۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۳:۱۷

کلمات من شلاقند

حسین قرایی: یکی از شریف‌ترین شغل‌ها در مملکت ما، معلمی است؛ دست بر سر دانش‌آموزان کشیدن و برکشیدن آنها لحظات طلایی برای یک معلم به شمار می‌رود؛ عبدالحمید انصاری‌نسب، معلم شاعر یا شاعر معلمی است که در شعرهایش از معلم و دانش‌آموز و عشق و سیاست و اجتماع و مهربانی و جنگ و... روایت می‌کند.
انصاری‌نسب «شاعر معلمی» است که بیشتر به قالب سپید گرایش دارد و در همین قالب توانسته افراد زیادی را به طرف شعرش بکشد. این شاعر جنوبی در چارچوب قواعد دستوری نمی‌گنجد و همیشه در شعرهایش کوشیده مفاهیم انسانی و مذهبی را جست‌وجو کند و دقیقا از همین منظر است که به دنیای مخاطب ورود می‌کند.
انصاری‌نسب، شاعر اجتماع است و نگاهش به پدیده‌های اجتماعی با دیگر شاعران متفاوت است؛
«بیمارستان هداسا / ضحاک خوابیده/ دو مار بر چشم‌های فاطمه‌ام/ نیش می‌زنند/ CNN/ BBC/ دیش این ماهواره را بچرخانید». (نامم درخت انصاری ص28)
گاهی اوقات او به فرهنگ بیگانه می‌تازد و این تشر زدن هم در قاب شاعر مهربان ما دیدنی است؛
«دارند حوایم را / هوایی می‌کنند/ باربی‌های بی‌بند و بار». (همان ص31)
جنس شعر عبدالحمید با جنس آنهایی که آب را با چنگال می‌خورند متفاوت است و این تفاوت را در واژه‌هایی که لباس حماسه به تن دارند می‌توان به تماشا نشست. واژه‌هایی که با رذیلت‌ها دست به گریبانند؛
«کلمات من رشوه نمی‌گیرند/ عشوه نمی‌ریزند/ برچسب خارجی ندارند/ خود را برای شما لوس نمی‌کنند خانم/ کلمات من شلاقند/ رودخانه و دریا را آرام می‌کنند».  (همان صص 43-42)
شاعر پر درد و داغ ما با این دغدغه‌ها که گاهی اوقات شاید کوچک جلوه کنند دلخوش نیست و چشم‌اندازهای اعتراض را در کلمات مهندسی‌شده‌اش می‌آزماید. اگر به شعر پویا و پایای «جزر و مد جهان» بیشتر دقیق شویم، توجهش به جانبازان شیمیایی را در آینه کلماتی چون ترکش، خس خس، سرفه و... می‌بینیم. او در اینگونه شعرها با نگاهی عمیق به واژه پاک و زلالی با عنوان «جانباز شیمیایی» نگاه می‌کند.
اغلب شعرهایی که با این موضوع در این سال‌ها دیده‌ام، به حال و هوای شعار نزدیک شده‌اند اما انصاری‌نسب، همسایه شعار نشده و تا توانسته از ظرفیت کلمه و هم‌حروفی(واج‌آرایی) بهره کافی برده است، مثلا او در سطر اول شعر با آوردن 2 صامت «ج» واژه «جانباز» را به ذهن متبادر می‌کند و جانباز را حماسه می‌داند و از همین نظرگاه او را دریایی می‌خواند. با این توضیحات به شعر «جزر و مد جهان» دقیق شوید؛
«جزر و مد جهان در سینه توست/ ترکش‌ها هنوز ترکت نکرده‌اند/ در سینه‌ات دکل‌های نفت می‌سوزد / عباس خاکریزی می‌زند با بولدوزر/ یوسف دست تکان می‌دهد/ از آژانس شیشه‌ای / خِس خِس/ سرفه کن/ تا بیرون بریزند /  آدم‌های زنگ زده از تارهای گلویت/ که اوقاتشان را به وقت لندن کوک می‌کنند/ من اما ایمان دارم/ که سرفه تو بخشنامه‌های شورای امنیت را/ وتو می‌کند/ در کپسول اکسیژنت/  خلیج فارس نفس می‌کشد/ بر صفحه مانیتورت هنوز/ تنب بزرگ و کوچک/ حک می‌شود». (همان صص 50-49)
پر واضح است در اعتراض‌های انقلابی که در چند مصراع بالا مشاهده می‌شود، شاعر، سلمان هراتی و علیرضا قزوه را پیش‌ رو دارد اما تصویری که وی آفریده به خوبی در انتقال مفاهیم نقش ایفا می‌کند. مفاهیمی که شاعر با مطالعات گسترده در حوزه‌های مختلف اجتماعی، سیاسی و مذهبی در چنته دارد، در شکل‌گیری و به‌کارگیری واژگان تازه و خلاق توانسته او را تافته‌ای جدا بافته نشان دهد.
وقتی شعرهای انصاری‌نسب را برای چندمین بار می‌خواندم برش‌هایی از آنها برایم زیباتر جلوه می‌کرد. بیراه ندانستم تا برای آشنایی بیشتر خوانندگان با حال و هوای شاعر، آنها را در این مجال کوتاه بیاورم. شعرهایی که شاید رنگ نثر داشته باشند ولی حرفی از جنس زمانند و به زعم من این تکه‌های درخشان هستند که «انصاری‌نسب» را از دیگر شاعران ممتاز می‌کنند. اگر دقیق شویم درخواهیم یافت بیشتر این اشعار اجتماع را روایت می‌کنند و سادگی و صمیمیت از سر و رویشان می‌بارد؛
«پدر رفتگرم که برای وام کالا/ دنبال ضامن می‌دود» (همان ص 57)

«به من یک پیراهن پلنگی بدهید / که بدوم تا سردشت / کمی دعای کمیل میل کنم» (همان ص 58)
 
«با این حال / من و تو در یک چیز مشترکیم / تو نامت را نمی‌فروشی/ من شعرم را»  (همان ص 110)

«آن وقت‌ها که بلوار امام حسین خاکی بود/ و زمین فوتبال و شام غریبان/ همین جا که برج ساخته این آقا/ کاش با آرپی‌جی‌ات می‌زدی به این بازار/ که سبز شد وسط زمین بازی ما» (همان ص 60)

از خدا پنهان نیست از شما نیز پنهان نباشد، بیش از 10 بار کتاب «نامم درخت انصاری» اثر «عبدالحمید انصاری نسب» را خوانده‌ام اما در این کتاب پر دردِ 115 صفحه‌ای هیچکدام از اشعار به قوت و استخوان‌داری شعر زیبای «باید بیاید آقا» نیست. اگر این شعر را نمونه‌ای از اشعار انصاری‌نسب بدانیم حرف بی‌پشتوانه‌ای نزده‌ایم چون او به پشتوانه کلماتی که در این شعر پر بسامد هستند برای شعرهایش طاق نصرت می‌بندد.
 شاعر با گزاره «معروف شده‌ام» پای ما را به شعرش باز می‌کند اما معروف شدن او با معروف شدن کسی که اختلاس می‌کند فاصله زیادی دارد، شاعر می‌گوید؛
میان ماه من تا ماه گردون
تفاوت از زمین تا آسمان است
اگر بخواهیم از سر اندیشه، آیین آینگی شاعر را بکاویم به مختصات شعری او که در لفافه‌ای از «اعتراض» و «درد» نهفته است توجه‌مان جلب می‌شود. او با زیرکی تمام، این دردها و دریغ‌ها را در سایه‌سار گفتمان انقلاب اسلامی به چالش می‌کشد.
شاعر با دشنه شعرش، با قرینه‌های «بانک» و «ویزای کانادا» اختلاس خاوری را به ذهن متبادر می‌کند.
«شاعر معلم» ما با نگاهی تیزبینانه، ضربه منافقانه و نهان روشانه مسلمان‌نمایان را از غلط کردن‌های آمریکا بیشتر می‌داند! و همین جاست که از شاعر شیعی هم‌روزگارش «محمدرضا آقاسی» وام می‌گیرد و با تضمینی از او می‌گوید؛
 «جان مولا حرف حق را گوش کن
شمع بیت‌المال را خاموش کن»
شاعر با اصطلاح «پوستر چسباندن» ما را به فضای سیاست‌زده روزگار رهنمون می‌شود.
انصاری‌نسب مثل هراتی و قزوه دلش برای انقلاب می‌سوزد، دلش برای شهیدان می‌تپد و با واژه عدل به ما تلنگر می‌زند و از این که همه چیز را در این روزگار با ترازوی پول می‌سنجیم، از این ترازو، و تراز، عصبانی است و دوباره دست به دامان حضرت صاحب‌(عج) می‌شود و دعا می‌کند که بیاید و عطر گل محمدی سرتاسر جهان را فرا بگیرد. او خوب می‌داند که کلماتش در این مصراع‌ها شلاق وار بر تن خیلی‌ها که نشسته‌اند فرود می‌آید و خوب‌تر می‌داند در مکتب تشیع و استراتژی انتظار هیچ کس انتذار را بر نمی‌تابد.
یک ویژگی که در شعرهای شاعر صمیمی ما جا خوش کرده، بسامد بالای کلماتی مثل دریا، رودخانه و آب است که رنگ بومی به شعرهایش می‌بخشد و او تا جایی که توانسته مخاطب را با موج‌های پی در پی شعرش به این سو و آن سو می‌کشاند. من که با خواندن «باید بیاید آقا» بارها به این سو و آن سوی دریای شعر «انصاری‌نسب» کشانده شدم شما هم بخوانید شاید این اتفاق خوب برای شما هم بیفتد؛
باید بیاید آقا / معروف شده‌ام / آن قدر که همه بانک‌ها/ ویزای کانادا ندارم/ تا از بقال سر کوچه‌مان بگریزم/ پنهان شده‌ام در شعر/همسرم می‌گوید:/ این کلمات برای‌مان نان نمی‌شود/ خاکریز می‌زنم پشت دفترچه‌های قسط/ از ترکش‌های صاحب خانه/ آمریکا هیچ غلطی نمی‌تواند بکند/ اما خودی‌ها که می‌توانند/  دلار را مثل تسبیح بچرخانند/ بین 2 نماز/ به استفاده خصوصی از ماشین اداره فکر می‌کنم/ «جان مولا حرف حق را گوش کن/ شمع بیت‌المال را خاموش کن»/ من اما که سنگر گرفته‌ام پشت این کلمات/ روزی پته همه را به آب می‌ریزم/ قسم می‌خورم/هنوز عکس هیچ نماینده‌ای را نچسبانده‌ام/ و در سابقه‌ام به شهدای فامیل/  اشاره‌ای نکرده‌ام/ به سیداصغر که خط شکن بود در فاو/ و میرزا قنبر که تشخیص داده نشد از دریا/ باید بیاید آقا/ به خاطر کارتن‌خواب‌های پارک جنگلی/ و گنجشک‌های گرسنه سومالی/ حالا که نهنگ‌های شرق دور هم به پوچی رسیده‌اند/ فرقی نمی‌کند از کعبه ظهور کند یا بندرعباس/ عراق یا افغانستان/ وقتی شهیدان جلوی چشم ما هرروز 2 مرتبه شهید می‌شوند/ دارم به عدل علی می‌اندیشم/ به صبر سیدعلی/ به اهل کوفه / به بازار ارز، قیمت سکه/ به پدر که پیر شد در مسیر بانک رفاه/ و مادر که چشمش را در بیمارستان دولتی عمل نکردند/ باید ظهور کنی آقا! / تا سرمان را بگیریم بالا /  جلوی اینها/  که چه قصه‌ها ساخته‌اند از نیامدنت/ اللهم عجل لولیک الفرج/ و العافیه و النصر!

 

ارسال نظر
captcha
پربیننده