشینی آشکار مجبور به دخالت در اقتصاد و تزریق پول و مداخله در نظام مالی کشور می‌شود. در این شرایط رقبای ایالات متحده نظیر مسکو، پکن و دولت‌های چپگرا در آمریکای لاتین مجددا احیا شدند و با روی برگرداندن از اقتصاد نئولیبرال، قدرت ایالات متحده را به چالش کشیدند. افزون بر این، تناقض میان نظریات تئوريسین‌های نومحافظه‌کار و رخداد‌هایی که در ایالات متحده به وقوع پیوسته بود، سردرگمی ایدئولوژیک مردم و سران این کشور را سبب شد. باراک اوباما، رئیس‌جمهور جدید ایالات متحده نیز محصول چنین دورانی است. اوباما در شرایطی از کاخ سفید سر درآورد که مردم ایالات متحده از این تناقض‌ها خسته شده بودند و در پی تغییر وضعیت موجود بودند. اوباما نیز تلاش کرد که استراتژی ایالات متحده را بر اساس واقعیت‌های موجود در نظام بین‌الملل و با نگاه به قدرت گرفتن رقبا و حرکت به سوی جهانی چند قطبی تبیین و فارغ از رویاهای هالیوودی، جایگاه آمریکا را مشخص کند. اگرچه ایالات متحده هنوز هم ابرقدرت محسوب می‌شود اما دیگر توانایی طراحی و شکل‌دهی به نظم جهانی را ندارد چرا که قدرت‌هایی نظیر روسیه، چین، هند، ژاپن و ایران ظهور کرده‌اند که در تعیین سرنوشت جهان نقش ایفا می‌کنند. از این رو باراک اوباما در صدد بر آمده است تا شیوه بازی خود را در قبال این کشورها تغییر دهد. موافقت تلویحی با عدم نصب سامانه دفاع ضد‌موشکی در اروپای شرقی و در همسایگی مسکو، احترام به قدرت کرملین است.
کاهش تحریم‌های کوبا و فشردن دستان چاوز به عنوان یکی از بزرگ‌ترین و محبوب‌ترین رهبران آنتی‌امریکن آمریکای لاتین، پذیرش این موضوع است که ایالات متحده دیگر نمی‌تواند به یکه تازی‌های خود در این منطقه ادامه دهد و آمریکای لاتین را حیاط خلوت خود قلمداد کند. دم زدن از مذاکره با ایران نیز، تمکین در مقابل جمهوری اسلامی و پذیرش تهران به عنوان قدرت بزرگ منطقه‌ای است.آمریکا با پذیرش این واقعیت که ایران در حال حاضر یک قدرت بزرگ منطقه‌ای به شمار می‌آید و نقش تعیین‌کننده‌ای در تحولات خاورمیانه و عرصه بین‌الملل ایفا می‌کند، می‌کوشد تا تاکتیک خود را در قبال جمهوری اسلامی تغییر دهد بویژه که ایالات متحده به این نتیجه رسیده که تلاش برای انزوای سیاسی ایران هیچ فایده‌ای نداشته و به نتیجه قابل توجهی منتج نشده است. از طرف دیگر آمریکا نیز برای خروج از بحران‌های متعددی که در افغانستان و عراق با آنها مواجه است، بشدت نیازمند ایران است. ایران هم‌اکنون به عنوان کشوری که در رأس هرم مقاومت در منطقه قرار دارد و دشمن اصلی رژیم صهیونیستی محسوب می‌شود از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است، به‌نحوی که کاخ سفید به خوبی این موضوع را درک کرده و می‌داند که حل مشکلات خاورمیانه بدون یاری ایران امکان‌پذیر نیست. مذاکره آمریکا با جمهوری اسلامی نیز اعتراف به قدرت ایران است و کیست که نداند عقب‌نشینی‌های مکرر باراک اوباما که با توجه به اتخاذ رویکردهای واقع بینانه در قبال ایران، روسیه و آمریکای لاتین اتخاذ شده است، کاهش بیشتر قدرت ایالات متحده را به دنبال خواهد داشت.اعتراف ایالات متحده به قدرت جمهوری اسلامی از آن نظر اهمیت دارد که تقابل این دو کشور اساسا تقابل دو هویت است. هویت نولیبرال که می‌کوشید هژمونی خود را بر سراسر جهان بیفکند در تقابل با هویتی اسلامی قرار گرفت. بی‌تردید در شرایطی که گفتمان سوسیالیستی نزدیک به 20 سال پیش، مضمحل شد و تمام شواهد، از اقرار فوکویاما در اشتباه بودن تئوری پایان تاریخ گرفته تا ورود دولت به اقتصاد بازار آزاد حاکی از نابودی گفتمان نولیبرال است، گفتمان اسلامی به گفتمان غالب در جهان تبدیل خواهد شد. در این شرایط به نظر می‌رسد که فوکویاما بار دیگر باید نظریه پایان تاریخ را باز تعریف کرده و آن را با توجه به واقعیت‌های موجود در جهان و پیروزی گفتمان اسلامگرا تبیین کند. پایانِ پایان تاریخ
حسین میزان:
بی‌شک زمانی که فرانسیس فوکویاما، تئوريسین نومحافظه‌کار آمریکایی نزدیک به 20 سال پیش و در اوایل دهه نود، سرخوش از فروپاشی شوروی و سقوط دیوار برلین نظریه پایان تاریخ را طرح کرد و هژمونی نئولیبرال آمریکایی را سرنوشت محتوم و گریزناپذیر جهان توصیف کرد، هیچگاه چنین حال و روزی را برای ایالات متحده پیش‌بینی نمی‌کرد. در آن مقطع سران ایالات متحده و بویژه نومحافظه‌کاران برای تعریف نظم نوین جهانی و ایجاد گلوبالیسم مورد نظر فوکویاما پای آمریکا را به مناقشات گسترده‌ای در سطح جهان باز کردند. بوش پدر که اندیشه ایجاد نظم نوین جهانی را از موضع تنها هژمون برتر در نظام بین‌الملل، در سر می‌پروراند، سال 1991 جنگ اول خلیج فارس را به راه انداخت و به عراق لشکرکشی کرد. بوش پسر هم در ادامه راه پدر، در سال 2001 جنگ افغانستان را آغاز کرد و پس از آن هم به عراق لشکر کشید تا با استفاده از زور، روند دموکراتیزاسیون را در این کشورها تسریع کند. اما این اقدام زیان‌های عظیم اقتصادی و سیاسی را برای ایالات متحده به دنبال داشت و در نهایت هم بحران اقتصادی غرب را سبب شد تا به سران و مردم ایالات متحده نشان دهد که اقتصاد لیبرال برخلاف آنچه که می‌پنداشتند با پیروزی مقابل سوسیالیسم تبدیل به یک گفتمان رویین تن نشده است. اقتصاد بازار آزاد در شرایط کنونی به حدی زمینگیر شده است که دولت آمریکا در یک عقب‌نشینی آشکار مجبور به دخالت در اقتصاد و تزریق پول و مداخله در نظام مالی کشور می‌شود. در این شرایط رقبای ایالات متحده نظیر مسکو، پکن و دولت‌های چپگرا در آمریکای لاتین مجددا احیا شدند و با روی برگرداندن از اقتصاد نئولیبرال، قدرت ایالات متحده را به چالش کشیدند. افزون بر این، تناقض میان نظریات تئوريسین‌های نومحافظه‌کار و رخداد‌هایی که در ایالات متحده به وقوع پیوسته بود، سردرگمی ایدئولوژیک مردم و سران این کشور را سبب شد. باراک اوباما، رئیس‌جمهور جدید ایالات متحده نیز محصول چنین دورانی است. اوباما در شرایطی از کاخ سفید سر درآورد که مردم ایالات متحده از این تناقض‌ها خسته شده بودند و در پی تغییر وضعیت موجود بودند. اوباما نیز تلاش کرد که استراتژی ایالات متحده را بر اساس واقعیت‌های موجود در نظام بین‌الملل و با نگاه به قدرت گرفتن رقبا و حرکت به سوی جهانی چند قطبی تبیین و فارغ از رویاهای هالیوودی، جایگاه آمریکا را مشخص کند. اگرچه ایالات متحده هنوز هم ابرقدرت محسوب می‌شود اما دیگر توانایی طراحی و شکل‌دهی به نظم جهانی را ندارد چرا که قدرت‌هایی نظیر روسیه، چین، هند، ژاپن و ایران ظهور کرده‌اند که در تعیین سرنوشت جهان نقش ایفا می‌کنند. از این رو باراک اوباما در صدد بر آمده است تا شیوه بازی خود را در قبال این کشورها تغییر دهد. موافقت تلویحی با عدم نصب سامانه دفاع ضد‌موشکی در اروپای شرقی و در همسایگی مسکو، احترام به قدرت کرملین است.
کاهش تحریم‌های کوبا و فشردن دستان چاوز به عنوان یکی از بزرگ‌ترین و محبوب‌ترین رهبران آنتی‌امریکن آمریکای لاتین، پذیرش این موضوع است که ایالات متحده دیگر نمی‌تواند به یکه تازی‌های خود در این منطقه ادامه دهد و آمریکای لاتین را حیاط خلوت خود قلمداد کند. دم زدن از مذاکره با ایران نیز، تمکین در مقابل جمهوری اسلامی و پذیرش تهران به عنوان قدرت بزرگ منطقه‌ای است.آمریکا با پذیرش این واقعیت که ایران در حال حاضر یک قدرت بزرگ منطقه‌ای به شمار می‌آید و نقش تعیین‌کننده‌ای در تحولات خاورمیانه و عرصه بین‌الملل ایفا می‌کند، می‌کوشد تا تاکتیک خود را در قبال جمهوری اسلامی تغییر دهد بویژه که ایالات متحده به این نتیجه رسیده که تلاش برای انزوای سیاسی ایران هیچ فایده‌ای نداشته و به نتیجه قابل توجهی منتج نشده است. از طرف دیگر آمریکا نیز برای خروج از بحران‌های متعددی که در افغانستان و عراق با آنها مواجه است، بشدت نیازمند ایران است. ایران هم‌اکنون به عنوان کشوری که در رأس هرم مقاومت در منطقه قرار دارد و دشمن اصلی رژیم صهیونیستی محسوب می‌شود از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است، به‌نحوی که کاخ سفید به خوبی این موضوع را درک کرده و می‌داند که حل مشکلات خاورمیانه بدون یاری ایران امکان‌پذیر نیست. مذاکره آمریکا با جمهوری اسلامی نیز اعتراف به قدرت ایران است و کیست که نداند عقب‌نشینی‌های مکرر باراک اوباما که با توجه به اتخاذ رویکردهای واقع بینانه در قبال ایران، روسیه و آمریکای لاتین اتخاذ شده است، کاهش بیشتر قدرت ایالات متحده را به دنبال خواهد داشت.اعتراف ایالات متحده به قدرت جمهوری اسلامی از آن نظر اهمیت دارد که تقابل این دو کشور اساسا تقابل دو هویت است. هویت نولیبرال که می‌کوشید هژمونی خود را بر سراسر جهان بیفکند در تقابل با هویتی اسلامی قرار گرفت. بی‌تردید در شرایطی که گفتمان سوسیالیستی نزدیک به 20 سال پیش، مضمحل شد و تمام شواهد، از اقرار فوکویاما در اشتباه بودن تئوری پایان تاریخ گرفته تا ورود دولت به اقتصاد بازار آزاد حاکی از نابودی گفتمان نولیبرال است، گفتمان اسلامی به گفتمان غالب در جهان تبدیل خواهد شد. در این شرایط به نظر می‌رسد که فوکویاما بار دیگر باید نظریه پایان تاریخ را باز تعریف کرده و آن را با توجه به واقعیت‌های موجود در جهان و پیروزی گفتمان اسلامگرا تبیین کند. ارسال نظر
پربیننده